દેશની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં આવેલું અક્ષરધામ મંદિર તેની અદભૂત સ્થાપત્યકલા માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. હવે આ મંદિર પરિસરમાં એક અત્યંત વિશાળ અને તેજસ્વી પ્રતિમા લોકોના આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની રહી છે. આ ભવ્ય મૂર્તિ ભગવાન સ્વામિનારાયણના કિશોરાવસ્થાના સ્વરૂપ એવા નીલકંઠ વર્ણીની છે. 108 ફૂટની ઊંચાઈ ધરાવતી આ પ્રતિમા એટલી વિશાળ છે કે તે દૂર આવેલા ફ્લાયઓવર પરથી પણ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાશે.
એક પગે ઊભા રહીને આકરી તપસ્યા કરતી મુદ્રા
સ્વામિનારાયણ તપની આ મૂર્તિમાં યુવા સંત નીલકંઠ વર્ણી એક પગ પર સ્થિર ઊભા રહીને આકાશ તરફ પોતાના બંને હાથ ફેલાવીને ગાઢ ધ્યાન મુદ્રામાં લીન જોવા મળે છે. આ દિવ્ય પ્રતિમાના પાયાનું કામ અત્યારે પૂરજોશમાં ચાલી રહ્યું છે. જોકે તેનું સત્તાવાર અનાવરણ હજુ બાકી છે, પરંતુ આ વર્ષના માર્ચ મહિના સુધીમાં પ્રતિમાનો અભિષેક અને પૂજન વિધિ સંપન્ન કરવામાં આવે તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
કિશોરાવસ્થાની પ્રેરણાદાયી જીવનયાત્રા
અક્ષરધામમાં બિરાજમાન આ પ્રતિમા ભગવાન સ્વામિનારાયણના તે સમયગાળાને દર્શાવે છે જ્યારે તેઓ માત્ર 11 વર્ષની વયે ઉત્તર પ્રદેશમાં આવેલું પોતાનું ઘર છોડીને અધ્યાત્મની શોધમાં નીકળી પડ્યા હતા. તે સમયે તેમને નીલકંઠ વર્ણીના નામે ઓળખવામાં આવતા હતા. તેમણે સાત વર્ષ સુધી ખુલ્લા પગે ભારત, નેપાળ, તિબેટ, ભૂતાન અને બાંગ્લાદેશ સહિત હજારો કિલોમીટરની પદયાત્રા કરી હતી. અત્યંત અલ્પ ભોજન અને પાણી પર રહીને તેમણે પવિત્ર તીર્થ સ્થાનોની મુલાકાત લીધી હતી.
મુક્તિનાથની તપસ્યાનું પ્રતીક
પ્રતિમામાં જે મુદ્રા કંડારવામાં આવી છે તે નેપાળના મુક્તિનાથમાં તેમણે કરેલી કઠોર સાધનાની ક્ષણને જીવંત કરે છે. ત્યાગ, તપ અને અભ્યાસનો આ સમય તેમના જીવનનો સૌથી મહત્વનો અધ્યાય માનવામાં આવે છે. આ પ્રકારની જ વિશાળ પ્રતિમાઓ ગાંધીનગર અને અમેરિકાના ન્યૂ જર્સીમાં આવેલા સ્વામિનારાયણ મંદિરોમાં પણ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે.
સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક મહત્વ
દિલ્હીનું અક્ષરધામ મંદિર પહેલેથી જ પ્રવાસીઓ અને શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું મોટું કેન્દ્ર છે. આ નવી પ્રતિમાના સ્થાપનથી અહીં આવતા ભક્તોમાં એક નવો ઉત્સાહ જોવા મળશે. સનાતન સંસ્કૃતિ અને આધ્યાત્મિકતાના પ્રસારમાં આ વિશાળકાય મૂર્તિ મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે તેવું માનવામાં આવે છે. 1781 માં જન્મેલા ભગવાન સ્વામિનારાયણે કરુણા અને આંતરિક શક્તિનો જે સંદેશ આપ્યો હતો, આ પ્રતિમા તે જ આદર્શોનું પ્રતીક બનીને ઉભી રહેશે.
