Geeta Dutt: ભારતીય ફિલ્મ સંગીતના સુવર્ણ યુગમાં કેટલીક એવી ગાયિકાઓ થઈ ગઈ છે, જેમનો અવાજ આજે પણ એટલો જ તાજો લાગે છે જેટલો દાયકાઓ પહેલાં લાગતો હતો. એવી જ એક અમર અવાજ હતી ગીતા દત્ત. 'બાબુજી ધીરે ચલના', 'વક્ત ને કિયા ક્યા હસીં સિતમ' અને 'મેરા સુંદર સપના બીત ગયા' જેવા ગીતોથી તેમણે સંગીતપ્રેમીઓના દિલમાં કાયમી સ્થાન બનાવ્યું. જોકે બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે એક 79 વર્ષ જૂના ગીતે તેમની કારકિર્દીને એવી ઊંચાઈ આપી કે તેઓ રાતોરાત બોલીવૂડની સૌથી માંગવાળી પ્લેબેક સિંગર બની ગઈ હતી.
જમિંદાર પરિવારમાં જન્મેલી ગીતા દત્ત
ગીતા દત્તનો જન્મ 23 નવેમ્બર, 1930ના રોજ બંગાળના એક સમૃદ્ધ જમિંદાર પરિવારમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને સંગીત પ્રત્યે ખાસ લગાવ હતો. પરિવારના દસ સંતાનોમાંના એક તરીકે ઉછરેલી ગીતા અભ્યાસ કરતાં સંગીતમાં વધુ રસ લેતી હતી. તેમની પ્રતિભાને ઓળખીને પરિવારે તેમને સંગીતની તાલીમ અપાવી. વર્ષ 1942માં તેમનો પરિવાર મુંબઈ સ્થાયી થયો, જ્યાંથી તેમના સંગીતના સફરની સાચી શરૂઆત થઈ.
16 વર્ષની ઉંમરે મળ્યો પ્રથમ બ્રેક
એક દિવસ ગીતા દત્ત ઘરે રિયાઝ કરી રહી હતી ત્યારે સંગીતકાર કે. હનુમાન પ્રસાદે તેમનો અવાજ સાંભળ્યો. તેઓ એટલા પ્રભાવિત થયા કે માત્ર 16 વર્ષની ઉંમરે તેમને ફિલ્મ 'ભક્ત પ્રહલાદ'માં ગાવાની તક આપી.
આ તક તેમની કારકિર્દી માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ, પરંતુ ખરેખર ઓળખ તો થોડાં વર્ષો બાદ મળી.
'મેરા સુંદર સપના બીત ગયા'એ બનાવી દીધી સુપરસ્ટાર
વર્ષ 1947માં આવેલી ફિલ્મ 'દો ભાઈ'નું ગીત 'મેરા સુંદર સપના બીત ગયા' ગીતા દત્તના જીવનનું સૌથી મોટું ટર્નિંગ પોઇન્ટ બન્યું. સંગીતકાર એસ.ડી. બર્મનના સંગીતમાં તૈયાર થયેલું આ ગીત અભિનેત્રી કામિની કૌશલ પર ફિલ્માવવામાં આવ્યું હતું.
ગીત રિલીઝ થતાં જ સમગ્ર દેશમાં લોકપ્રિય બન્યું અને ગીતા દત્ત રાતોરાત સ્ટાર બની ગઈ. કહેવાય છે કે આ ગીતની સફળતા બાદ તેમને સતત 15 ફિલ્મોમાં ગાવાની તક મળી. ત્યારથી તેઓ 1950ના દાયકાની સૌથી લોકપ્રિય પ્લેબેક ગાયિકાઓમાં સામેલ થઈ ગઈ.
મોટા સંગીતકારોની બની પહેલી પસંદ
ગીતા દત્તે પોતાના કારકિર્દી દરમિયાન એસ.ડી. બર્મન, ઓ.પી. નૈયર, હેમંત કુમાર સહિત અનેક દિગ્ગજ સંગીતકારો સાથે કામ કર્યું.
તેમના અવાજની સૌથી મોટી વિશેષતા એ હતી કે તેઓ રોમેન્ટિક, ગઝલ, દુઃખભર્યા તેમજ ચંચળ ગીતો દરેક પ્રકારની શૈલીમાં સહજ રીતે ગાઈ શકતા હતા.
'બાબુજી ધીરે ચલના', 'વક્ત ને કિયા ક્યા હસીં સિતમ', 'જાને ક્યા તૂને કહી', 'મેરા નામ ચિન ચિન ચૂ' જેવા અનેક ગીતો આજે પણ સંગીતપ્રેમીઓની પ્લેલિસ્ટમાં સ્થાન ધરાવે છે.
ગુરુ દત્ત સાથે પ્રેમ અને લગ્ન
વર્ષ 1951માં ફિલ્મ 'બાજી' દરમિયાન ગીતા દત્તની મુલાકાત જાણીતા ફિલ્મ નિર્માતા અને અભિનેતા ગુરુ દત્ત સાથે થઈ હતી. બંને વચ્ચે મિત્રતા પ્રેમમાં બદલાઈ અને 1953માં લગ્ન કર્યા.
લગ્ન બાદ પણ ગીતા દત્તે પોતાની ગાયકી ચાલુ રાખી. ગુરુ દત્તની અનેક યાદગાર ફિલ્મો જેમ કે 'આર-પાર', 'CID', 'પ્યાસા', 'કાગઝ કે ફૂલ' અને 'સાહેબ બીબી ઔર ગુલામ' માટે તેમણે અમર ગીતો ગાયા.
અભિનેત્રી બનવાનું સપનું રહ્યું અધૂરું
ગુરુ દત્ત ઇચ્છતા હતા કે ગીતા માત્ર ગાયિકા નહીં પરંતુ અભિનેત્રી તરીકે પણ ઓળખ બનાવે. આ માટે વર્ષ 1957માં 'ગૌરી' ફિલ્મ શરૂ કરવામાં આવી.
આ ફિલ્મનું શૂટિંગ કોલકાતામાં શરૂ થયું હતું અને તેને હિન્દી, બંગાળી તેમજ અંગ્રેજી ભાષામાં બનાવવાની યોજના હતી. પરંતુ કેટલાક કારણોસર ફિલ્મનું શૂટિંગ અધવચ્ચે જ બંધ થઈ ગયું અને ફરી શરૂ થઈ શક્યું નહીં.
આ સાથે ગીતા દત્તનું અભિનેત્રી બનવાનું સપનું અધૂરું રહી ગયું.
વ્યક્તિગત જીવનની મુશ્કેલીઓનો કારકિર્દી પર પડ્યો પ્રભાવ
સમય જતાં ગુરુ દત્ત સાથેના સંબંધોમાં તણાવ અને વ્યક્તિગત સંઘર્ષનો પ્રભાવ તેમની કારકિર્દી પર પણ પડ્યો. તેમ છતાં તેમણે વર્ષ 1971માં ફિલ્મ 'અનુભવ' માટે 'મુઝે જાન ના કહો મેરી જાન', 'કોઈ ચૂપકે સે આકે' અને 'મેરા દિલ જો મેરા હોતા' જેવા યાદગાર ગીતો ગાયા.
1,400થી વધુ ગીતોનો વારસો
ગીતા દત્તે પોતાના કારકિર્દીમાં 1,400થી વધુ ગીતો ગાયા. તેમની સંગીતક્ષેત્રે આપેલી સેવાઓના સન્માનમાં ભારત સરકારે તેમના નામે ડાક ટિકિટ પણ બહાર પાડી હતી.
માત્ર 41 વર્ષની ઉંમરે, 20 જુલાઈ 1972ના રોજ, ગીતા દત્તનું અવસાન થયું. પરંતુ તેમનો મધુર અવાજ આજે પણ ભારતીય ફિલ્મ સંગીતના સુવર્ણ યુગની અમૂલ્ય ધરોહર તરીકે જીવંત છે.
શા માટે આજે પણ યાદ કરવામાં આવે છે?
ગીતા દત્ત માત્ર એક ગાયિકા નહોતી, પરંતુ ભાવનાઓને અવાજ આપનાર એક અનોખી કલાકાર હતી. તેમના ગીતોમાં પ્રેમ, પીડા, આશા અને જીવનના દરેક રંગો સાંભળવા મળે છે. આજે પણ નવા સંગીતપ્રેમીઓ તેમની રચનાઓ સાંભળે છે અને સંગીત જગતમાં તેમનું યોગદાન અવિસ્મરણીય માનવામાં આવે છે.
