World's First AI Vaccine: માત્ર 39 લોકો પર થયેલા પ્રાથમિક ટ્રાયલે વૈજ્ઞાનિકોને ચોંકાવી દીધા છે. વેક્સિનની આ નવી ટેકનોલોજી કોરોના અને ઇબોલા સહિતના અનેક ખતરનાક વાયરસ સામે મોટો બદલાવ લાવી શકે છે. વર્તમાન સમયમાં જે રીતે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એ સમગ્ર વિશ્વના દરેક ક્ષેત્રમાં ઝડપથી પોતાનો વિસ્તાર કર્યો છે, તેનાથી મેડિકલ ક્ષેત્ર પણ અછૂત રહ્યું નથી. મેડિકલ ક્ષેત્રે ક્રાંતિના બિગ્યુલ ફૂંકતા હવે AI એ વિશ્વની પહેલી વેક્સિન (રસી) પણ વિકસિત કરી લીધી છે. આ કોઈ સામાન્ય વેક્સિન નથી, પરંતુ એક 'યુનિવર્સલ વેક્સિન' છે, જેનો ઉપયોગ આપણે કોરોના સંક્રમણને રોકવાથી લઈને ઘણી અન્ય બીમારીઓ માટે પણ કરી શકીશું. આ વેક્સિન ભવિષ્યમાં આવનારી મહામારીના પ્રકોપને પણ રોકી શકે છે. કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ આ દાવો કર્યો છે. રિસર્ચમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, આ પહેલીવાર બન્યું છે જ્યારે કોઈ વેક્સિનના મુખ્ય ઘટકને સંપૂર્ણપણે AI દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો હોય.
આ વેક્સિનનું પરીક્ષણ માણસો પર પણ કરવામાં આવ્યું છે. તેને કોરોના વાયરસના તમામ વેરિઅન્ટ્સથી સુરક્ષા આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ, આ વેક્સિન એવા વાયરસ પર પણ અસરકારક છે જેનાથી ભવિષ્યમાં મહામારી ફેલાવાની આશંકા હોઈ શકે છે. આ સંશોધન હજુ શરૂઆતના તબક્કામાં છે, પરંતુ ટીમ અલગ-અલગ વેક્સિન વિકસાવવામાં વ્યસ્ત છે. આ વેક્સિન દ્વારા ફ્લૂ અને ઇબોલાના સંક્રમણને રોકી શકાશે. વાસ્તવમાં, આ વેક્સિન આપણા શરીરને જ સંક્રમણ (ઇન્ફેક્શન) ઓળખતા શીખવે છે, જેના કારણે આપણા શરીરની વાયરસ સામે લડવાની ક્ષમતા વધી જાય છે. આવા સમયમાં આપણા મનમાં આ વેક્સિનને લઈને ઘણા પ્રશ્નો ઉઠે છે. ચાલો તમને એ પ્રશ્નોના જવાબ આપીએ.
પ્રશ્ન: જે વાયરસ અવારનવાર અપડેટ થઈને નવા સ્વરૂપમાં હુમલો કરે છે, શું આ વેક્સિન તેમનાથી પણ સુરક્ષા આપી શકશે?
ઉત્તર: હા... કેટલાક વાયરસ જે અવારનવાર પોતાના નવા સ્વરૂપો (મ્યુટેશન) સાથે હુમલો કરે છે, તેને ધ્યાનમાં રાખીને જ આ વેક્સિન તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. જેમ કે કોવિડનો વાયરસ સતત અલગ-અલગ વેરિઅન્ટ્સમાં ઘાતક સાબિત થયો હતો, ત્યારે AI દ્વારા વિકસાવવામાં આવી રહેલી આ વેક્સિનમાં એ વાતનું પૂરેપૂરું ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે કે તે કેવી રીતે કામ કરશે. આ જ કારણ છે કે કોવિડ અને ફ્લૂની રસીઓને નિયમિતપણે અપડેટ કરવી જરૂરી બની ગઈ છે. સામાન્ય રીતે વેક્સિન કોઈ વાયરસના વર્તમાન સ્ટ્રેનનો ઉપયોગ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન: આ વેક્સિનની પરિકલ્પના કોણે અને શા માટે કરી?
ઉત્તર: આ વેક્સિન વિશે મીડિયાને માહિતી આપતા કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર જોનાથન હીનીએ જણાવ્યું કે, આ વેક્સિન AI દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. આના કોઈ એન્ટિજનનું પરીક્ષણ પહેલીવાર માણસો પર કરવામાં આવી રહ્યું છે. હીનીએ જણાવ્યું કે તેઓ એવી રસી બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે જે માત્ર વર્તમાન વાયરસથી જ આપણો બચાવ ન કરે, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવનારા વાયરસના અપડેટેડ વર્ઝનથી પણ આપણું રક્ષણ કરી શકે.
પ્રશ્ન: અત્યાર સુધી આ વેક્સિનનું પરીક્ષણ કેટલા લોકો પર કરવામાં આવ્યું છે?
ઉત્તર: અત્યાર સુધીમાં આ વેક્સિનનું 39 માણસો પર પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. 'જર્નલ ઓફ ઇન્ફેક્શન'માં પ્રકાશિત થયેલા એક વિગતવાર લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, ઇમ્યુન સિસ્ટમ (રોગપ્રતિકારક શક્તિ) પર તેની અસર 'સાધારણ' હતી. તેમ છતાં તે પ્રોત્સાહક છે. આગામી સમયમાં આ વેક્સિનનું લગભગ 200 માણસો પર સંશોધન કરવામાં આવશે, ત્યારબાદ આ રિસર્ચ પરથી વધુ સારી રીતે સમજી શકાશે કે તે ઇમ્યુન સિસ્ટમને કેટલી અસરકારક રીતે ટ્રેન કરી રહ્યું છે.
પ્રશ્ન: શું આ વેક્સિન આવનારા સમયમાં મોટી 'ગેમ ચેન્જર' સાબિત થશે? જેનાથી દર્દીઓના જીવ ખૂબ જ ઝડપથી બચાવી શકાશે?
ઉત્તર: ઓક્સફર્ડ વેક્સિન ગ્રુપના ડાયરેક્ટર પ્રોફેસર એન્ડી પોલાર્ડે જણાવ્યું કે, 'AI વેક્સિન રિસર્ચ માટે "ગેમ ચેન્જર" છે.' તેમણે ઉમેર્યું કે AI પાસે એ અનુમાન લગાવવાની બહેતર ક્ષમતા હોય છે કે ઇમ્યુન સિસ્ટમ કોઈ વેક્સિન પર કેવી પ્રતિક્રિયા આપશે. આ જ કારણ છે કે આગામી સમયમાં વેક્સિન ખૂબ જ ઝડપથી વિકસિત થશે અને તેની અસરથી વધુમાં વધુ માનવ જિંદગીઓ બચાવી શકાશે.
પ્રશ્ન: આ વેક્સિનની ડિઝાઇન કેવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવી?
ઉત્તર: કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ સંભવિત વાયરલ જોખમો સંબંધિત સર્વેલન્સ પ્રોગ્રામ્સમાં નોંધાયેલા કોરોના વાયરસના વિવિધ વેરિઅન્ટ્સમાંથી જીનેટિક કોડ લીધા હતા. ત્યારબાદ AIની મદદથી આ જીનેટિક કોડ્સનું વિશ્લેષણ (Analysis) કરવામાં આવ્યું. આ વિશ્લેષણ પછી એક 'સુપર-એન્ટિજન' ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું જે ઇમ્યુન સિસ્ટમને એવી રીતે ટ્રેન કરવા માટે સક્ષમ છે કે વાયરસના વેરિઅન્ટમાં ફેરફાર થાય તો પણ સંક્રમિત વ્યક્તિની સુરક્ષા થઈ શકે. એન્ટિજન વેક્સિનના મહત્વના ઘટકો છે કારણ કે ઇમ્યુન સિસ્ટમ આના પર જ હુમલો કરવાનું શીખે છે.
