અમેરિકા જેવા વિકસિત દેશમાં શિક્ષણ અને ધર્મ વચ્ચેના આંતરસંબંધો પર તાજેતરમાં એક રસપ્રદ અહેવાલ સામે આવ્યો છે. Pew Research Center દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા 'रिलिजિયસ લેન્ડસ્કેપ સ્ટડી' નામના સર્વેક્ષણમાં ચોંકાવનારા તારણો બહાર આવ્યા છે. આ રિપોર્ટ અનુસાર અમેરિકામાં વસતા વિવિધ ધાર્મિક જૂથો વચ્ચે શૈક્ષણિક લાયકાતમાં મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને લઘુમતી ગણાતા હિન્દુ અને યહૂદી સમુદાયના લોકો ઉચ્ચ શિક્ષણ પ્રાપ્ત કરવામાં સરેરાશ અમેરિકન નાગરિકો કરતા પણ ઘણા આગળ છે.
હિન્દુ સમુદાયનો શૈક્ષણિક દબદબો
આંકડાકીય વિશ્લેષણ પર નજર કરીએ તો અમેરિકામાં હિન્દુઓ શિક્ષણના મામલે પ્રથમ ક્રમે બિરાજમાન છે. સર્વે મુજબ અમેરિકામાં રહેતા 70% હિન્દુઓ પાસે Bachelor degree અથવા તેનાથી વધુ ઉચ્ચ શૈક્ષણિક લાયકાત છે. આ યાદીમાં 65% સાથે યહૂદી સમુદાય બીજા સ્થાને આવે છે. આ આંકડા એટલા માટે મહત્વના છે કારણ કે સમગ્ર અમેરિકામાં ઉચ્ચ શિક્ષણનું સરેરાશ પ્રમાણ માત્ર 35% જ છે. આમ, હિન્દુઓની શિક્ષણ મેળવવાની ક્ષમતા અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા બમણી જોવા મળી છે.
ખ્રિસ્તી ધર્મના વિવિધ ફિરકાઓમાં અસમાનતા
અમેરિકાના સૌથી મોટા ધાર્મિક જૂથ એવા ખ્રિસ્તી ધર્મમાં શિક્ષણનું સ્તર એકસમાન નથી. 'મેનલાઈન પ્રોટેસ્ટન્ટ' જૂથમાં 40% લોકો ગ્રેજ્યુએટ છે. જોકે, આ જૂથમાં આવતા 'એપિસ્કોપલ ચર્ચ' ના અનુયાયીઓમાં શિક્ષણનું પ્રમાણ 67% જેટલું ઊંચું છે, જે યહૂદી સમુદાયની સમકક્ષ ગણી શકાય. બીજી તરફ 'ઈવેન્જેલિકલ પ્રોટેસ્ટન્ટ' માં 29% અને અશ્વેત પ્રોટેસ્ટન્ટ ચર્ચોમાં શિક્ષણનો દર માત્ર 24% નોંધાયો છે. કેથોલિક સમુદાયની વાત કરીએ તો ત્યાં 35% લોકો કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશની બરાબર છે.
મુસ્લિમ અને બિન-ધાર્મિક જૂથોની સ્થિતિ
અહેવાલ મુજબ અમેરિકામાં મુસ્લિમ સમુદાય તેમજ બૌદ્ધ અને ઓર્થોડોક્સ ખ્રિસ્તીઓની શિક્ષણની ટકાવારી 35% થી 45% ની વચ્ચે જોવા મળી છે. મુસ્લિમોની શૈક્ષણિક સ્થિતિ રાષ્ટ્રીય સરેરાશની આસપાસ જ જળવાઈ રહી છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે જે લોકો કોઈ ધર્મમાં માનતા નથી તેમની શિક્ષણની ટકાવારી પણ ઘણી સારી છે. અજ્ઞેયવાદીઓમાં 53% અને નાસ્તિકોમાં 48% લોકો ઉચ્ચ શિક્ષિત છે. જોકે, જેઓ પોતાની ઓળખ કોઈ ચોક્કસ ધર્મ સાથે જોડતા નથી, તેમાં આ પ્રમાણ ઘટીને 29% થઈ જાય છે.
શૈક્ષણિક સફળતા પાછળના કારણો
નિષ્ણાતોના મતે હિન્દુ સમુદાયની આ સફળતા પાછળ 'Selective Immigration' એક મુખ્ય પરિબળ છે. ભારતમાંથી અમેરિકા સ્થાયી થનારા મોટાભાગના લોકો ડોક્ટર, એન્જિનિયર અથવા IT ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો હોય છે, જેઓ પહેલેથી જ ઉચ્ચ ડિગ્રી ધરાવતા હોય છે. આ ઉપરાંત અમેરિકાની વિઝા નીતિઓ પણ કુશળ વ્યાવસાયિકોને વધુ પ્રાધાન્ય આપે છે. બીજી બાજુ, જે જૂથોમાં શિક્ષણનું સ્તર નીચું છે તેની પાછળ આર્થિક અસમાનતા અને સંસાધનોની ઉણપ જેવા સામાજિક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે.
