Bharat NCAP : ભારતમાં જ્યારે પણ નવી કાર લોન્ચ થાય છે, ત્યારે કંપનીઓ તેની 'સેફ્ટી' અને '5-સ્ટાર રેટિંગ' પર સૌથી વધુ ભાર મૂકે છે. ગ્રાહકો પણ હવે સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે આ રેટિંગ કેવી રીતે મળે છે? હાલમાં જ એક RTI (માહિતી અધિકાર) દ્વારા ભારત NCAP ના ક્રેશ ટેસ્ટને લઈને ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે, જેમાં જાણવા મળ્યું છે કે, ઘણી લોકપ્રિય કારોને ફાઇનલ રેટિંગ આપતા પહેલા ફરીથી ટેસ્ટ કરવામાં આવી હતી.
ભારત NCAP કાર્યક્રમ અને તેની શરૂઆત
ભારત ન્યૂ કાર એસેસમેન્ટ પ્રોગ્રામ (Bharat NCAP) ની શરૂઆત 22 ઓગસ્ટ, 2023 ના રોજ કેન્દ્રીય મંત્રી નિતિન ગડકરી દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોગ્રામનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય રસ્તાઓ પર દોડતી કારોની સુરક્ષા વધારવાનો અને ગ્રાહકોને માહિતગાર કરવાનો છે. અગાઉ ભારતીય કારોને ગ્લોબલ NCAP માટે વિદેશ મોકલવી પડતી હતી, પરંતુ હવે ભારતમાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરનું ટેસ્ટિંગ સેન્ટર ઉપલબ્ધ છે. આનાથી કાર ઉત્પાદકો માટે ખર્ચ ઘટ્યો છે અને ટેસ્ટિંગ પ્રક્રિયા ઝડપી બની છે.
RTI માં થયેલો મોટો ખુલાસો
માર્ચ 2026 માં દાખલ કરવામાં આવેલી એક RTI ના જવાબમાં માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે સ્વીકાર્યું કે, 31 માર્ચ 2026 સુધીમાં કુલ 35 કાર મોડલનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, આ બધી જ કારો સ્વેચ્છાએ (Voluntary) કંપનીઓ દ્વારા ટેસ્ટિંગ માટે મોકલવામાં આવી હતી. નિયમ મુજબ સરકાર પાસે સત્તા છે કે, તે શોરૂમમાંથી કોઈપણ કાર પસંદ કરી ટેસ્ટિંગ માટે મોકલી શકે, પરંતુ અત્યાર સુધી સરકારે આ સત્તાનો ઉપયોગ કર્યો નથી. આનો અર્થ એ થયો કે, અત્યાર સુધી જેટલા પણ રેટિંગ આવ્યા છે, તે કંપનીઓની તૈયારી સાથેના મોડેલ્સના હતા.
કઈ 7 કારોનું ફરીથી ટેસ્ટિંગ થયું?
RTI માં એ સાત કારોના નામ પણ જાહેર થયા છે જેમને ફાઇનલ સર્ટિફિકેટ મળતા પહેલા ફરીથી ટેસ્ટ અથવા રી-અસેસમેન્ટમાંથી પસાર થવું પડ્યું હતું:
મારુતિ સુઝુકી : નવી ડિઝાયર (Dzire)
ટાટા મોટર્સ : પંચ (ICE), સીએરા (ICE), અને કર્વ (ICE)
મહિન્દ્રા : XUV 3XO, XUV 400 EV, અને BE 6 (ઇલેક્ટ્રિક)
આ તમામ કારોએ અંતે 5-સ્ટાર રેટિંગ મેળવ્યું છે. પરંતુ ફરીથી ટેસ્ટિંગ થવાનો અર્થ એ છે કે, પ્રથમ પ્રયાસમાં કાં તો ડેટામાં કોઈ ખામી હતી અથવા કારના પરફોર્મન્સમાં કોઈ સુધારાની જરૂર હતી.
શું છે રી-ટેસ્ટ પાછળના નિયમો? (AIS-197)
ભારત NCAP માં રી-ટેસ્ટિંગની પ્રક્રિયા AIS-197 નિયમો હેઠળ ચાલે છે. આ નિયમની કલમ 6.2 મુજબ, જો નીચેની પરિસ્થિતિઓ સર્જાય તો ફરીથી ટેસ્ટિંગ થઈ શકે છે:
જો ક્રેશ ટેસ્ટ દરમિયાન સેન્સરનો ડેટા અધૂરો કે ખામીયુક્ત મળે.
જો કોઈ ટેકનિકલ કારણોસર ટેસ્ટના પરિણામો નિર્ધારિત સીમાની બહાર જાય.
જો કંપની કારમાં કોઈ મહત્વનો સેફ્ટી સુધારો કરે અને તેને ફરીથી ચકાસવા માંગતી હોય.
આ પ્રક્રિયા વૈશ્વિક સ્તરે પણ સામાન્ય છે, પરંતુ ભારત NCAP ના કિસ્સામાં આટલી મોટી સંખ્યામાં જાણીતી કારોનું ફરીથી ટેસ્ટિંગ થવું એ કુતૂહલનો વિષય બન્યો છે.
ગ્રાહકો માટે આ માહિતી કેમ મહત્વની છે?
આ ખુલાસો ગ્રાહકોને એ સમજવામાં મદદ કરે છે કે '5-સ્ટાર સેફ્ટી' મેળવવી એ કોઈ સરળ કામ નથી. જ્યારે કોઈ કારનું રી-ટેસ્ટિંગ થાય છે, ત્યારે તેનો અર્થ એ છે કે સિસ્ટમ અત્યંત કડક છે અને પરિણામોની ચોકસાઈ માટે કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવતી નથી. જોકે, બીજી તરફ એ પ્રશ્ન પણ ઊભો થાય છે કે, જો સરકારે પોતે શોરૂમમાંથી રેન્ડમ કાર પસંદ કરી હોત, તો શું પરિણામો આ જ હોત? ભવિષ્યમાં જ્યારે સરકાર પોતે વાહનો પસંદ કરશે, ત્યારે સિસ્ટમમાં વધુ પારદર્શિતા આવશે.
