H-1B Visa Fraud: અમેરિકામાં H-1B અને PERM વર્ક વિઝા પ્રોગ્રામને લઈને કથિત ગેરરીતિઓ સામે હવે કેન્દ્ર સરકારે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. અમેરિકાના શ્રમ વિભાગ (U.S. Department of Labor)ના ઓફિસ ઓફ ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ (OIG) દ્વારા શરૂ કરાયેલા વિશાળ તપાસ અભિયાનમાં અનેક કંપનીઓ અને લેબર બ્રોકર્સની કામગીરીની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. આ કાર્યવાહી અમેરિકી સરકારના દાવા મુજબ એવા નેટવર્કને નિશાન બનાવી રહી છે, જે કથિત રીતે વિઝા પ્રક્રિયાનો ગેરઉપયોગ કરીને વિદેશી કામદારોનું શોષણ કરે છે અને અમેરિકી કામદારોના હિતોને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ તપાસ ખાસ કરીને H-1B અને PERM જેવી રોજગાર આધારિત વિઝા વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા અને વિશ્વસનીયતા જાળવવાના હેતુથી હાથ ધરવામાં આવી છે. અમેરિકી અધિકારીઓનું કહેવું છે કે કેટલાક નિયુક્તાઓ અને લેબર કન્સલ્ટન્ટ્સે કથિત રીતે નકલી દસ્તાવેજો, ખોટી માહિતી અને ગેરકાયદે ભરતી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને વિઝા મંજૂરી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ સમગ્ર મામલામાં IT ક્ષેત્રની જાણીતી કંપની Cognizant સહિત કેટલીક મોટી કંપનીઓના નામ પણ તપાસ દરમિયાન ચર્ચામાં આવ્યા છે, જોકે કંપની સામે કોઈ અંતિમ દોષારોપણ થયું નથી અને તપાસ હજુ ચાલુ છે.
જે.ડી. વેન્સની ટાસ્ક ફોર્સ હેઠળ કાર્યવાહી તેજ
આ સમગ્ર અભિયાન અમેરિકાના ઉપપ્રમુખ જે.ડી. વેન્સના નેતૃત્વ હેઠળ કાર્યરત "Task Force to Eliminate Fraud"ના સહયોગથી આગળ ધપાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ ટાસ્ક ફોર્સનો મુખ્ય હેતુ વિવિધ સરકારી યોજનાઓ અને ઇમિગ્રેશન સંબંધિત પ્રોગ્રામોમાં થતી કથિત છેતરપિંડી સામે કડક કાર્યવાહી કરવાનો છે. શ્રમ વિભાગના ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ એન્થોની પી. ડી'એસ્પોઝિટોએ જણાવ્યું કે તપાસ દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં અનેક કંપનીઓ અને સંબંધિત પક્ષોને સમન્સ પાઠવવામાં આવ્યા છે. તપાસમાં મળતી દરેક માહિતી અને પુરાવાની ઊંડાણપૂર્વક ચકાસણી કરવામાં આવી રહી છે જેથી ગેરરીતિઓના સમગ્ર નેટવર્ક સુધી પહોંચી શકાય.
તપાસમાં કયા પ્રકારની ગેરરીતિઓ સામે આવી?
OIGના પ્રાથમિક તારણો અનુસાર કેટલીક ગંભીર ગેરરીતિઓ સામે આવી છે. તેમાં સૌથી મોટી ફરિયાદ નકલી અથવા ભ્રામક વિઝા અરજીઓની છે. તપાસમાં એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે કેટલાક નિયુક્તાઓ અને લેબર બ્રોકર્સે મળીને ખોટા દસ્તાવેજો અને ખોટી માહિતીના આધારે H-1B તથા PERM માટે અરજીઓ દાખલ કરી હતી. તપાસમાં વિદેશી કર્મચારીઓના શોષણના આરોપો પણ સામે આવ્યા છે. કેટલાક કેસોમાં કામદારોને કાયદાકીય ધોરણ કરતાં ઓછા વેતન પર કામ કરાવવામાં આવતું હતું અને તેમની પાસેથી ગેરકાયદે રીતે પગાર પરત લેવાતો હોવાના આક્ષેપો પણ તપાસ હેઠળ છે. OIGના જણાવ્યા મુજબ આવી પદ્ધતિઓ માત્ર શ્રમિક અધિકારોનું ઉલ્લંઘન જ નથી કરતી પરંતુ સમગ્ર વિઝા સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતા પર પણ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.
અમેરિકી કામદારોની રોજગારી પર અસરનો દાવો
અમેરિકી અધિકારીઓનો દાવો છે કે જો કોઈ કંપની ઓછી મજૂરીમાં વિદેશી કર્મચારીઓની ભરતી કરે છે તો સ્થાનિક નોકરીઓ અને વેતન પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે. H-1B અને PERM જેવા પ્રોગ્રામ્સનો મૂળ હેતુ દેશમાં જરૂરી કુશળ માનવબળની અછત દૂર કરવાનો હતો, પરંતુ જો તેનો ગેરઉપયોગ થાય તો અમેરિકી કામદારો માટે રોજગારીની તકો ઘટી શકે છે. તપાસ એજન્સીનું કહેવું છે કે, આ પ્રોગ્રામ્સનો ઉપયોગ માત્ર વાસ્તવિક કુશળ કર્મચારીઓની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે થવો જોઈએ, કોઈપણ પ્રકારની ગેરરીતિ કે ગેરકાયદે નફાખોરી માટે નહીં. સરકારનો દાવો છે કે આવી પ્રવૃત્તિઓ સામે હવે 'ઝીરો ટોલરન્સ'ની નીતિ અપનાવવામાં આવશે.
Cognizantનું નામ ચર્ચામાં, પરંતુ તપાસ યથાવત
તપાસ દરમિયાન Cognizant સહિત કેટલીક જાણીતી IT કંપનીઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે તેમને કેટલાક વ્હિસલબ્લોઅર્સ પાસેથી મહત્વપૂર્ણ માહિતી મળી રહી છે, જેના આધારે વિવિધ કંપનીઓની ભરતી પ્રક્રિયા અને વિઝા અરજીઓની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. જોકે હાલમાં કોઈ કંપનીને અંતિમ રીતે દોષિત જાહેર કરવામાં આવી નથી અને સમગ્ર પ્રક્રિયા તપાસના તબક્કામાં છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, જો તપાસમાં ગંભીર ગેરરીતિઓ સાબિત થશે તો સંબંધિત કંપનીઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી ઉપરાંત ભારે દંડ, ભરતી પ્રક્રિયામાં પ્રતિબંધ અને અન્ય વહીવટી પગલાં પણ લેવામાં આવી શકે છે.
H-1B અને PERM વિઝા શું છે?
H-1B અમેરિકાનો એવો વર્ક વિઝા છે જેના માધ્યમથી અમેરિકી કંપનીઓ વિદેશી કુશળ વ્યાવસાયિકોને ટેક્નોલોજી, એન્જિનિયરિંગ, મેડિકલ અને અન્ય વિશિષ્ટ ક્ષેત્રોમાં નોકરી આપી શકે છે. બીજી તરફ PERM એ રોજગાર આધારિત ગ્રીન કાર્ડ પ્રક્રિયાનો મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે, જેમાં નિયુક્તાએ સાબિત કરવું પડે છે કે સંબંધિત નોકરી માટે યોગ્ય અમેરિકી ઉમેદવાર ઉપલબ્ધ નથી. ભારતીય IT કંપનીઓ અને ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ H-1B વિઝાના સૌથી મોટા લાભાર્થીઓમાં સામેલ હોવાથી અમેરિકામાં ચાલી રહેલી આ તપાસ પર ભારતના IT ઉદ્યોગ અને હજારો કર્મચારીઓની નજર ટકેલી છે. જોકે હાલની કાર્યવાહી ગેરરીતિઓ અને છેતરપિંડીના આરોપોની તપાસ સુધી મર્યાદિત છે અને નિયમોનું પાલન કરતી કંપનીઓ અથવા કર્મચારીઓ સામે કોઈ સામાન્ય કાર્યવાહી જાહેર કરવામાં આવી નથી.
