મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર મોટા સંઘર્ષનું જોખમ ઊભું થયું છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવમાં નવા વળાંક સાથે ઈરાને કુવૈત અને બહેરિનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવી મિસાઈલ હુમલો કર્યો હોવાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાનની ઈસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ જણાવ્યું કે દક્ષિણ ઈરાનના કેશ્મ દ્વીપ અને સિરિક વિસ્તારમાં થયેલા અમેરિકી હુમલાઓના જવાબમાં આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
ઈરાનના સત્તાવાર માધ્યમો અનુસાર, હુમલાનો મુખ્ય નિશાન કુવૈતમાં આવેલું અલી અલ સેલેમ એર બેઝ અને બહેરિનમાં સ્થિત અમેરિકી નૌકાદળના પાંચમા ફ્લીટનું મુખ્યાલય હતું. બીજી તરફ અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)એ જણાવ્યું કે ઈરાને કુલ સાત બેલિસ્ટિક મિસાઈલ છોડ્યાં હતા, જેમાંથી છને અવરોધી દેવામાં આવી હતી જ્યારે સાતમી મિસાઈલ પોતાના નિર્ધારિત લક્ષ્ય સુધી પહોંચી શકી નહોતી.
આખી ઘટના કેવી રીતે શરૂ થઈ?
ઈરાનના દાવા મુજબ તણાવની શરૂઆત વહેલી સવારે લગભગ 1:30 વાગ્યે થઈ હતી. તેહરાનનો આરોપ છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી ચાર તેલ ટેન્કરો અમેરિકી સૈન્યની દેખરેખ હેઠળ પસાર થવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. IRGCએ કહ્યું કે ચેતવણી છતાં એક જહાજને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું અને ત્યારબાદ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ગઈ.
અમેરિકી સૈન્યએ ત્યારબાદ ઈરાનના કિનારાકાંઠા પર આવેલા કેટલાક રડાર અને દેખરેખ કેન્દ્રો પર હુમલો કર્યો હતો. અમેરિકાનું કહેવું છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ તરફ આગળ વધતા ઈરાની ડ્રોનને અટકાવવા અને સમુદ્રી સુરક્ષા જાળવવા માટે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. કેશ્મ દ્વીપ અને ગોરુક વિસ્તારમાં આવેલા રડાર કેન્દ્રો પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો.
મિસાઈલ હુમલા બાદ ખાડી દેશોમાં એલર્ટ
ઈરાનના મિસાઈલ હુમલાના દાવા બાદ કુવૈત અને બહેરિન બંનેએ તાત્કાલિક સુરક્ષા એલર્ટ જાહેર કર્યું. કુવૈતના સશસ્ત્ર દળોએ જણાવ્યું કે દેશની હવાઈ રક્ષા પ્રણાલીએ આવતી મિસાઈલ અને ડ્રોનને હવામાં જ નષ્ટ કરી દીધા હતા. સ્થાનિક લોકોને સાંભળાયેલા ધડાકાઓ હકીકતમાં એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની કામગીરીનો ભાગ હતા. સરકારે નાગરિકોને શાંતિ જાળવવા અને સત્તાવાર સૂચનાઓનું પાલન કરવાની અપીલ કરી છે.
અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડે પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે બહેરિનમાં આવેલા પાંચમા ફ્લીટના મુખ્યાલયને કોઈ નુકસાન થયું નથી અને અમેરિકી કર્મચારીઓને કોઈ જાનહાનિ થઈ હોવાના અહેવાલ નથી. CENTCOMએ ઈરાનના કેટલાક દાવાઓને ખોટા ગણાવ્યા છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
આ સમગ્ર ઘટનામાં હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેન્દ્રસ્થાને છે. વિશ્વના મોટાભાગના તેલ પરિવહન માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવે છે. જો અહીં તણાવ વધુ વધે અથવા જહાજરાની ખોરવાય તો વૈશ્વિક ઊર્જા બજારો પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધોમાં વધતા તણાવને કારણે હોર્મુઝ વિસ્તાર સતત સંવેદનશીલ રહ્યો છે.
યુદ્ધવિરામ છતાં વધતો અથડામણનો ખતરો
તાજેતરના મહિનાઓમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ તથા પરોક્ષ વાતચીતના પ્રયાસો થયા હતા, પરંતુ મેદાન પરની ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે તણાવ હજી પણ સમાપ્ત થયો નથી. બંને દેશો એકબીજાને ઉશ્કેરણીજનક કાર્યવાહી માટે જવાબદાર ઠેરવી રહ્યા છે. નવી મિસાઈલ અથડામણોએ રાજદ્વારી પ્રયાસોને વધુ મુશ્કેલ બનાવી દીધા છે.
હાલ પરિસ્થિતિ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર છે. કુવૈત અને બહેરિનમાં હુમલાના દાવા બાદ ખાડી વિસ્તારના દેશોએ સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત કરી છે. આગામી કલાકો અને દિવસોમાં અમેરિકા અને ઈરાન તરફથી શું પગલાં લેવામાં આવે છે તેના આધારે પ્રદેશમાં શાંતિ કે વધુ સંઘર્ષનો માર્ગ નક્કી થશે.
