કેન્દ્ર સરકાર સમગ્ર દેશમાં E20 એટલે કે 20 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. આ દરમિયાન કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના એક નિવેદન બાદ ફરી ચર્ચા તેજ બની છે. મંત્રીએ સ્વીકાર્યું કે E20 પેટ્રોલના ઉપયોગથી વાહનોની માઇલેજમાં 'થોડો ઘટાડો' થાય છે, પરંતુ સાથે જ તેમણે વિદેશી મુદ્રાની બચત, ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં ઘટાડો, ખેડૂતોની આવકમાં વધારો અને પર્યાવરણને થતા લાભોને વધુ મહત્વ આપ્યું. તેમના નિવેદન બાદ સોશિયલ મીડિયા અને વાહનચાલકોમાં અનેક સવાલો ઉઠ્યા છે કે શું E20 પેટ્રોલ ખરેખર એન્જિનને નુકસાન પહોંચાડે છે? શું જૂની કાર અને બાઈક માટે તે સુરક્ષિત છે? અને જો ઇથેનોલના કારણે એન્જિન ખરાબ થાય તો શું ઇન્શ્યોરન્સ કંપની તેનો ખર્ચ ચૂકવશે? અહીં જાણો આ સમગ્ર મુદ્દાની વિગતવાર સમજ.
E20 પેટ્રોલ શું છે અને સરકાર શા માટે તેને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે?
E20નો અર્થ છે એવું પેટ્રોલ જેમાં 20 ટકા ઇથેનોલ અને 80 ટકા સામાન્ય પેટ્રોલ હોય. ઇથેનોલ શેરડીના રસ, મકાઈ અને અન્ય અનાજમાંથી બનાવવામાં આવે છે. ભારત સરકારે વર્ષ 2025-26 સુધી સમગ્ર દેશમાં E20 પેટ્રોલ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો છે.
સરકારનું કહેવું છે કે ઇથેનોલનો ઉપયોગ વધવાથી દર વર્ષે અંદાજે 30,000 કરોડ રૂપિયાની વિદેશી મુદ્રાની બચત થઈ શકે છે, કારણ કે ક્રૂડ ઓઈલની આયાત ઘટશે. પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના જણાવ્યા મુજબ ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગમાં દર એક ટકાના વધારા સાથે લગભગ 1,000 કરોડ રૂપિયાની ક્રૂડ ઓઈલ આયાતમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ઉપરાંત, ખેડૂતોને વધારાની આવક મળશે અને કાર્બન ઉત્સર્જનમાં પણ ઘટાડો થશે.
E20થી માઇલેજ કેમ ઘટે છે?
વાહનચાલકોની સૌથી મોટી ચિંતા માઇલેજને લઈને છે. વૈજ્ઞાનિક રીતે જોવામાં આવે તો ઇથેનોલની ઊર્જા ક્ષમતા સામાન્ય પેટ્રોલ કરતાં આશરે 33 ટકા ઓછી હોય છે. એટલે સમાન અંતર કાપવા માટે ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણ વધુ પ્રમાણમાં બળે છે.
વિવિધ અભ્યાસો અનુસાર E10 (10 ટકા ઇથેનોલ) પેટ્રોલથી માઇલેજમાં લગભગ 3થી 4 ટકા સુધી ઘટાડો થઈ શકે છે, જ્યારે E20માં આ ઘટાડો 6થી 7 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. મંત્રીએ તેને 'મામૂલી ઘટાડો' ગણાવ્યો છે, પરંતુ સતત વધતી ઇંધણની કિંમતો વચ્ચે સામાન્ય ગ્રાહકો માટે આ તફાવત પણ મહત્વનો બની શકે છે.
શું E20 પેટ્રોલથી એન્જિનને નુકસાન થઈ શકે?
માત્ર માઇલેજ જ નહીં, પરંતુ જૂના વાહનોના એન્જિનને લઈને પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઇથેનોલ એક પ્રકારનું આલ્કોહોલ હોવાથી તેની કેટલીક રાસાયણિક વિશેષતાઓ જૂના વાહનો માટે પડકારરૂપ બની શકે છે.
ઇથેનોલ હવામાંથી ભેજ શોષી લે છે. જો ઇંધણમાં પાણીનું પ્રમાણ વધી જાય તો 'ફેઝ સેપરેશન' નામની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, જેમાં ઇથેનોલ અને પાણી નીચે જમા થઈ જાય છે અને પેટ્રોલ ઉપર રહે છે. આવી સ્થિતિમાં પાણીયુક્ત મિશ્રણ એન્જિનમાં પહોંચે તો કાટ લાગવાની અને દહન પ્રક્રિયામાં ખામી સર્જાવાની શક્યતા રહે છે.
બીજી તરફ, જૂના મોડલની કાર અને બાઈકમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા કેટલાક રબર, પ્લાસ્ટિક, સીલ અને ગાસ્કેટ ઇથેનોલ પ્રતિરોધક સામગ્રીમાંથી બનેલા ન હોવાને કારણે સમય જતાં તેમાં ઘસારો, લીકેજ અથવા ફ્યુઅલ સિસ્ટમને નુકસાન થવાની શક્યતા નિષ્ણાતો દર્શાવે છે. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય અભ્યાસો અને ઓટોમોબાઇલ સમુદાયોમાં પણ જૂના વાહનોમાં ફ્યુઅલ પંપ, કાર્બ્યુરેટર અને ટાંકીમાં કાટ જેવી સમસ્યાઓના ઉદાહરણો સામે આવ્યા છે.
નાના એન્જિનવાળા જનરેટર, પંપ અને ટૂ-સ્ટ્રોક મશીનો માટે પણ ઇથેનોલ વધુ પડકારરૂપ બની શકે છે, કારણ કે તે તેમના લુબ્રિકેશન સિસ્ટમને અસર કરી શકે છે.
શું ઇન્શ્યોરન્સ કંપની E20થી થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરશે?
આ સમગ્ર ચર્ચાનો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો ઇન્શ્યોરન્સ છે. સામાન્ય મોટર ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસીઓ મુખ્યત્વે અકસ્માત, આગ, ચોરી અથવા કુદરતી આપત્તિથી થયેલા નુકસાનને આવરી લે છે. જો એન્જિનને ઇથેનોલના લાંબા ગાળાના ઉપયોગના કારણે નુકસાન થાય, તો તેને સામાન્ય રીતે Mechanical Breakdown અથવા Gradual Wear and Tear તરીકે જોવામાં આવે છે.
આ પ્રકારનું નુકસાન મોટા ભાગની સ્ટાન્ડર્ડ મોટર ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસીમાં આવતું નથી. એટલે જો કોઈ વાહનની ફ્યુઅલ સિસ્ટમ અથવા એન્જિનને ઇથેનોલના કારણે નુકસાન થાય તો ઇન્શ્યોરન્સ ક્લેમ નામંજૂર થવાની શક્યતા રહે છે. જોકે, ચોક્કસ કવરેજ દરેક કંપની અને પોલિસીની શરતો પર આધારિત હોય છે, તેથી વાહન માલિકોએ પોતાની પોલિસીની વિગતો તપાસવી જરૂરી છે.
શું E20ને લઈને ફેલાતી તમામ ચિંતાઓ સાચી છે?
ઓટોમોબાઇલ નિષ્ણાતોના મતે દરેક વાહન માટે સમાન સ્થિતિ નથી. ભારતમાં વેચાતી BS6 Stage-2 અને ત્યારબાદની નવીનતમ કાર અને બાઈકને E20-સંગત સામગ્રી સાથે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહી છે. આવા વાહનોમાં ઇથેનોલના કારણે ગંભીર નુકસાન થવાની શક્યતા ઓછી માનવામાં આવે છે.
વિશ્વના અનેક દેશોમાં લાંબા સમયથી વધુ ઇથેનોલ મિશ્રિત ઇંધણનો સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જૂના વાહનોમાં જો નિયમિત સર્વિસિંગ કરવામાં આવે, યોગ્ય ફ્યુઅલ સિસ્ટમ ક્લીનિંગ કરાવવામાં આવે અને જરૂરી હોય ત્યાં યોગ્ય પાર્ટ્સ અપગ્રેડ કરવામાં આવે તો ઘણી સમસ્યાઓ ટાળી શકાય છે.
ફાયદા અને નુકસાન વચ્ચે સંતુલન ક્યાં છે?
E20 પેટ્રોલ ભારત માટે ઊર્જા સુરક્ષા, ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં ઘટાડો, ખેડૂતોની આવકમાં વધારો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેવા લાંબા ગાળાના લાભો ધરાવે છે. બીજી તરફ સામાન્ય ગ્રાહકો માટે માઇલેજમાં ઘટાડો, જૂના વાહનોમાં સંભવિત તકનીકી સમસ્યાઓ અને ઇન્શ્યોરન્સ કવર અંગેની અનિશ્ચિતતા જેવા મુદ્દાઓ પણ એટલા જ મહત્વના છે.
આગામી સમયમાં સરકાર જો જૂના વાહનો માટે રેટ્રોફિટિંગ યોજના, વધુ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા અને ઇન્શ્યોરન્સ સંબંધિત સ્પષ્ટ નીતિ જાહેર કરે તો ગ્રાહકોમાં રહેલી ઘણી શંકાઓ દૂર થઈ શકે છે. ત્યાં સુધી E20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ કરતા પહેલાં વાહન ઉત્પાદક કંપનીની ભલામણ અને વાહનની સુસંગતતા તપાસવી સૌથી યોગ્ય પગલું માનવામાં આવે છે.
