ભારતીય સંસ્કૃતિમાં દરેક તહેવાર અને તેની સાથે જોડાયેલી પરંપરાઓ પાછળ કોઈને કોઈ ચોક્કસ તર્ક કે પૌરાણિક કથા છુપાયેલી હોય છે. હોળીના પવિત્ર અવસરે એક ખાસ રિવાજ જોવા મળે છે કે નવવધૂ પોતાની લગ્ન પછીની પ્રથમ હોળી સાસરે નહીં પણ પિયરમાં જઈને ઉજવે છે. આ દિવસે તેનો પતિ સાસરે જઈને તેની સાથે હોળી રમે છે અને થોડા દિવસો બાદ તેને સન્માનપૂર્વક વિદાય આપીને પોતાની સાથે પરત લાવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ પરંપરા કેમ શરૂ થઈ?
સામાજિક મહત્વ અને સંબંધોમાં મીઠાશ
જમાઈની પ્રથમ હોળી સાસરીમાં ઉજવવાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ પ્રસંગે જમાઈના સ્વાગત માટે ખાસ વાનગીઓ બનાવવામાં આવે છે અને હસી-મજાકનું વાતાવરણ સર્જાય છે, જેનાથી પરિવારમાં આત્મીયતા વધે છે. પતિ-પત્ની વચ્ચેના થોડા દિવસોના વિરહ બાદ પુનર્મિલનનો આનંદ સંબંધોમાં નવી તાજગી ભરી દે છે. જૂના સમયમાં પરિવહનની સુવિધાઓ મર્યાદિત હતી અને દીકરીઓને પિયર આવવા-જવાનું ઓછું મળતું હતું, તેથી તહેવારોના બહાને તેમને બોલાવવાની આ પરંપરા વિકસી હોવાનું મનાય છે.
પૌરાણિક કથા અને હોલિકા દહનનું રહસ્ય
આ પરંપરા પાછળ ભક્ત પ્રહલાદ અને હોલિકાની પ્રસિદ્ધ કથા જોડાયેલી છે. હિરણ્યકશ્યપ પોતાને ભગવાન માનતો હતો, પરંતુ તેનો પુત્ર પ્રહલાદ ભગવાન વિષ્ણુનો પરમ ભક્ત હતો. પ્રહલાદને મારવા માટે હિરણ્યકશ્યપે પોતાની બહેન હોલિકાની મદદ લીધી, જેને અગ્નિથી ન બળવાનું વરદાન હતું.
લોકવાયકા મુજબ, હોલિકા પાસે એક દિવ્ય વસ્ત્ર હતું જેને ઓઢીને અગ્નિમાં બેસવાથી તે બળતી નહોતી. ઈશ્વરની લીલાથી તે વસ્ત્ર ઉડીને પ્રહલાદ પર આવી ગયું અને હોલિકા પોતે બળીને ભસ્મ થઈ ગઈ. એવું કહેવાય છે કે જે દિવસે હોલિકા બળીને ભસ્મ થઈ, તે જ દિવસે તેના લગ્ન થવાના હતા. જ્યારે જાન આવી ત્યારે વધૂ હોલિકાની ચિતા બળતી જોઈને શોક અને માતમ છવાઈ ગયો હતો.
કેમ સાસરીમાં હોળી રમવી અશુભ મનાય છે?
હોલિકાના લગ્નના દિવસે જ તેના મૃત્યુની આ ઘટનાને કારણે એવી માન્યતા પ્રચલિત થઈ કે નવી વહુએ લગ્ન પછીની પ્રથમ હોળી સાસરીમાં ન ઉજવવી જોઈએ, અન્યથા તેને અશુભ ફળ મળી શકે છે. આ જ કારણ છે કે હોલાષ્ટક બેસતા પહેલા જ નવવધૂ પોતાના પિયર પહોંચી જાય છે અને હોળીનો ઉત્સવ પૂર્ણ થયા બાદ જ પતિ સાથે સાસરે પરત ફરે છે. આ પરંપરા પાછળ નવદંપતીના સુખી અને મંગળમય જીવનની કામના રહેલી છે.
