ભારતની બહાર પણ ગુંજે છે સનાતન ધર્મનો જયઘોષ : જાણો કયા દેશોમાં કેવી રીતે થાય છે દેવી દેવતાઓની પૂજા

વિશ્વના નકશા પર નજર કરીએ તો સનાતન સંસ્કૃતિ માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી પરંતુ દરિયાપારના અનેક દેશોમાં પણ તેની ભવ્યતા જોવા મળે છે. પૂર્વ એશિયાના ટાપુઓ હોય કે હિંદ મહાસાગરના દેશો, દરેક જગ્યાએ હિંદુ ધર્મની પરંપરાઓએ સ્થાનિક રીત રિવાજો સાથે ભળીને એક નવો જ રંગ ધારણ કર્યો છે. ઈન્ડોનેશિયાથી લઈને મોરેશિયસ સુધી ફેલાયેલા આ ધાર્મિક પ્રભાવમાં ક્યાંક ભવ્ય મંદિરોની સ્થાપત્યકળા જોવા મળે છે તો ક્યાંક જીવંત દેવીની અનોખી પરંપરા આસ્થાનું કેન્દ્ર બની છે.

ઈન્ડોનેશિયામાં પૂર્વજો અને શિવ ભક્તિનો સંગમ

દુનિયામાં સૌથી વધુ મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતા દેશ ઈન્ડોનેશિયામાં હિંદુ ધર્મની મુદ્રા આજે પણ અકબંધ છે. ખાસ કરીને બાલી ટાપુ પર 7મીથી 14મી સદી દરમિયાન મજાપાહિત જેવા સામ્રાજ્યોના કારણે હિંદુ ધર્મનો વ્યાપ વધ્યો હતો. અહીં ભગવાન શિવને સમર્પિત પ્રંબાનન મંદિર તેની કલાત્મકતા માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. બાલીની વિશેષતા એ છે કે ત્યાં ભગવાન શિવની સાથે પૂર્વજોની પૂજા કરવામાં આવે છે. શ્રદ્ધાળુઓ દરરોજ 'કેનંગ સારી' નામની નાની ટોકરીઓમાં ફૂલ અને પ્રસાદ ધરીને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરે છે. આ સિવાય ખુલ્લા મંચ પર ભજવાતું રામાયણ નૃત્ય ત્યાંની સાંસ્કૃતિક ઓળખ બની ગયું છે.

નેપાળમાં જીવંત દેવી અને પશુપતિનાથનો મહિમા

હિમાલયની ગોદમાં વસેલા નેપાળનો ભારત સાથેનો સંબંધ અત્યંત ગાઢ રહ્યો છે. વર્ષ 2008 સુધી હિંદુ રાષ્ટ્ર તરીકે ઓળખાતા આ દેશમાં કુમારી પૂજાની પ્રથા સૌથી અનોખી છે. અહીં એક નાની કન્યાને દેવી તલેજુના અવતાર તરીકે પૂજવામાં આવે છે જે કાઠમંડુના મહેલમાં નિવાસ કરે છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ પશુપતિનાથ મંદિર અહીંનું સૌથી પવિત્ર સ્થળ ગણાય છે. આ મંદિરમાં થતી વિધિઓમાં હિંદુ અને બૌદ્ધ ધર્મનો સમન્વય જોવા મળે છે જે નેપાળની ધાર્મિક સહિષ્ણુતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે.

થાઈલેન્ડમાં બ્રહ્માજી અને ગણેશજી પ્રત્યે અતૂટ શ્રદ્ધા

થાઈલેન્ડ બૌદ્ધ ધર્મી દેશ હોવા છતાં ત્યાં હિંદુ દેવી દેવતાઓ પ્રત્યે અપરંપાર આદર છે. બેંગકોકના હૃદય સમાન વિસ્તારમાં આવેલું એરાવન મંદિર બ્રહ્માજીને સમર્પિત છે જ્યાં વેપારીઓ અને પ્રવાસીઓ મોટી સંખ્યામાં ઉમટી પડે છે. અહીં ભગવાન ગણેશને કલાકારોના આરાધ્ય દેવ માનવામાં આવે છે. થાઈલેન્ડનું રાષ્ટ્રીય મહાકાવ્ય 'રામાકિએન' વાસ્તવમાં રામાયણ પર જ આધારિત છે. અહીં હિંદુ દેવોને શક્તિશાળી આકાશીય તત્વો તરીકે જોવામાં આવે છે જે ભક્તોની મનોકામના પૂર્ણ કરવામાં સહાયરૂપ થાય છે.

કંબોડિયામાં અંગકોરવાટની ભવ્યતા

ખ્મેર સામ્રાજ્યના શાસનકાળ દરમિયાન કંબોડિયા હિંદુ સંસ્કૃતિનું મોટું કેન્દ્ર હતું. 12મી સદીમાં નિર્મિત અંગકોરવાટ મંદિર આજે પણ વિશ્વના સૌથી મોટા ધાર્મિક સ્મારક તરીકે ઓળખાય છે જે મૂળભૂત રીતે ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત હતું. તે સમયના રાજાઓ પોતાને ભગવાનના અંશ માનતા અને શાસનને ધર્મ સાથે જોડતા હતા. ભલે આજે કંબોડિયામાં બૌદ્ધ ધર્મ મુખ્ય છે પરંતુ ત્યાંની કલા અને સ્થાપત્યની દીવાલો પર આજે પણ રામાયણ અને મહાભારતના પ્રસંગો જીવંત લાગે છે.

મોરેશિયસમાં ગંગા તલાઓનો આધ્યાત્મિક વારસો

મોરેશિયસમાં હિંદુ ધર્મનું આગમન 19મી સદીમાં ભારતીય મજૂરો દ્વારા થયું હતું. આ પ્રવાસીઓએ વિદેશી ધરતી પર પોતાની ઓળખ જાળવી રાખવા માટે ધર્મને મજબૂત આધાર બનાવ્યો હતો. અહીં 'ગંગા તલાઓ' નામનું પવિત્ર સરોવર આવેલું છે જેનો સંબંધ ગંગા નદી સાથે હોવાનું મનાય છે. મહાશિવરાત્રી દરમિયાન અહીં હજારોની સંખ્યામાં ભક્તો પદયાત્રા કરીને આવે છે. ભોજપુરી અને હિંદી ભાષામાં ગવાતા ભજનો તેમજ દિવાળીની જાહેર રજા એ સાબિત કરે છે કે અહીં હિંદુ ધર્મ સંસ્કૃતિના મૂળિયા કેટલા ઊંડા છે.