આર્મીના જવાનો પોતાની મરજીથી આપી શકે છે રાજીનામું? : જાણો શું છે નિયમો?

ભારતીય સેનામાં ફરજ બજાવવી એ સામાન્ય સરકારી નોકરી કરતા સાવ અલગ બાબત છે. જ્યારે પણ કોઈ સૈનિક કે અધિકારી સશસ્ત્ર દળોમાં જોડાય છે, ત્યારે તે રાષ્ટ્ર સેવા, શિસ્ત અને બલિદાન માટે આજીવન પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરે છે. આ જ કારણ છે કે સેનાના જવાનો માત્ર રાજીનામું આપીને પોતાની ઈચ્છા મુજબ નોકરી છોડી શકતા નથી. આ કડક નિયમો પાછળ અનેક સુરક્ષા અને વહીવટી કારણો જવાબદાર છે.

આર્મી એક્ટ 1950 હેઠળના કાયદાકીય નિયમો

ભારતીય સેનાના જવાનો સામાન્ય સર્વિસ રૂલ્સને બદલે Army Act 1950 દ્વારા સંચાલિત થાય છે. એકવાર ભરતી થયા કે કમિશન મળ્યા પછી સૈનિકની સેવા કાયદાકીય રીતે બંધનકર્તા બની જાય છે. સેનામાં રાજીનામું આપવું એ સૈનિકનો અધિકાર નથી, પરંતુ એક વિનંતી છે. આ વિનંતી ત્યારે જ માન્ય ગણાય છે જ્યારે સક્ષમ સૈન્ય સત્તાધિકારી (Competent Authority) તેને સત્તાવાર રીતે સ્વીકારે.

રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને ઓપરેશનલ જરૂરિયાત

સેના યુદ્ધ, આતંકવાદ અને આંતરિક સુરક્ષાના જોખમો સામે તાત્કાલિક પ્રતિસાદ આપવા માટે તૈયાર હોય છે. જો સૈનિકોને ગમે ત્યારે રાજીનામું આપવાની સ્વતંત્રતા આપવામાં આવે, તો કટોકટીના સમયે સૈનિકોની સંખ્યા ઓછી થઈ શકે છે, જે દેશની સુરક્ષા માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે. લશ્કરી એકમો ટીમ તરીકે કાર્ય કરે છે અને અચાનક મળતા રાજીનામા યુનિટનું સંતુલન, કમાન્ડ સ્ટ્રક્ચર અને ઓપરેશનલ પ્લાનિંગને ખોરવી શકે છે.

તાલીમ પાછળ થતો જંગી ખર્ચ

એક સૈનિકને તૈયાર કરવા પાછળ સરકાર કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ કરે છે. જેમાં ફિઝિકલ કન્ડીશનીંગ, હથિયારો ચલાવવાની ટ્રેનિંગ, ટેક્ટિકલ વોરફેર, ટેકનિકલ કૌશલ્ય અને વિશેષ અભ્યાસક્રમોનો સમાવેશ થાય છે. જો કર્મચારીઓને કોઈપણ પ્રતિબંધ વિના અધવચ્ચેથી નોકરી છોડવાની છૂટ મળે, તો તેનાથી સરકારને મોટું આર્થિક નુકસાન થાય છે અને વર્ષોની મહેનત એળે જાય છે.

કયા સંજોગોમાં મળે છે મુક્તિ?

જોકે, સેના રાજીનામા અથવા સમય પહેલા નિવૃત્તિ (Premature Retirement)ની પરવાનગી આપે છે, પરંતુ તે માત્ર ખાસ સંજોગોમાં જ શક્ય છે. જેમાં કાયમી તબીબી અયોગ્યતા અથવા પરિવારની સંભાળની એકમાત્ર જવાબદારી જેવા ગંભીર કારણો સામેલ છે. આ ઉપરાંત, સેવાની લઘુત્તમ જરૂરી વર્ષોની અવધિ પૂર્ણ કર્યા પછી જ પોતાની મરજીથી નિવૃત્તિ માટેની પાત્રતા મળે છે.

પરવાનગી વિના ફરજ છોડવી એ ગંભીર ગુનો

સૈન્ય સેવા શિસ્ત અને વિશ્વાસ પર ટકેલી છે. દરેક સૈનિક પોતાના હિત કરતા રાષ્ટ્રના હિતને ઉપર રાખવાના શપથ લે છે. સત્તાવાર પરવાનગી વિના ફરજ છોડીને જવું એ 'ભગૌડાપણું' (Desertion) માનવામાં આવે છે અને તે લશ્કરી કાયદા હેઠળ ગંભીર ગુનો છે. આવું કરનાર સામે Court Martial થઈ શકે છે અને જેલની સજા પણ ભોગવવી પડી શકે છે.