ઈરાનમાં છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાઓથી ચાલી રહેલી તીવ્ર અશાંતિ અને વિરોધ પ્રદર્શનોના કારણે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન તે તરફ કેન્દ્રિત થયું છે. આ પરિસ્થિતિમાં ફસાયેલા હજારો ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા અને તેમની વાપસીને લઈને ભારત સરકારે ત્વરિત અને અસરકારક પગલાં લીધાં છે. શુક્રવારે મોડી રાત્રે ઈરાનથી દિલ્હી પહોંચેલા અનેક ભારતીયો, જેમાં મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓ છે, તેમણે ત્યાંની ખરાબ પરિસ્થિતિ વિશે વિસ્તારથી વાત કરી છે. ઈરાનમાં હાલમાં લગભગ 10 હજાર ભારતીયો હાજર છે, જેમાં મેડિકલ વિદ્યાર્થીઓ, વેપારીઓ અને વ્યાવસાયિકોનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રદર્શનો 28 ડિસેમ્બર 2025થી શરૂ થયા હતા, જે આર્થિક સંકટ, મોંઘવારી અને સરકારી વ્યવસ્થા વિરુદ્ધના ગુસ્સાને કારણે ભડક્યા છે. આ વિરોધો દેશના તમામ 31 પ્રાંતોમાં ફેલાઈ ગયા છે અને તેમાં હજારો લોકોના મોત થયા હોવાના અહેવાલો છે. ભારત સરકાર અને વિદેશ મંત્રાલયે આ સ્થિતિ પર સતત નજર રાખી છે અને ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત પાછા લાવવા માટે હેલ્પલાઇન, એડવાઇઝરી અને દૂતાવાસના માધ્યમથી સહયોગ કરી રહ્યા છે.
ઈરાનથી પરત ફરેલા ભારતીયોના અનુભવ
ઈરાનથી પાછા ફરેલા ભારતીય નાગરિકોએ ત્યાંની પરિસ્થિતિને 'ખરાબ' અને 'ખતરનાક' ગણાવી છે. એક નાગરિકે કહ્યું કે, "ત્યાં પરિસ્થિતિ ખરાબ છે. ભારત સરકાર ખૂબ સહયોગ કરી રહી છે, અને દૂતાવાસે અમને શક્ય તેટલી વહેલી તકે ઈરાન છોડવાની જાણકારી આપી છે. મોદી છે તો બધું જ શક્ય છે." મેડિકલ વિદ્યાર્થી અર્શ દહરાએ જણાવ્યું કે, ભારતીય દૂતાવાસે તેમનો સંપર્ક કર્યો હતો, પરંતુ તેઓ દિલ્હી ખાનગી ફ્લાઇટથી પોતાની વ્યવસ્થાથી આવ્યા છે. આ પહેલા કેન્દ્ર સરકારે કહ્યું હતું કે, ઈરાનમાં ફસાયેલા ભારતીયોને એરલિફ્ટ કરવામાં આવશે.
ઈરાનમાં ભારતીયોની હાજરી અને તેમની સુરક્ષા માટેના પગલાં
ઈરાનમાં હાલમાં લગભગ 10 હજાર ભારતીય નાગરિકો હાજર છે, જેમાં 2500-3000 વિદ્યાર્થીઓ છે જેઓ મેડિકલનો અભ્યાસ કરવા ત્યાં ગયા હતા. વેપારીઓ અને વ્યાવસાયિકો પણ આમાં સામેલ છે. વિદેશ મંત્રાલયે ગુરુવારે ઈરાનની યાત્રા ટાળવાની સલાહ આપી છે. એડવાઇઝરીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ઈરાનમાં હાજર તમામ ભારતીય નાગરિકો તેમના પાસપોર્ટ, વિઝા અને અન્ય જરૂરી દસ્તાવેજો હંમેશા પોતાની પાસે તૈયાર રાખે. આ સંબંધમાં કોઈપણ મદદ માટે તેઓ ભારતીય દૂતાવાસનો સંપર્ક કરે.
દૂતાવાસે ઇમરજન્સી સંપર્ક હેલ્પલાઇન પણ જારી કરી છે. મોબાઇલ નંબર: +989128109115; +989128109109; +989128109102; +989932179359. ઇમેઇલ: [email protected]. ઈરાનમાં હાજર તમામ ભારતીય નાગરિકો જેમણે હજુ સુધી ભારતીય દૂતાવાસમાં રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યું નથી, તેમને વિનંતી છે કે તેઓ આ લિંક (https://www.meaers.com/request/home) દ્વારા રજીસ્ટર કરે. જો ઈરાનમાં ઇન્ટરનેટ અવરોધિત થવાને કારણે કોઈ ભારતીય નાગરિક નોંધણી કરવામાં અસમર્થ હોય, તો ભારતમાં તેમના પરિવારના સભ્યોને વિનંતી છે કે તેઓ તેમની વતી નોંધણી કરી શકે છે.
વિદેશ મંત્રીઓ વચ્ચે વાતચીત અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ
બુધવારે વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરને ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચીનો ફોન આવ્યો અને તેમણે ઈરાનની પરિસ્થિતિઓ પર ચર્ચા કરી. વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર, ઈરાનમાં લગભગ 10,000 ભારતીય નાગરિકો હાજર છે. ભારત સરકારની આ એડવાઇઝરી અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની તે ધમકી પછી આવી છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો ઈરાન દેશભરમાં થઈ રહેલા પ્રદર્શનોનો હિંસાથી જવાબ આપવાનું ચાલુ રાખે છે, તો અમેરિકા સૈન્ય કાર્યવાહી કરી શકે છે.
ઈરાનમાં પ્રદર્શનોના મૂળ કારણો
ઈરાનમાં 28 ડિસેમ્બરથી શરૂ થયેલી હિંસા ઘણા કારણોસર ભડકી છે. આ પ્રદર્શનો અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા પ્રદર્શનોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. મુખ્ય કારણોમાં મોંઘવારી અને આર્થિક સંકટનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાની ચલણ રિયાલની કિંમત ઇતિહાસમાં સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. 1 અમેરિકી ડોલરની કિંમત લગભગ 1,455,000 થી 1,457,000 રિયાલ (ઓપન માર્કેટ રેટ) થઈ ગઈ છે. ચા, બ્રેડ જેવી રોજિંદી વસ્તુઓ પણ ખૂબ મોંઘી થઈ ગઈ છે (મોંઘવારી 50-70% થી વધુ).વેપારીઓની હડતાળથી આ વિરોધ શરૂ થયો, જે તેહરાનના મોટા બજારમાંથી દેશભરમાં ફેલાયો. લોકો સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લાહ ખામેનેઈ અને ઇસ્લામિક રિપબ્લિકની સમગ્ર વ્યવસ્થા વિરુદ્ધ નારા લગાવી રહ્યા છે. ઘણા લોકો જૂની રાજશાહી (શાહનું શાસન) પાછી લાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે. સુરક્ષા દળોએ લાઇવ ફાયરિંગ કરી, જેના કારણે હજારો લોકોના મોત થયા (અંદાજ 2,000 થી 12,000 સુધી, વિવિધ સ્ત્રોતો અનુસાર). વેબસાઈટ ઈરાન ઈન્ટરનેશનલે દાવો કર્યો છે કે દેશભરમાં ઓછામાં ઓછા 12 હજાર લોકોના મોત થયા છે, જેમાં મોટાભાગના ગોળી વાગવાથી માર્યા ગયા છે. ઇન્ટરનેટ અને ફોન બંધ કરી દેવામાં આવ્યા, જેનાથી હિંસા વધુ વધી. આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવી રહ્યા છે, અને ટ્રમ્પે પ્રદર્શનકારીઓનું સમર્થન કરીને હસ્તક્ષેપની ધમકી આપી છે.
