દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે ચાલી રહેલા કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ફેશિયલ રેકગ્નિશન ટેક્નોલોજીના ઉપયોગને લઈને નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહેલા વીડિયો અને વિવિધ મીડિયા અહેવાલો બાદ લોકોમાં સવાલ ઉઠી રહ્યા છે કે શું દિલ્હી પોલીસ પ્રદર્શનકારીઓની ઓળખ માટે AI સર્વેલન્સનો ઉપયોગ કરી રહી છે? સાથે જ આ ટેક્નોલોજી કોઈ સરકારી ડેટાબેઝ અથવા આધાર સાથે જોડાયેલી છે કે નહીં તે મુદ્દે પણ ચર્ચા તેજ બની છે.
પ્રદર્શન સ્થળે AI આધારિત મોનિટરિંગને લઈને વિવાદ
દિલ્હીના જંતર-મંતર પર ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર કેટલાક વીડિયો ઝડપથી વાયરલ થયા છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે દિલ્હી પોલીસે AI આધારિત ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમથી સજ્જ વિશેષ વેન તૈનાત કરી છે. કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)એ પણ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર વીડિયો શેર કરીને આરોપ લગાવ્યો છે કે શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરી રહેલા લોકોને લાઇવ સ્કેન કરવામાં આવી રહ્યા છે અને તેમની બાયોમેટ્રિક તેમજ વ્યક્તિગત માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ દાવાઓ અંગે દિલ્હી પોલીસ તરફથી સત્તાવાર રીતે કોઈ પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
શું આધાર ડેટાબેઝ સાથે કોઈ કનેક્શન છે?
વાયરલ વીડિયોમાં સીધો એવો કોઈ દાવો કરવામાં આવ્યો નથી કે ફેશિયલ સ્કેનિંગ સિસ્ટમ આધાર ડેટાબેઝ સાથે જોડાયેલી છે. તેમ છતાં સોશિયલ મીડિયા પર ઘણા યુઝર્સે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે કે જો ચહેરાની ઓળખ કરવામાં આવી રહી હોય તો તે માટે કયો ડેટાબેઝ ઉપયોગમાં લેવાઈ રહ્યો છે? શું આ સિસ્ટમ આધાર અથવા અન્ય કોઈ સરકારી ઓળખ ડેટાબેઝ સાથે જોડાયેલી છે? હાલમાં દિલ્હી પોલીસ દ્વારા આ મુદ્દે કોઈ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા આપવામાં આવી નથી, જેના કારણે ચર્ચા અને અટકળો વધુ તેજ બની છે.
પ્રદર્શન સ્થળે બે મોનિટરિંગ વેન તૈનાત
મીડિયા અહેવાલો મુજબ, દિલ્હી પોલીસે જંતર-મંતર નજીક બે અલગ-અલગ મોનિટરિંગ વેન તૈનાત કરી છે. એક વેનમાં આસપાસના CCTV કેમેરાઓમાંથી મળતી લાઇવ ફીડનું સતત નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે, જ્યારે બીજી વેનમાં AI આધારિત સિસ્ટમ દ્વારા વીડિયોનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે છે. અહેવાલો અનુસાર, કેમેરામાં કેદ થયેલા ચહેરાઓની સરખામણી પોલીસના ઉપલબ્ધ ડેટાબેઝ સાથે કરવામાં આવે છે. જોકે, પોલીસ અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પ્રક્રિયાનો હેતુ તમામ પ્રદર્શનકારીઓની ઓળખ કરવો નથી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જો ભીડમાં કોઈ ગુનાહિત રેકોર્ડ ધરાવતી વ્યક્તિ જોવા મળે તો પોલીસને એલર્ટ મળી શકે તે માટે આ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
સતત દેખરેખથી પ્રદર્શનકારીઓમાં ચિંતાનું વાતાવરણ
પ્રદર્શનમાં ભાગ લઈ રહેલા કેટલાક લોકોએ મીડિયા સાથે વાતચીત દરમિયાન જણાવ્યું કે સ્થળ પર સતત કેમેરા અને મોનિટરિંગ સિસ્ટમ જોવા મળતાં તેઓ અસ્વસ્થતા અનુભવી રહ્યા છે. કેટલાક લોકોએ તો પોતાના ચહેરા કેમેરામાં કેદ ન થાય તે માટે માસ્ક અથવા કપડાથી ચહેરો ઢાંકી દીધો હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે. બીજી તરફ CJPએ સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે આ પ્રકારની વ્યાપક ફેશિયલ સ્કેનિંગ કયા કાયદા હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે, તેનો ડેટાબેઝ ક્યાંથી આવે છે, સ્કેન થયેલી માહિતી કોણ સંગ્રહિત કરે છે અને આ માહિતી કેટલા સમય સુધી રાખવામાં આવશે. આ તમામ મુદ્દાઓ પર હજુ સુધી સત્તાવાર જવાબ મળ્યો નથી.
પ્રાઇવસી અને AI સર્વેલન્સ અંગે ફરી શરૂ થઈ ચર્ચા
આ સમગ્ર ઘટનાએ દેશમાં AI આધારિત સર્વેલન્સ, ડિજિટલ પ્રાઇવસી અને વ્યક્તિગત માહિતીની સુરક્ષાને લઈને નવી ચર્ચા શરૂ કરી છે. ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે કરવામાં આવે તો તે સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, પરંતુ તેની પારદર્શિતા, કાનૂની પ્રક્રિયા અને નાગરિકોના ગોપનીયતા અધિકારોનું પણ એટલું જ મહત્વ છે. હાલ સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલા દાવાઓ અંગે દિલ્હી પોલીસ તરફથી આધાર ડેટાબેઝ સાથે કોઈ જોડાણ હોવાની પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. તેથી આ મુદ્દે અંતિમ નિષ્કર્ષ સુધી પહોંચતા પહેલાં સત્તાવાર માહિતીની રાહ જોવી જરૂરી રહેશે.
