ISRO : ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા એટલે કે ISRO એ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક જાહેરાત કરી છે. અત્યાર સુધી જે સપનું માત્ર સૈન્ય પાયલોટ્સ જ જોઈ શકતા હતા, તે હવે સામાન્ય ભારતીય નાગરિકો માટે પણ હકીકત બનવા જઈ રહ્યું છે. ISRO એ સત્તાવાર રીતે જણાવ્યું છે કે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને મેથેમેટિક્સ (STEM) ક્ષેત્રનું શૈક્ષણિક બેકગ્રાઉન્ડ ધરાવતા નાગરિકો હવે ભારતના મહત્ત્વાકાંક્ષી 'ગગનયાન' મિશનમાં અંતરિક્ષયાત્રી તરીકે જોડાવા માટે અરજી કરી શકશે. આ નિર્ણય ભારતની સ્પેસ સફરમાં એક ક્રાંતિકારી પરિવર્તન લાવશે.
સૈન્ય પાયલોટથી નિષ્ણાત નાગરિકો સુધીનો ફેરફાર
ISRO અત્યાર સુધી પોતાના મિશન માટે મુખ્યત્વે ભારતીય વાયુસેનાના ટેસ્ટ પાયલોટ્સ પર જ પસંદગી ઉતારતું આવ્યું છે. તેની પાછળનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે, પાયલોટ્સ પાસે અત્યંત કપરી અને જીવના જોખમવાળી પરિસ્થિતિઓમાં માનસિક શાંતિ જાળવીને મશીનરી ચલાવવાનો અનુભવ હોય છે. જોકે, હવે ગગનયાન મિશનના ચોથા તબક્કાથી ISRO પોતાની અંતરિક્ષયાત્રીઓની ટીમમાં વૈવિધ્ય લાવવા માંગે છે. આ માટે આગામી બેચમાં 6 સૈન્ય પાયલોટની સાથે સાથે 4 સામાન્ય નાગરિકો (STEM પ્રોફેશનલ્સ) ને પણ સામેલ કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. આ વૈશ્વિક સ્તરનો અભિગમ છે, જે નાસા (NASA) જેવી સંસ્થાઓ પણ અનુસરે છે.
અંતરિક્ષયાત્રી બનવા માટેની કઠિન પસંદગી અને તાલીમ
અંતરિક્ષની મુસાફરી એ કોઈ સામાન્ય પ્રવાસ નથી, તેથી તેની તાલીમ પ્રક્રિયા પણ અત્યંત જટિલ છે. ગગનયાન માટે પસંદ કરાયેલા ઉમેદવારોએ લગભગ 4.5 વર્ષ સુધી સખત તાલીમ લેવી પડશે. આ તાલીમમાં શારીરિક મજબૂતીની સાથે સાથે માનસિક સંતુલનની પણ કસોટી થશે. ઉમેદવારોને એડવાન્સ્ડ સર્વાઇવલ તાલીમ આપવામાં આવશે, જેમાં જંગલ, પાણી કે રણ જેવી જગ્યાએ જીવિત રહેવાની કળા શીખવવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, શૂન્ય ગુરુત્વાકર્ષણ (Microgravity) માં શરીરને કેવી રીતે અનુકૂળ બનાવવું અને કટોકટીના સમયે સ્પેસક્રાફ્ટની સિસ્ટમ્સને કેવી રીતે હેન્ડલ કરવી તેનું સિમ્યુલેશન શિક્ષણ પણ આપવામાં આવશે.
ગગનયાન મિશનના વિવિધ તબક્કાઓ અને ટાઇમલાઇન
ISRO ગગનયાન મિશનને ખૂબ જ સુરક્ષિત રીતે આગળ વધારવા માટે તબક્કાવાર આયોજન કરી રહ્યું છે. મિશનના પ્રથમ અને બીજા તબક્કામાં માનવ રહિત ફ્લાઇટ મોકલવામાં આવશે, જે સુરક્ષા પ્રોટોકોલ અને ટેકનિકલ પાસાઓની ચકાસણી કરશે. ત્રીજા મિશનમાં ત્રણ સભ્યોની એક ટીમને પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં ત્રણ દિવસ માટે મોકલવામાં આવશે અને તેમને ભારતીય સમુદ્રમાં સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ કરાવવામાં આવશે. અંતે, મિશનના ચોથા તબક્કામાં સામાન્ય નાગરિકોને અંતરિક્ષમાં મોકલવાની યોજના છે, જે ભારત માટે એક ગૌરવશાળી ક્ષણ હશે.
ભારતીય સ્પેસ સેક્ટરમાં નવા યુગનો પ્રારંભ
સામાન્ય નાગરિકો માટે અંતરિક્ષના દ્વાર ખોલવા એ માત્ર એક ભરતી પ્રક્રિયામાં ફેરફાર નથી, પરંતુ ભારતની વિજ્ઞાન અને સંશોધન પ્રત્યેની નવી દ્રષ્ટિ છે. STEM ક્ષેત્રના ડોક્ટરો, એન્જિનિયરો અને વૈજ્ઞાનિકો જ્યારે અંતરિક્ષમાં જશે, ત્યારે ત્યાં થતાં પ્રયોગો અને સંશોધનો વધુ સચોટ બનશે. આનાથી દેશના લાખો યુવાનોને વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં કારકિર્દી બનાવવા માટે નવી પ્રેરણા મળશે. ભારત હવે એ દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે, જ્યાં સ્પેસ એક્સપ્લોરેશન માત્ર સુરક્ષા દળો પૂરતું મર્યાદિત નહીં રહે, પણ એક સામૂહિક રાષ્ટ્રીય પ્રયાસ બનશે.
