ભારતીય સૈન્યના ઈતિહાસમાં સૌથી મોટા ફેરફાર ગણાતા થિયેટર કમાન્ડની રચનાને લઈને સંરક્ષણ મંત્રાલયે મહત્વની વિગતો જાહેર કરી છે. આર્મી, નેવી અને એરફોર્સની અલગ-અલગ કમાન્ડને જોડીને એકીકૃત થિયેટર કમાન્ડ બનાવવાની પ્રક્રિયા છેલ્લા ઘણા સમયથી ચાલી રહી છે. સંરક્ષણ બાબતોની સંસદીય સ્થાયી સમિતિને માહિતી આપતા મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે આ પ્રસ્તાવિત ફેરફારો અંગે તમામ પક્ષો વચ્ચે મોટાભાગે સહમતી સધાઈ ગઈ છે. જોકે, કેટલાક ટેકનિકલ અને વહીવટી મુદ્દાઓ પર હજુ પણ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફ કમિટીમાં ગહન ચર્ચા ચાલી રહી છે, જેથી આ યોજનાને આખરી ઓપ આપી શકાય.
યુદ્ધની બદલાતી પદ્ધતિ અને થિયેટર કમાન્ડની જરૂરિયાત
આધુનિક સમયમાં યુદ્ધનું સ્વરૂપ બદલાયું છે અને મલ્ટી-ડોમેન વોરફેરનો વ્યાપ વધ્યો છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, સશસ્ત્ર દળોમાં માળખાગત સુધારા કરવા અનિવાર્ય છે જેથી સૈન્ય કામગીરીની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરી શકાય. થિયેટર કમાન્ડના અમલીકરણથી 'ફોર્સ એપ્લિકેશન' અને 'ફોર્સ જનરેશન'ની કામગીરી અલગ કરવામાં આવશે. આ ફેરફારથી થિયેટર કમાન્ડર માત્ર ઓપરેશનલ જવાબદારીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે. કમાન્ડમાં એકરૂપતા આવવાથી ત્રણેય પાંખ વચ્ચે વધુ સારું તાલમેલ જળવાશે અને કોઈપણ કટોકટી સમયે ઝડપી નિર્ણય લઈ શકાશે.
વર્તમાન સૈન્ય માળખું અને CDSની ભૂમિકા
હાલમાં ભારતીય સશસ્ત્ર દળો પાસે કુલ 17 સિંગલ સર્વિસ કમાન્ડ છે. જેમાં ભારતીય સેના પાસે 6 ઓપરેશનલ અને 1 ટ્રેનિંગ કમાન્ડ છે, જ્યારે વાયુસેના પાસે 5 ઓપરેશનલ, 1 ટ્રેનિંગ અને 1 મેન્ટેનન્સ કમાન્ડ છે. નૌકાસેના પાસે 2 ઓપરેશનલ અને 1 ટ્રેનિંગ કમાન્ડ કાર્યરત છે. ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ જનરલ અનિલ ચૌહાણ માટે આ એક મહત્વનું લક્ષ્ય છે, જેમનો કાર્યકાળ 30 મે 2026ના રોજ પૂર્ણ થઈ રહ્યો છે. જોકે, ઓપરેશન સિંદૂર બાદ આ માળખાની જરૂરિયાત અંગે પણ વિવિધ સ્તરે ચર્ચાઓ તેજ બની છે.
વહીવટી અને વ્યૂહાત્મક ફેરફારો
નવા માળખા હેઠળ વ્યૂહાત્મક આયોજનની જવાબદારી એક જ કમાન્ડરને સોંપવામાં આવશે, જેનાથી યુદ્ધના મેદાનમાં સંસાધનોનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ શક્ય બનશે. હાલમાં માત્ર આંદામાન અને નિકોબારમાં જ ત્રણેય પાંખની સંયુક્ત કમાન્ડ કાર્યરત છે. મંત્રાલયે ખાતરી આપી છે કે થિયેટરાઈઝેશન સંબંધિત વહીવટી પ્રક્રિયાઓ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે અને ટૂંક સમયમાં ભારતીય સૈન્ય એક અત્યાધુનિક અને એકીકૃત શક્તિ તરીકે ઉભરી આવશે.
