કર્ણાટક કોંગ્રેસમાં મુખ્યમંત્રી પદ અંગેનું સંકટ વધુ ઘેરું બની રહ્યું છે. મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયા અને નાયબ મુખ્યમંત્રી ડીકે શિવકુમારના જૂથો વચ્ચે શબ્દયુદ્ધ શમવાના કોઈ સંકેત દેખાતા નથી, અને દિલ્હીમાં હાઈકમાન્ડ ઊંડાણપૂર્વક વિચાર-વિમર્શમાં વ્યસ્ત છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે કર્ણાટકના આ બે ટોચના નેતાઓ વચ્ચે અઢી વર્ષના ફોર્મ્યુલા પર સંમતિ થઈ હતી, અને હવે શિવકુમાર પોતાના વારા માટે શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. પરંતુ રાજકીય ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે આ અઢી વર્ષના ફોર્મ્યુલા હંમેશા અમલમાં મૂકાતો નથી.
રાજસ્થાન અને છત્તીસગઢના અનુભવો કોંગ્રેસ માટે કડવા રહ્યા છે. મહારાષ્ટ્રમાં, ભાજપ અને ઉદ્ધવ ઠાકરેની આગેવાની હેઠળની શિવસેના આ જ મુદ્દા પર અલગ થઈ ગયા. રાજસ્થાનમાં સચિન પાયલટ અને અશોક ગેહલોત વચ્ચેના સંઘર્ષનું પણ આ જ કારણ હતું. છત્તીસગઢમાં, ભૂપેશ બઘેલ અને ટીએસ સિંહ દેવ વચ્ચે અઢી વર્ષની સત્તા વહેંચણીની અઘોષિત ફોર્મ્યુલા ઉભરી આવી. જોકે, પરિસ્થિતિ યથાવત રહી અને કોંગ્રેસે પાંચ વર્ષ પછી સત્તા ગુમાવી દીધી.
રાજસ્થાનમાં પાયલટ વિરુદ્ધ ગેહલોત
જ્યારે અશોક ગેહલોત રાજસ્થાનમાં મુખ્યમંત્રી હતા, ત્યારે સચિન પાયલોટે અચાનક કડક વલણ અપનાવ્યું. એવું કહેવામાં આવતું હતું કે કોંગ્રેસ સરકારમાં 2.5 વર્ષના મુખ્યમંત્રી ફોર્મ્યુલા પર સંમતિ થઈ ગઈ હતી. જુલાઈ 2020 માં, ગેહલોત છાવણીના ધારાસભ્યોએ હરિયાણાના માનેસરમાં ધામા નાખ્યા. પાયલટ અને ગેહલોત છાવણીએ હાઇકમાન્ડ સાથે વાટાઘાટો ચાલુ રાખી. જોકે, ગેહલોત અડગ રહ્યા અને તેમનો પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂર્ણ કર્યો. તેમણે ખુલ્લેઆમ પાયલટ પર હુમલો કર્યો.
છત્તીસગઢમાં ભૂપેશ બઘેલ વિરુદ્ધ ટીએસ સિંહ દેવ
છત્તીસગઢમાં, બે ટોચના નેતાઓ, ભૂપેશ બઘેલ અને ટીએસ સિંહ દેવ, મુખ્યમંત્રી પદને લઈને ખેંચતાણમાં હતા. ત્યાં પણ, ટીએસ સિંહ દેવે અઢી વર્ષના અઘોષિત કરાર માટે સખત પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ એક શક્તિશાળી ઓબીસી નેતા બઘેલ જીત્યા, જેના કારણે ટીએસ સિંહ દેવે પીછેહઠ કરવાની ફરજ પડી.
મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ અને ઉદ્ધવ ઠાકરેની લડાઈ
જ્યારે 2019 માં મહારાષ્ટ્રમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાઈ, ત્યારે ભાજપ અને શિવસેના ગઠબંધન કોંગ્રેસ અને એનસીપી જેવા વિરોધી પક્ષો પર વિજય મેળવ્યો. ભાજપે 105 બેઠકો જીતી અને શિવસેનાએ 56 બેઠકો જીતી, જે બહુમતી માટે પૂરતી હતી. જોકે, શિવસેનાએ આગ્રહ રાખ્યો કે ચૂંટણી પહેલા અઢી વર્ષના મુખ્યમંત્રી પદ પર સંમતિ થઈ ગઈ હતી અને ભાજપે આ માટે સંમત થવું જોઈએ. આ મુદ્દાને કારણે બંને પક્ષો વચ્ચે ઘર્ષણ થયું. ભાજપથી અલગ થયેલા ઉદ્ધવ ઠાકરેએ કોંગ્રેસ અને એનસીપી સાથે મહા વિકાસ આઘાડી ગઠબંધન સરકાર બનાવી અને મુખ્યમંત્રી બન્યા. જોકે, શિવસેના પાછળથી અલગ થઈ ગઈ, અને એકનાથ શિંદે ભાજપના સમર્થનથી મુખ્યમંત્રી બન્યા.
1997 માં માયાવતી અને કલ્યાણ સિંહ વચ્ચે ગઠબંધન
1997 માં, માયાવતીએ બીજી વખત ભાજપ સાથે ગઠબંધન કર્યું, અને માયાવતી મુખ્યમંત્રી બન્યા. બંને પક્ષો સંમત થયા કે માયાવતી અને કલ્યાણ સિંહ છ મહિના માટે મુખ્યમંત્રી પદ સંભાળશે. માયાવતી છ મહિના સુધી સત્તા પર રહ્યા, પરંતુ કલ્યાણ સિંહનો વારો આવતાં તેમણે ગઠબંધન તોડી નાખ્યું. પાંચ વર્ષ પછી, ૨૦૦૨માં, માયાવતીએ ફરીથી ભાજપ સાથે હાથ મિલાવ્યા. જોકે, ભાજપ અને બસપા વચ્ચેની આ ભાગીદારી લાંબો સમય ટકી ન હતી.
