ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને એકવાર ફરી અમેરિકા અને ઇઝરાયેલની ચિંતાઓ વધી રહી છે. અમેરિકાના કેટલાક મીડિયા અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈના પુત્ર મુજ્તબા ખામેનેઈ પરમાણુ હથિયાર સંબંધિત નીતિમાં વધુ આક્રમક વલણ અપનાવી શકે છે. જોકે, આ દાવાઓને લઈને ઈરાન તરફથી કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી અને હાલ સુધી જાહેરમાં એવો કોઈ નિર્ણય પણ સામે આવ્યો નથી કે ઈરાને પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાનો સત્તાવાર નિર્ણય લીધો છે.
અમેરિકી અહેવાલમાં શું કરવામાં આવ્યો દાવો?
અમેરિકાના અખબાર The New York Timesના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓનું મૂલ્યાંકન છે કે જો ભવિષ્યમાં મુજ્તબા ખામેનેઈ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા બને, તો તેઓ પરમાણુ હથિયાર કાર્યક્રમને લઈને પોતાના પિતા અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ કરતાં વધુ કડક અને સક્રિય અભિગમ અપનાવી શકે છે. અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી સુરક્ષા તંત્ર ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર સતત નજર રાખી રહ્યું છે. જોકે, આ મૂલ્યાંકન ગુપ્તચર એજન્સીઓના અંદાજ પર આધારિત છે અને તેને ઈરાનની સત્તાવાર નીતિ તરીકે ગણાવી શકાય નહીં.
ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને શા માટે વધી રહી છે ચિંતા?
ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય રહ્યો છે. વર્ષ 2015માં ઈરાન અને વિશ્વની મહાશક્તિઓ વચ્ચે થયેલા Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) કરાર હેઠળ ઈરાનને માત્ર 3.67 ટકા સુધી યુરેનિયમ સંવર્ધનની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા માટે થઈ શકે. જોકે, ત્યારબાદ અમેરિકા કરારમાંથી બહાર નીકળ્યું અને તેના પછી ઈરાને સંવર્ધનનું સ્તર વધાર્યું.
આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો અનુસાર હાલમાં ઈરાન 60 ટકા સુધી યુરેનિયમ સંવર્ધન કરી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ પરમાણુ હથિયાર માટે સામાન્ય રીતે લગભગ 90 ટકા અથવા તેનાથી વધુ સમૃદ્ધ યુરેનિયમની જરૂર પડે છે. જોકે, માત્ર 90 ટકા સંવર્ધન સુધી પહોંચવાથી કોઈ દેશ પાસે આપમેળે પરમાણુ બોમ્બ તૈયાર થઈ જાય એવું માનવું યોગ્ય નથી, કારણ કે તે માટે અન્ય ટેક્નિકલ અને સૈન્ય ક્ષમતાઓ પણ જરૂરી હોય છે.
મુજ્તબા ખામેનેઈને લઈને કેમ વધી રહી છે ચર્ચા?
મુજ્તબા ખામેનેઈ લાંબા સમયથી ઈરાનની સત્તા વ્યવસ્થામાં પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ તરીકે જોવામાં આવે છે, પરંતુ તેઓ કોઈ સત્તાવાર જાહેર પદ પર નથી. કેટલાક પશ્ચિમી અહેવાલોમાં તેમને ભવિષ્યના સંભવિત સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે. જોકે, ઈરાને આવા દાવાઓની પુષ્ટિ કરી નથી. અમેરિકી અહેવાલોમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે તેઓ પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે વધુ આક્રમક અભિગમ અપનાવી શકે છે, પરંતુ હાલ સુધી આ બાબતને સમર્થન આપતું કોઈ જાહેર સત્તાવાર નિવેદન ઉપલબ્ધ નથી.
અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ માટે શું છે સૌથી મોટી ચિંતા?
અમેરિકા અને ઇઝરાયેલ લાંબા સમયથી ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતા આવ્યા છે. બંને દેશોનું કહેવું છે કે જો ઈરાન પરમાણુ હથિયાર વિકસાવવામાં સફળ થાય તો મધ્ય પૂર્વમાં સુરક્ષાનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે. બીજી તરફ ઈરાન સતત કહે છે કે તેનો પરમાણુ કાર્યક્રમ સંપૂર્ણપણે શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે છે અને તેનો હેતુ પરમાણુ હથિયાર બનાવવાનો નથી.
શું ઈરાન ખરેખર પરમાણુ બોમ્બ બનાવશે?
હાલની સ્થિતિમાં એવો કોઈ સત્તાવાર પુરાવો ઉપલબ્ધ નથી કે ઈરાને પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાનો અંતિમ નિર્ણય લીધો છે. અમેરિકી અહેવાલો અને ગુપ્તચર મૂલ્યાંકનો સંભવિત જોખમો તરફ ઈશારો કરે છે, પરંતુ આને અંતિમ હકીકત તરીકે સ્વીકારી શકાય નહીં. ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમની દેખરેખ આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA) પણ રાખે છે અને ભવિષ્યમાં આ મુદ્દે રાજદ્વારી તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
