ફાગણ મહિનાના શુક્લ પક્ષની સપ્તમી તિથિ 24 February 2026, મંગળવારના રોજ સવારે 07:14 વાગ્યા સુધી છે. ત્યારબાદ અષ્ટમી તિથિ બેસતા જ હોળાષ્ટકનો પ્રારંભ થશે. શાસ્ત્રોક્ત નિયમો મુજબ, હોળીના તહેવાર પૂર્વેના આ આઠ દિવસોમાં કોઈપણ પ્રકારના શુભ કે માંગલિક કાર્યો કરવામાં આવતા નથી. હોળાષ્ટકને લઈને અનેક ધાર્મિક માન્યતાઓ પ્રચલિત છે, જેની પાછળ ઠોસ વૈજ્ઞાનિક આધારો પણ છુપાયેલા છે.
શું છે હોળાષ્ટકનો અર્થ?
'હોળાષ્ટક' શબ્દ બે શબ્દોના મિશ્રણથી બન્યો છે: 'હોલા' અને 'અષ્ટક'. અહીં અષ્ટકનો અર્થ આઠ થાય છે. એટલે કે હોળી પ્રગટાવવાના આઠ દિવસ પહેલાના સમયગાળામાં કોઈ નવું રોકાણ, ખરીદી કે માંગલિક પ્રસંગો યોજાતા નથી. જ્યોતિષ ગ્રંથોમાં આ સમયગાળાને તમામ શુભ કર્મો માટે નિષિદ્ધ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે.
કેવી રીતે થઈ હોળાષ્ટકની શરૂઆત?
હોળાષ્ટક પાછળ અનેક પૌરાણિક કથાઓ જોડાયેલી છે. એક માન્યતા મુજબ, જ્યારે ભગવાન શિવએ ક્રોધિત થઈને કામદેવને ભસ્મ કરી દીધા હતા, તે દિવસથી હોળાષ્ટકનો પ્રારંભ થયો હોવાનું મનાય છે. અન્ય એક કથા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સાથે જોડાયેલી છે. એવું કહેવાય છે કે શ્રીકૃષ્ણ આઠ દિવસ સુધી ગોપીઓ સંગ હોળી રમ્યા હતા અને ધૂળેટીના દિવસે રંગોથી ભરેલા વસ્ત્રો અગ્નિને સમર્પિત કર્યા હતા, ત્યારથી આ આઠ દિવસોને ઉત્સવ અને સાવચેતીના દિવસો તરીકે મનાવવામાં આવે છે.
માંગલિક કાર્યો પર પ્રતિબંધ અને સાવચેતી
હોળાષ્ટક દરમિયાન હિન્દુ ધર્મના 16 સંસ્કારોમાંથી એક પણ સંસ્કાર કરવામાં આવતો નથી. જો આ દિવસોમાં કોઈનું મૃત્યુ થાય, તો તેના અંતિમ સંસ્કાર પૂર્વે પણ વિશેષ શાંતિ વિધિ કરવી અનિવાર્ય બને છે. આ સમયગાળામાં વાતાવરણમાં નકારાત્મકતાનો પ્રભાવ વધુ હોવાનું મનાય છે, જેના કારણે કોઈપણ નવા કાર્યનો આરંભ ટાળવો જોઈએ.
વૈજ્ઞાનિક અને પર્યાવરણીય કારણો હોળાષ્ટક માત્ર ધાર્મિક જ નહીં, પણ ઋતુ પરિવર્તનનો પણ સંકેત આપે છે. આ દિવસોથી શિયાળાની વિદાય અને ઉનાળાના આગમનની શરૂઆત થાય છે. હવામાનમાં આવતા આ ફેરફારને કારણે માનવ શરીર અને માનસિક સ્થિતિ પર તેની અસર પડે છે. આ પરિવર્તનના કાળમાં કોઈ મોટો નિર્ણય લેવો કે નવું કાર્ય શરૂ કરવું હિતાવહ નથી હોતું, કારણ કે તે સમયે આપણી એકાગ્રતા અને ઉર્જાનું સ્તર બદલાતું રહે છે.
હોલિકા દહન અને ધૂળેટીની તૈયારી
હોળાષ્ટક બેસતાની સાથે જ હોળીના ઉત્સવની દસ્તક સંભળાવા લાગે છે. આ દિવસોમાં ઠેર-ઠેર હોળીના ડંડા રોપવામાં આવે છે અને હોલિકા દહનની તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવામાં આવે છે. પ્રકૃતિમાં આ સમયે હર્ષ અને ઉલ્લાસનું વાતાવરણ છવાયેલું હોય છે, જે ધૂળેટીના દિવસે રંગોના પર્વ સાથે પરાકાષ્ઠાએ પહોંચે છે.
