તાજેતરમાં સ્વિસ થિંક ટેન્ક ‘સેન્ટર ફોર મિલિટરી હિસ્ટ્રી એન્ડ પ્રોસ્પેક્ટિવ સ્ટડીઝ’ (CHPM) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા એક અહેવાલે દક્ષિણ એશિયાના સૈન્ય ઇતિહાસમાં ભારતની શક્તિનું નવું ચિત્ર રજૂ કર્યું છે. આ અહેવાલ મુજબ, May 2025 માં થયેલા 'ઓપરેશન સિંદૂર' દરમિયાન ભારતીય વાયુસેનાએ (IAF) પાકિસ્તાની આકાશમાં નિર્ણાયક હવાઈ સર્વોપરિતા સ્થાપિત કરી હતી, જેના કારણે પાકિસ્તાનને યુદ્ધવિરામ માટે મજબૂર થવું પડ્યું હતું.
ઓપરેશન સિંદૂરની પૃષ્ઠભૂમિ
April 2025 માં જમ્મુ-કાશ્મીરના પહલગામમાં પ્રવાસીઓ પર થયેલા આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં ભારત દ્વારા આ ઓપરેશન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આ આતંકવાદી હુમલામાં 26 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો હતો. ભારત સરકારે આ હુમલા પાછળ પાકિસ્તાન સ્થિત આતંકવાદી સંગઠનોનો હાથ હોવાનું જણાવી 'ઓપરેશન સિંદૂર' હેઠળ દંડનાત્મક કાર્યવાહી કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
સ્વિસ અહેવાલના મુખ્ય મુદ્દાઓ:
1. 88 કલાકની નિર્ણાયક લડાઈ: આ સંઘર્ષ May 7 થી May 10, 2025 સુધી ચાલ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, ભારતે આશરે 88 કલાકની અંદર પાકિસ્તાનની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીને તોડી પાડી હતી. શરૂઆતના તબક્કામાં પાકિસ્તાને પ્રતિકાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ ભારતીય વાયુસેનાની આધુનિક રણનીતિ સામે તેઓ લાંબો સમય ટકી શક્યા નહીં.
2. હવાઈ સર્વોપરિતા અને આધુનિક શસ્ત્રો: ભારતે આ ઓપરેશનમાં Rafale, Mirage-2000 અને Su-30MKI જેવા લડાયક વિમાનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ વિમાનોએ ભારતીય સીમાની અંદર રહીને જ BrahMos, SCALP-EG અને Rampage જેવી લાંબા અંતરની મિસાઈલો દ્વારા પાકિસ્તાન સ્થિત આતંકવાદી હેડક્વાર્ટર પર સચોટ પ્રહાર કર્યા હતા.
3. પાકિસ્તાનનું હવાઈ નેટવર્ક પાયમાલ: May 10 ના રોજ ભારતે પાકિસ્તાનના 7 મહત્વના સૈન્ય સ્થળો અને 5 એરબેઝ (જેમાં સરગોધા અને નૂર ખાન એરબેઝ સામેલ છે) પર જોરદાર હુમલા કર્યા. આનાથી પાકિસ્તાની વાયુસેનાની લડવાની ક્ષમતા લગભગ ખતમ થઈ ગઈ હતી. રનવે પર થયેલા નુકસાન અને રડાર સિસ્ટમની નિષ્ફળતાને કારણે પાકિસ્તાને એ જ દિવસે સાંજે 17:00 કલાકે (IST) યુદ્ધવિરામની માંગ કરી હતી.
4. સંકલિત સંરક્ષણ પ્રણાલી: સ્વિસ રિપોર્ટમાં ભારતના S-400 (Sudarshan Chakra) મિસાઈલ સિસ્ટમ અને સ્વદેશી Akashteer નેટવર્કની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે. પાકિસ્તાને 600 થી વધુ ડ્રોન દ્વારા હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ ભારતના લેયર્ડ ડિફેન્સ સિસ્ટમે આ હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવ્યા હતા.
વ્યૂહાત્મક અસરો :
સિંધુ જળ સંધિ (Indus Waters Treaty): ઓપરેશન દરમિયાન ભારતે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવાનો અને પાકિસ્તાન સાથેનો તમામ દ્વિપક્ષીય વેપાર બંધ કરવાનો ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો હતો.
આતંકવાદ પર પ્રહાર: આ ઓપરેશન દ્વારા ભારતે સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે તે આતંકવાદને સહન કરશે નહીં અને જરૂર પડ્યે સીમા પાર ઊંડે સુધી જઈને સચોટ હુમલા કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
પરમાણુ સંઘર્ષ ટળ્યો: અહેવાલ નોંધે છે કે ભારતે ખૂબ જ સંયમપૂર્વક અને ચોકસાઈથી હુમલા કર્યા, જેના કારણે આ સંઘર્ષ સંપૂર્ણ યુદ્ધ કે પરમાણુ સ્તર સુધી પહોંચ્યો નહીં.
સ્વિસ થિંક ટેન્કનો આ અહેવાલ સાબિત કરે છે કે ઓપરેશન સિંદૂર એ માત્ર એક લશ્કરી કાર્યવાહી નહોતી, પરંતુ ભારતની આધુનિક ટેકનોલોજી અને નેટવર્ક-સેન્ટ્રિક યુદ્ધ ક્ષમતાનું પ્રદર્શન હતું. આનાથી દક્ષિણ એશિયામાં શક્તિનું સંતુલન ભારતની તરફેણમાં વધુ મજબૂત બન્યું છે.
