ભારતે નેપાળ સાથેના સરહદી વિવાદ અને જમ્મુ-કાશ્મીર સંબંધિત આંતરરાષ્ટ્રીય ટિપ્પણીઓ અંગે પોતાનું વલણ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે. વિદેશ મંત્રાલય (MEA)એ જણાવ્યું છે કે ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સરહદી મુદ્દાઓ ઉકેલવા માટે પહેલેથી જ દ્વિપક્ષીય વ્યવસ્થાઓ કાર્યરત છે અને તેમાં કોઈ ત્રીજા પક્ષની ભૂમિકા સ્વીકાર્ય નથી. સાથે જ જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઉલ્લેખ કરનારા EU અને પાકિસ્તાનના સંયુક્ત નિવેદનને પણ ભારતે સખત શબ્દોમાં ફગાવી દીધું છે.
નેપાળના નિવેદન બાદ ભારતનો સ્પષ્ટ જવાબ
તાજેતરમાં નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહે સરહદી મુદ્દાઓના નિરાકરણમાં ચીન અને બ્રિટનની સંભવિત ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના નિવેદન બાદ ભારતે સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારત-નેપાળ સરહદ સંબંધિત પ્રશ્નો સંપૂર્ણપણે દ્વિપક્ષીય છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસવાલે મીડિયા બ્રીફિંગ દરમિયાન કહ્યું કે ભારત અને નેપાળ વચ્ચે સરહદી મુદ્દાઓના ઉકેલ માટે પહેલેથી જ સ્થાપિત તંત્ર કાર્યરત છે અને આ પ્રક્રિયામાં કોઈ ત્રીજા પક્ષની જરૂર નથી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો અને સરહદી પ્રશ્નો સીધી ચર્ચા અને સહકાર દ્વારા ઉકેલી શકાય છે.
સરહદનો મોટાભાગનો ભાગ પહેલેથી જ નિર્ધારિત
વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર ભારત-નેપાળ સરહદનો લગભગ 98 ટકા ભાગ પહેલેથી જ સીમાંકિત થઈ ચૂક્યો છે. બાકી રહેલા કેટલાક વિસ્તારોમાં મુખ્ય સમસ્યાઓ નદીઓના પ્રવાહમાં થયેલા ફેરફારોને કારણે ઉભી થઈ છે. ખાસ કરીને ગંડક નદીના માર્ગમાં થયેલા પરિવર્તનથી કેટલીક જગ્યાઓ પર સરહદી નિશાનીઓ અને વિસ્તારને લઈને વિવાદ સર્જાયો છે. તે ઉપરાંત કેટલાક વિસ્તારોમાં ‘નો-મેન્સ લેન્ડ’ તરીકે ઓળખાતા ક્ષેત્રોમાં અતિક્રમણના મુદ્દાઓ પણ સામે આવ્યા છે. બંને દેશો હાલમાં સંયુક્ત મેપિંગ અને ટેક્નિકલ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા આ પ્રશ્નોના ઉકેલ માટે કાર્ય કરી રહ્યા છે.
શું કહ્યું હતું બાલેન શાહે?
નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહે સંસદમાં આપેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે સરહદી મુદ્દાઓ અંગે ભારત અને ચીન સાથે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે અને બ્રિટન પણ આ પ્રક્રિયામાં રસ દાખવી શકે છે. તેમણે દલીલ કરી હતી કે સરહદી પ્રશ્નોનો ઉદ્ભવ બ્રિટિશ શાસનકાળ દરમિયાન થયેલી વ્યવસ્થાઓ સાથે જોડાયેલો છે, તેથી બ્રિટનની ભૂમિકા અંગે પણ વિચારણા થઈ શકે. શાહે સ્વીકાર્યું હતું કે બંને તરફથી અતિક્રમણના મુદ્દાઓ સામે આવ્યા છે અને સમસ્યાનો ઉકેલ વાતચીત દ્વારા શોધવો જોઈએ. તેમના આ નિવેદન બાદ ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરહદી પ્રશ્નોના નિરાકરણ માટે પહેલેથી જ પૂરતી દ્વિપક્ષીય વ્યવસ્થાઓ ઉપલબ્ધ છે.
જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે EU અને પાકિસ્તાનને ઠપકો
નેપાળ મુદ્દા ઉપરાંત ભારતે જમ્મુ-કાશ્મીરને લઈને તાજેતરમાં EU અને પાકિસ્તાન દ્વારા જાહેર કરાયેલા સંયુક્ત નિવેદન પર પણ વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. રણધીર જયસવાલે જણાવ્યું કે ભારત પોતાના આંતરિક મુદ્દાઓ અંગે કોઈપણ પ્રકારની બિનજરૂરી અને અયોગ્ય ટિપ્પણીઓને સંપૂર્ણપણે ફગાવે છે. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ ભારતના અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગ છે અને આ મુદ્દાઓ પર ટિપ્પણી કરવાનો અધિકાર કોઈ બાહ્ય સંસ્થા અથવા દેશને નથી.
‘જેમને અધિકાર નથી તેઓ ટિપ્પણી ન કરે’
વિદેશ મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું કે જેમને આ મુદ્દાઓ પર કોઈ અધિકારક્ષેત્ર નથી તેઓએ આવી ટિપ્પણીઓ કરવાથી દૂર રહેવું જોઈએ. ભારત લાંબા સમયથી જમ્મુ-કાશ્મીરને સંપૂર્ણપણે આંતરિક મુદ્દો ગણાવે છે અને કોઈપણ પ્રકારના વિદેશી હસ્તક્ષેપનો વિરોધ કરે છે. સરકારનું વલણ યથાવત રાખતાં MEAએ ફરી જણાવ્યું કે દેશની સંપ્રભુતા અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર ભારત કોઈ સમાધાન નહીં કરે.
