વસંત પંચમી, જે માઘ મહિનાના શુક્લ પક્ષની પાંચમના દિવસે મા સરસ્વતીને સમર્પિત એક મુખ્ય હિંદુ તહેવાર છે, તે પહેલા મધ્ય પ્રદેશના ધારમાં આવેલા 1100 વર્ષ જૂના ભોજશાલા મંદિરને લઈને ફરી વિવાદ વકર્યો છે. આ સ્થળને હિંદુ પક્ષ વાગ્દેવી સરસ્વતીનું પ્રાચીન મંદિર માને છે, જ્યારે મુસ્લિમ પક્ષ તેને કમાલ મૌલા મસ્જિદ હોવાનો દાવો કરે છે.
વસંત પંચમી અને જુમાની નમાઝનો સંગમ:
આ વર્ષે 23 જાન્યુઆરી, શુક્રવારે વસંત પંચમી અને જુમાની નમાઝ એક જ દિવસે આવી રહી છે, જેને કારણે આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે. હિંદુ પક્ષે આ દિવસે પૂજા કરવાની પરવાનગી અને મુસ્લિમ પક્ષને પ્રવેશતા રોકવાની માગણી કરી છે. કોર્ટે 22 જાન્યુઆરીએ આ મામલે સુનાવણી માટે સંમતિ આપી દીધી છે.
પુરાતત્વ સર્વેક્ષણનો આદેશ:
હાલમાં, ભોજશાલા પર બંને પક્ષોનો કબજો છે. ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) એ હિંદુ પક્ષને મંગળવાર અને વસંત પંચમીના દિવસે મંદિરમાં પૂજા કરવાની મંજૂરી આપી છે, જ્યારે મુસ્લિમ પક્ષ શુક્રવારે અહીં નમાઝ અદા કરે છે.
ભોજશાલાનો ઇતિહાસ અને રહસ્ય:
ભોજશાલાનો ઇતિહાસ 11મી સદીનો હોવાનું મનાય છે. માન્યતા મુજબ, પરમાર વંશના મહાન શાસક રાજા ભોજે 1000-1055 ઈસવીસન દરમિયાન અહીં જ્ઞાન અને વિદ્યાનું કેન્દ્ર સ્થાપિત કર્યું હતું, જે ભોજશાલા તરીકે ઓળખાય છે. અહીં શાસ્ત્ર, ભાષા, સંસ્કૃતિ અને સંગીત સહિત અનેક વિષયો પર અધ્યયન થતા હતા. રાજા ભોજના શાસનકાળ દરમિયાન જ અહીં દેવી સરસ્વતીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી, જેને 'વાગ્દેવી' કહેવામાં આવતી હતી. પાછળથી મુસ્લિમ શાસકો દ્વારા તેને મસ્જિદમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવ્યું હોવાનું મનાય છે. ભોજશાલામાં આજે પણ મંદિરના અવશેષો સ્પષ્ટપણે જોવા મળે છે.
વાગ્દેવીનું સ્વરૂપ:
પૌરાણિક ગ્રંથો અનુસાર, દેવી સરસ્વતીને વાગ્દેવી અને બ્રહ્મસ્વરૂપા કહેવામાં આવ્યા છે. તેમને કામધેનુ સમાન સર્વસ્વ પ્રદાન કરનારી દેવી માનવામાં આવે છે. વિષ્ણુધર્મોત્તર પુરાણમાં વાગ્દેવીનું વર્ણન ચાર ભુજાઓવાળી અને સુંદર આભૂષણોથી સુશોભિત દેવી તરીકે કરવામાં આવ્યું છે, જે જ્ઞાન, કલા અને સર્જનનું પ્રતીક છે. સ્કંદ પુરાણમાં તેમને જટા-જૂટ ધારણ કરેલા, મસ્તક પર અર્ધચંદ્ર શોભિત અને કમળના આસન પર બિરાજમાન દર્શાવવામાં આવ્યા છે.
સરસ્વતી પૂજાનું મહત્વ:
એવી માન્યતા છે કે માઘ માસના શુક્લ પક્ષની પાંચમ તિથિએ દેવી સરસ્વતીનો પ્રાગટ્ય થયો હતો. આ કારણે આ દિવસને વસંત પંચમી કહેવાય છે. આ દિવસે વિદ્યાર્થીઓ, વિદ્વાનો અને કલા સાથે સંકળાયેલા લોકો ખાસ કરીને દેવી સરસ્વતીની ઉપાસના કરે છે અને જ્ઞાન તથા બુદ્ધિની કામના કરે છે.
