આજે 19 ફેબ્રુઆરી 2026, એટલે કે ભારતના સૌથી તેજસ્વી સૂર્ય અને અજેય યોદ્ધા છત્રપતિ શિવાજી મહારાજનો જન્મદિવસ! જ્યારે પણ ઇતિહાસમાં વીરતાની વાત નીકળે છે, ત્યારે શિવાજી મહારાજનું નામ સૌથી પહેલા લેવામાં આવે છે. મુઠ્ઠીભર સૈનિકો સાથે મોટા સામ્રાજ્યોને હંફાવનાર આ રાજા વિશે એવી ઘણી વાતો છે જે આજે પણ ઘણા લોકો નથી જાણતા.
શું તેમનું નામ ભગવાન શિવ પરથી છે?
સામાન્ય રીતે લોકો માને છે કે તેમનું નામ ભગવાન શિવના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. પરંતુ ઐતિહાસિક તથ્ય એ છે કે તેમનું નામ સ્થાનિક દેવી ‘શિવાઈ દેવી’ ના નામ પરથી પડ્યું હતું. તેમની માતા જીજાબાઈએ પુત્રપ્રાપ્તિ માટે આ દેવીની માનતા માની હતી, અને તેથી જ તેમનું નામ 'શિવાજી' રાખવામાં આવ્યું.
ભારતીય નૌકાદળના પિતા
શિવાજી મહારાજ માત્ર જમીન પર જ નહીં, પણ દરિયામાં પણ તેટલા જ શક્તિશાળી હતા. તેઓ પહેલા એવા ભારતીય શાસક હતા જેમણે વિદેશી આક્રમણકારોથી બચવા માટે ભારતની પોતાની શક્તિશાળી નેવી (નૌકાદળ) તૈયાર કરી હતી. તેમણે કોંકણ દરિયાકિનારે સિંધુદુર્ગ અને વિજયદુર્ગ જેવા અભેદ્ય જળદુર્ગો બનાવ્યા, જે આજે પણ અડીખમ ઊભા છે.
મહિલા સન્માન અને ન્યાયના પ્રતીક
શિવાજી મહારાજ માટે સ્ત્રીનું સન્માન સર્વોપરી હતું. યુદ્ધમાં જીતેલા પ્રદેશોની સ્ત્રીઓને પણ તેઓ માતા સમાન ગણીને સન્માન સાથે પરત મોકલતા. તેમના રાજ્યમાં સ્ત્રીઓ વિરુદ્ધ ગુનો કરનારને કઠોરમાં કઠોર સજા મળતી.
ફિલ્મો અને લોકપ્રિયતા
મહારાજના સાહસને આધુનિક પેઢી સુધી પહોંચાડવામાં સિનેમાનો મોટો ફાળો છે. ‘Me Shivajiraje Bhosale Boltoy’ જેવી ફિલ્મોએ લોકોમાં સ્વાભિમાન જગાડ્યું, તો ‘Tanhaji’ જેવી ફિલ્મોએ તેમની રણનીતિને વિશ્વ સમક્ષ મૂકી. આજે પણ ‘Shiv Chhatrapati Award’ રમતગમતના ક્ષેત્રમાં મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા અપાતો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર છે.
મુખ્ય તથ્યો એક નજરે:
જન્મ: 19 ફેબ્રુઆરી 1630 (શિવનેરી કિલ્લો)
સ્વરાજ્યની સ્થાપના: ૧૬૭૪ માં રાજ્યાભિષેક થયો.
યુદ્ધ નીતિ: ગેરિલા વોરફેર (ગનીમી કાવા) ના નિષ્ણાત.
સન્માન: મહારાષ્ટ્રમાં રમતવીરોને 'શિવ છત્રપતિ પુરસ્કાર' અપાય છે.
આજે મહારાજની જન્મજયંતિ પર, ચાલો આપણે તેમના 'સ્વરાજ્ય'ના સ્વપ્નને યાદ કરીએ અને તેમના બતાવેલા ન્યાય અને સાહસના માર્ગ પર ચાલવાનો સંકલ્પ કરીએ. જય ભવાની, જય શિવાજી!
