E-Rickshaw : ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો ઉપયોગ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, પરંતુ તેની સાથે જોડાયેલી સાયબર સુરક્ષા અને ટેક્નોલોજીકલ ખામીઓ હવે ચિંતાનો વિષય બની રહી છે. દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી એક એવી ઘટના સામે આવી છે, જેણે ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટી ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થાને લઈને ગંભીર ચર્ચા શરૂ કરી છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલા કેટલાક વીડિયોમાં લોકો માત્ર એક સ્માર્ટફોન એપ્લિકેશનની મદદથી રસ્તા પર ચાલતી ઇ-રિક્ષાઓને અચાનક બંધ કરતા જોવા મળી રહ્યા છે. આ ઘટના માત્ર મજાક કે સોશિયલ મીડિયા કન્ટેન્ટ સુધી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ હજારો ઇ-રિક્ષા ચાલકોની રોજીરોટી અને મુસાફરોની સુરક્ષાને સીધી અસર કરી શકે છે. વાયરલ વીડિયોને લઈને હવે દિલ્હી સરકાર પણ સક્રિય બની છે અને સમગ્ર મામલે તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.
BAT-BMS એપ શું છે અને કેવી રીતે કામ કરે છે?
વાયરલ વીડિયોમાં દર્શાવવામાં આવતી BAT-BMS નામની એપ મૂળરૂપે બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (Battery Management System) માટે બનાવવામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે લિથિયમ-આયન બેટરીના ચાર્જ લેવલ, વોલ્ટેજ, તાપમાન, સેલ હેલ્થ અને અન્ય ટેક્નિકલ પરિમાણોનું નિરીક્ષણ કરવા માટે થાય છે. પરંતુ અનેક વીડિયોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આ એપ બ્લૂટૂથ મારફતે નજીકમાં આવેલી કેટલીક ઇ-રિક્ષાઓની બેટરી સાથે કનેક્ટ થઈ શકે છે. જો બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમમાં યોગ્ય સુરક્ષા વ્યવસ્થા ન હોય, તો એપ દ્વારા ડિસ્ચાર્જ ફંક્શન બંધ કરીને વાહનની વીજ પુરવઠા વ્યવસ્થા અટકાવી શકાય છે. પરિણામે વાહન અચાનક બંધ થઈ જાય છે અને ડ્રાઇવર મૂંઝવણમાં મુકાઈ જાય છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર, BAT-BMS ઉપરાંત Epoch Li-ion જેવી અન્ય એપ્લિકેશનો પણ સમાન પ્રકારની કાર્યક્ષમતા ધરાવે છે, જે સુરક્ષા દૃષ્ટિએ મોટો પડકાર બની શકે છે.
સોશિયલ મીડિયા માટેની મજાક બની જીવિકાનો પ્રશ્ન
Instagram, YouTube અને X જેવા પ્લેટફોર્મ પર અનેક કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ આ પ્રકારના વીડિયો બનાવી રહ્યા છે. કેટલાક લોકો માટે આ મનોરંજન હોઈ શકે, પરંતુ ઇ-રિક્ષા ચલાવી પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતા લોકો માટે આ સીધી આર્થિક મુશ્કેલીનું કારણ બની રહ્યું છે. ઇ-રિક્ષા ડીલરોના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં મોટી સંખ્યામાં ડ્રાઇવરો તેમની વર્કશોપ સુધી વાહનો લઈને પહોંચી રહ્યા છે. ઘણી વખત ચાલકોને ખબર જ પડતી નથી કે વાહન કેમ બંધ થઈ ગયું. તેઓ મિકેનિકલ ખામી માનીને મરામત માટે પહોંચે છે, પરંતુ પાછળનું કારણ સોફ્ટવેર અથવા બ્લૂટૂથ આધારિત કનેક્શન હોવાનું બહાર આવે છે. રસ્તાની વચ્ચે વાહન બંધ થઈ જવાથી મુસાફરોને પણ મુશ્કેલી પડે છે અને ચાલકોને આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ઇ-રિક્ષાને ધક્કો મારીને ગેરેજ સુધી લઈ જવાની ફરજ પડી હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે.
દિલ્હી સરકારની નજર હેઠળ મામલો
દિલ્હીના પરિવહન મંત્રી પંકજ સિંહે જણાવ્યું છે કે આ મુદ્દે હજુ સુધી સત્તાવાર લેખિત ફરિયાદ પ્રાપ્ત થઈ નથી, પરંતુ અનેક લોકોએ તેમની ઓફિસમાં આવીને ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. જેના આધારે પરિવહન વિભાગને સમગ્ર મામલાની સત્યતા અને ટેક્નિકલ પાસાઓની તપાસ કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે. સરકાર ખાસ કરીને એ તપાસી રહી છે કે વાયરલ વીડિયોમાં કરવામાં આવેલા દાવાઓ કેટલા પ્રમાણમાં સાચા છે અને શું ખરેખર સામાન્ય સ્માર્ટફોન એપ્લિકેશનની મદદથી જાહેર માર્ગ પર ચાલતા વાહનોને બંધ કરી શકાય છે. પ્રાથમિક માહિતી મુજબ બ્લૂટૂથ આધારિત બેટરી સિસ્ટમોમાં મર્યાદિત અંતર સુધી કનેક્ટિવિટી શક્ય હોય છે. જોકે યોગ્ય ઓથેન્ટિકેશન, પાસવર્ડ અથવા એનક્રિપ્શનનો અભાવ હોય તો તેનો દુરુપયોગ સરળ બની શકે છે.
આ પણ ખાસ વાંચો : જુલાઈ 2026માં Marutiથી MG સુધીના આ ધમાકેદાર મોડલ્સ થશે લોન્ચ : Plug-in Hybrid SUVથી લઈને નવી Brezzaમાં મળશે મોડર્ન ફીચર્સ
EV સુરક્ષા માટે ચેતવણી સમાન ઘટના
સાયબર સુરક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ઘટના માત્ર એક એપ અથવા ઇ-રિક્ષા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર ઇલેક્ટ્રિક વાહન ઉદ્યોગ માટે ચેતવણી સમાન છે. તાજેતરના સંશોધનોમાં પણ બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ અને કનેક્ટેડ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોમાં સાયબર જોખમો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. નિષ્ણાતો જણાવે છે કે જો પ્રારંભિક ડિઝાઇનમાં મજબૂત સુરક્ષા માળખું ન અપનાવવામાં આવે તો ભવિષ્યમાં વધુ ગંભીર સાયબર હુમલાઓ શક્ય બની શકે છે. તેમના મતે દરેક બ્લૂટૂથ આધારિત BMS સિસ્ટમમાં ફરજિયાત પાસવર્ડ પ્રોટેક્શન, મલ્ટી-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન અને એન્ક્રિપ્ટેડ કનેક્શન જેવી વ્યવસ્થાઓ હોવી જોઈએ. ઉપરાંત ઉત્પાદકો માટે સ્પષ્ટ સરકારી માર્ગદર્શિકા બનાવવાની પણ જરૂરિયાત અનુભવાઈ રહી છે.
ઇલેક્ટ્રિક મોબિલિટીનો વિકાસ અને નવી પડકારો
ભારતમાં ઇ-રિક્ષા છેલ્લાં દાયકામાં છેલ્લી માઇલ કનેક્ટિવિટીનું મહત્વપૂર્ણ સાધન બની છે. ખાસ કરીને મહાનગરો અને અર્ધશહેરી વિસ્તારોમાં લાખો લોકો રોજિંદા પરિવહન માટે તેનો ઉપયોગ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં જો વાહનોની બેટરી સિસ્ટમો પૂરતી સુરક્ષિત ન હોય તો તે માત્ર ટેક્નિકલ સમસ્યા નહીં પરંતુ જાહેર સલામતીનો મુદ્દો બની શકે છે. હાલમાં કેટલાક અહેવાલોમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે BAT-BMS એપમાં હવે કેટલીક સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ ઉમેરવામાં આવી છે, પરંતુ બજારમાં ઉપલબ્ધ અન્ય એપ્સ હજુ પણ સમાન જોખમ ઊભું કરી શકે છે. તેથી નિષ્ણાતો માને છે કે આ મુદ્દે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોએ મળીને વ્યાપક નીતિ ઘડવાની જરૂર છે. દિલ્હીમાં સામે આવેલી આ ઘટના એ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે ભવિષ્યની સ્માર્ટ મોબિલિટી માત્ર ટેક્નોલોજી પર નહીં, પરંતુ મજબૂત ડિજિટલ સુરક્ષા પર પણ આધારિત રહેશે.
