AI હવે ધરતી પર નહીં, અંતરિક્ષમાં શીખશે: Pixxel-Sarvamની નવી પહેલ : Pixxel-Sarvamની નવી પહેલ

ટેક્નોલોજીના ભવિષ્યમાં એક મોટો પરિવર્તન આવી રહ્યો છે AI મોડલ્સ હવે માત્ર જમીન પર નહીં, પરંતુ અંતરિક્ષમાં ટ્રેન થશે. ભારત માટે આ ક્ષેત્રમાં ઐતિહાસિક પગલું બની શકે તેવી જાહેરાતમાં સ્પેસ ટેક સ્ટાર્ટઅપ Pixxel અને AI કંપની Sarvam AIએ મળીને દેશનું પહેલું ઓર્બિટલ ડેટા સેન્ટર લોન્ચ કરવાની યોજના રજૂ કરી છે.

‘પાથફાઇન્ડર’ મિશન શું છે?

આ મિશનનો કેન્દ્રબિંદુ ‘Pathfinder’ નામનો એક સેટેલાઇટ છે, જે અંદાજે 200 કિલોગ્રામ વજન ધરાવશે. આ સેટેલાઇટને 2026ના અંત સુધીમાં પૃથ્વીની કક્ષામાં સ્થાપિત કરવાની યોજના છે.

આ માત્ર સામાન્ય સેટેલાઇટ નહીં, પરંતુ એક “ઉડતું ડેટા સેન્ટર” હશે. તેમાં શક્તિશાળી GPU (ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ યુનિટ) લગાવવામાં આવશે જેમ જમીન પર મોટા ડેટા સેન્ટર્સમાં હોય છે. આ ટેક્નોલોજી દ્વારા AI મોડલ્સને સીધા અંતરિક્ષમાં ટ્રેન કરી શકાય તે શક્ય બનશે.

અંતરિક્ષમાં AI ટ્રેનિંગ કેમ?

AI મોડલ્સને ટ્રેન કરવા માટે ભારે કમ્પ્યુટિંગ પાવર અને વિશાળ વીજળીની જરૂર પડે છે. જમીન પર ડેટા સેન્ટર્સ માટે ઊર્જાની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે, જે ભવિષ્યમાં મોટી પડકાર બની શકે છે.

અહીં અંતરિક્ષ એક વિકલ્પ તરીકે સામે આવે છે:

• અંતરિક્ષમાં અનંત સોલાર એનર્જી ઉપલબ્ધ છે

• ઊર્જા ખર્ચ ઓછો થઈ શકે છે

• સતત અને કાર્યક્ષમ ઓપરેશન શક્ય બને છે

આથી, ઓર્બિટલ ડેટા સેન્ટર લાંબા ગાળે વધુ ટકાઉ અને કાર્યક્ષમ સાબિત થઈ શકે છે.

Pixxel અને Sarvam AIની ભાગીદારી

આ મિશનમાં Pixxel અને Sarvam AI બંનેની અલગ અલગ ભૂમિકા રહેશે:

• Pixxel: સેટેલાઇટનું ડિઝાઇન, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને લોન્ચિંગ

• Sarvam AI: અંતરિક્ષમાં AI મોડલ્સની ટ્રેનિંગ અને ઇન્ફરન્સ

Pixxel પોતાની Gigapixxel સુવિધામાં આ સેટેલાઇટ તૈયાર કરશે, જ્યારે Sarvam AI પોતાની ભાષા મોડલ ટેક્નોલોજીને સ્પેસમાં ઉપયોગમાં લાવશે.

‘Sovereign AI’ તરફ ભારતનું મોટું પગલું

આ પ્રોજેક્ટનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસો છે “સોવરેન AI” એટલે કે સ્વતંત્ર AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર.

હાલમાં ઘણા દેશો પોતાના AI મોડલ્સ માટે વિદેશી ક્લાઉડ સર્વિસ પર આધાર રાખે છે. પરંતુ આ ઓર્બિટલ ડેટા સેન્ટર દ્વારા ભારત પોતાની AI ક્ષમતા માટે સ્વતંત્ર બની શકે છે.

આથી:

• ડેટા સિક્યોરિટી વધશે

• વિદેશી નિર્ભરતા ઘટશે

• દેશી ટેક્નોલોજી મજબૂત બનશે

પડકારો: શું સરળ છે અંતરિક્ષમાં ડેટા સેન્ટર બનાવવું?

ભલે આ પ્રોજેક્ટ અત્યંત ઉત્સાહજનક છે, પરંતુ તેમાં અનેક પડકારો પણ છે:

1. લૉન્ચ ખર્ચ: રૉકેટ લોન્ચિંગ ખૂબ મોંઘું છે

2. હાર્ડવેર મેન્ટેનન્સ: અંતરિક્ષમાં ખરાબ થયેલા ઉપકરણોને સુધારવું મુશ્કેલ

3. ટેક્નિકલ જોખમ: કઠિન પરિસ્થિતિમાં સિસ્ટમને કાર્યરત રાખવી

4. લાંબા ગાળાનો ખર્ચ: પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ ખૂબ ઊંચો હોઈ શકે છે

આ પડકારો છતાં, વિશ્વભરમાં આ ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધા વધી રહી છે.

વૈશ્વિક રેસમાં ભારતની એન્ટ્રી

અંતરિક્ષ આધારિત ડેટા સેન્ટર માટે વિશ્વની મોટી ટેક કંપનીઓ પહેલેથી જ પ્રયત્ન કરી રહી છે. SpaceX, Google અને Meta જેવી કંપનીઓ પણ આ દિશામાં આગળ વધી રહી છે.

Pixxel અને Sarvam AIનો આ પ્રયાસ ભારતને આ ગ્લોબલ ટેક રેસમાં આગળ લાવવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.