સામાન્ય રીતે રસ્તા પર કાર ચલાવતી વખતે થોડું ખોટી દિશામાં વળી જવાય તો તેને સુધારવું સરળ હોય છે. પરંતુ હજારો ફૂટની ઊંચાઈએ ઉડતા વિમાન માટે સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે અલગ હોય છે. અહીં નેવિગેશનમાં થતી નાનામાં નાની ભૂલ પણ મોટા આર્થિક નુકસાનમાં ફેરવાઈ શકે છે. ખાસ કરીને લાંબા અંતરની આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સમાં જો વિમાન માત્ર 1 ડિગ્રી પણ તેના નિર્ધારિત માર્ગથી ભટકી જાય તો તે અંતિમ ગંતવ્ય સુધી પહોંચતા પહોંચતા સેકડો કિલોમીટર દૂર પહોંચી શકે છે. આ ભટકાવને કારણે એરલાઇન કંપનીઓને વધારાના ઈંધણ, ટેક્સ, વિલંબ અને ડાયવર્ઝન જેવા અનેક ખર્ચનો સામનો કરવો પડે છે.
માત્ર 1 ડિગ્રીની ભૂલ કેમ બની જાય છે મોટી સમસ્યા?
ઘણા લોકોને લાગે કે 1 ડિગ્રીનો ફેરફાર તો ખૂબ નાનો છે, પરંતુ એરવિએશનની દુનિયામાં આ નાનો આંકડો પણ ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. વિમાનો હજારો કિલોમીટરનું અંતર કાપે છે અને તેથી શરૂઆતમાં થયેલી નાની દિશાત્મક ભૂલ સમય જતાં ઘણી મોટી બની જાય છે.
વિમાનન ક્ષેત્રમાં આ બાબત સમજાવવા માટે "1 in 60 Rule" નામનો સિદ્ધાંત ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ નિયમ મુજબ જો કોઈ વિમાન તેના નિર્ધારિત માર્ગથી માત્ર 1 ડિગ્રી ભટકી જાય અને તે જ દિશામાં 60 માઈલ સુધી ઉડે, તો તે પોતાના મૂળ માર્ગથી લગભગ 1 માઈલ દૂર પહોંચી જાય છે.
હવે વિચાર કરો કે આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ હજારો માઈલ સુધી ઉડે છે. આવી સ્થિતિમાં શરૂઆતની 1 ડિગ્રીની ભૂલ અંતે વિમાનને તેના રૂટથી દાયકાઓ કે સેકડો કિલોમીટર દૂર લઈ જઈ શકે છે. આ કારણે પાઇલટને ફરી યોગ્ય માર્ગ પર પાછા ફરવા માટે વધારાની કાર્યવાહી કરવી પડે છે.
વધારાના ઈંધણથી વધી જાય છે લાખોનો ખર્ચ
એરલાઇન કંપનીઓ માટે સૌથી મોટો ખર્ચ ઈંધણનો હોય છે. વિમાન જ્યારે ખોટી દિશામાં આગળ વધી જાય છે ત્યારે તેને ફરી યોગ્ય રૂટ પર લાવવા માટે વધારાની દૂરી કાપવી પડે છે.
વિમાનોમાં ઉપયોગ થતું Aviation Turbine Fuel (ATF) વિશ્વના સૌથી મોંઘા ઇંધણોમાંનું એક ગણાય છે. લાંબી ફ્લાઇટ દરમિયાન થોડા વધારાના કિલોમીટર પણ હજારો લિટર ઈંધણનો વધારાનો ખર્ચ કરાવી શકે છે.
મોટા કોમર્શિયલ જેટ્સ પ્રતિ કલાક હજારો લિટર ઈંધણ વાપરે છે. તેથી માર્ગમાં થયેલો નાનો ફેરફાર પણ એરલાઇનના ઓપરેશનલ ખર્ચમાં લાખો રૂપિયાનો વધારો કરી શકે છે.
હવાઈ માર્ગનો ટેક્સ પણ વધી શકે છે
ઘણા મુસાફરોને ખબર નથી હોતી કે આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટ્સ જ્યારે વિવિધ દેશોના હવાઈ ક્ષેત્રમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે એરલાઇન્સને તે દેશોને ઓવરફ્લાઇટ ફી ચૂકવવી પડે છે.
દરેક દેશ પોતાના હવાઈ ક્ષેત્રના ઉપયોગ માટે અલગ-અલગ દર વસૂલે છે. જો વિમાન માર્ગથી ભટકી જાય અને એવા દેશના એર સ્પેસમાં પ્રવેશ કરે જ્યાં ઓવરફ્લાઇટ ચાર્જ વધુ હોય, તો કંપની પર વધારાનો આર્થિક બોજ આવી શકે છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં માત્ર થોડા મિનિટ માટે વધારાના એર સ્પેસનો ઉપયોગ કરવો પડે તો પણ હજારો ડોલરનો વધારાનો ખર્ચ થઈ શકે છે. મોટી એરલાઇન્સ માટે દર વર્ષે આવા ખર્ચનો આંકડો કરોડોમાં પહોંચી શકે છે.
એર ટ્રાફિક અને વિલંબની સમસ્યા
વિશ્વના વ્યસ્ત હવાઈ માર્ગોમાં દરરોજ હજારો વિમાનો ઉડાન ભરે છે. દરેક ફ્લાઇટ માટે Air Traffic Control (ATC) દ્વારા ચોક્કસ રૂટ, ઊંચાઈ અને સમય નક્કી કરવામાં આવે છે.
જો કોઈ વિમાન પોતાના માર્ગથી ભટકી જાય તો તે અન્ય ફ્લાઇટ્સના ટ્રાફિકમાં અવરોધ ઊભો કરી શકે છે. સુરક્ષાના કારણોસર ATC વિમાનને હવામાં જ ચક્કર મારવાનો અથવા નવી દિશામાં જવાનો આદેશ આપી શકે છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે ફ્લાઇટ મોડી પડી શકે છે. જ્યારે એક ફ્લાઇટ મોડી પડે છે ત્યારે તેની અસર અન્ય કનેક્ટિંગ ફ્લાઇટ્સ, ક્રૂ શેડ્યૂલ અને એરપોર્ટ ઓપરેશન્સ પર પણ પડે છે. ઘણા દેશોમાં મોડું પહોંચવા બદલ એરલાઇન્સને મુસાફરોને વળતર પણ આપવું પડે છે.
સૌથી મોંઘી સ્થિતિ: ફ્લાઇટ ડાયવર્ઝન
વિમાન માર્ગથી ભટકવાના સૌથી ગંભીર પરિણામોમાંનું એક ફ્લાઇટ ડાયવર્ઝન છે. જો વધારાની દૂરીને કારણે ઈંધણનું સ્તર નક્કી મર્યાદા કરતાં નીચે જતું હોય અથવા હવામાનની સ્થિતિ ખરાબ થઈ જાય તો પાઇલટને નજીકના અન્ય એરપોર્ટ પર લેન્ડિંગ કરાવવી પડી શકે છે.
એક ફ્લાઇટ ડાયવર્ટ થવાથી એરલાઇન માટે ખર્ચનો પહાડ ઊભો થઈ જાય છે. મુસાફરો માટે હોટેલ, ભોજન અને પરિવહનની વ્યવસ્થા કરવી પડે છે. ઉપરાંત નવા એરપોર્ટ પર લેન્ડિંગ અને ટેક-ઓફ ફી પણ ચૂકવવી પડે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં કંપનીને મુસાફરોને વળતર આપવું પડે છે અને આગામી ફ્લાઇટ્સના શેડ્યૂલમાં પણ ફેરફાર કરવો પડે છે. પરિણામે લાખો નહીં પરંતુ ક્યારેક કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થઈ શકે છે.
આધુનિક ટેક્નોલોજી છતાં કેમ જરૂરી છે ચોકસાઈ?
આજના વિમાનો અત્યાધુનિક GPS, સેટેલાઇટ નેવિગેશન અને ઓટોપાઇલટ સિસ્ટમ્સથી સજ્જ હોય છે. તેમ છતાં પાઇલટ અને એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ વચ્ચે સતત સંકલન જરૂરી રહે છે.
વિમાનન ઉદ્યોગમાં દરેક ડિગ્રી, દરેક માઈલ અને દરેક મિનિટનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. આ કારણોસર એરલાઇન્સ નેવિગેશન સિસ્ટમ્સ, પાઇલટ ટ્રેનિંગ અને ફ્લાઇટ પ્લાનિંગ પર કરોડો રૂપિયાનું રોકાણ કરે છે જેથી આવી ભૂલોની શક્યતા ઓછી થાય.
