Fertilizer price: ખાડી ક્ષેત્રમાં વધતા તણાવ અને યુએસ-ઇઝરાયેલ-ઇરાન વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ ઓઇલ અને LNG (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ)ના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આની સીધી અસર ભારતમાં યુરિયા અને DAP ખાતરોના ભાવ પર પડી રહી છે, જેનાથી ખેડૂતોના ખેતી ખર્ચમાં વધારો થવાની આશંકા વ્યાપ્ત થઈ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં યુરિયાના ભાવમાં તાજેતરમાં $60-80 પ્રતિ ટનનો વધારો જોવા મળ્યો છે, અને નિષ્ણાતોના અનુમાન મુજબ જો પરિસ્થિતિ લાંબી ચાલે તો ભાવ $1,000 પ્રતિ ટનને વટાવી શકે છે.
શિપિંગ ખર્ચમાં બમણો વધારો ભારત માટે મોટી મુશ્કેલી
DAPના ભાવ પણ $730થી વધુ પહોંચી ગયા છે અને $1,000 સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. ઇજિપ્ત જેવા દેશોમાં પણ યુરિયાના ભાવ $492થી $530 સુધી વધ્યા છે.હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું બંધ થવું અને શિપિંગ ખર્ચમાં બમણો વધારો ભારત માટે મોટી મુશ્કેલી બની રહ્યું છે. ભારત તેના LNGનો લગભગ 40% કતારથી મેળવે છે અને 55% હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા આવે છે. આ માર્ગમાં વિક્ષેપથી ખાતર ઉત્પાદન અને આયાત બંને પર અસર પડી રહી છે. મેર્સ્ક જેવી કંપનીઓએ આ વિસ્તારમાં કામગીરી સ્થગિત કરી છે, જેનાથી પરિવહનમાં વિલંબ અને ખર્ચ વધ્યો છે.
ભારતની આયાત પર ઉચ્ચ નિર્ભરતા
ભારત ફોસ્ફેટ અને પોટાશ ખાતરો માટે 90%થી વધુ આયાત પર આધાર રાખે છે. ફર્ટિલાઇઝર એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા અનુસાર, 2025-26માં યુરિયાનું વેચાણ 3.8% વધ્યું છે, પરંતુ સ્થાનિક ઉત્પાદન 3% ઘટ્યું છે અને આયાત 85% વધીને 8 મિલિયન ટન થઈ છે.
સરકારી પગલાં અને સબસિડીનું દબાણ
સરકાર યુરિયાની આયાત નિયંત્રિત કરે છે અને અછત અટકાવવા મોટા પાયે આયાત કરી રહી છે. પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વધતા સબસિડી બજેટ પર દબાણ વધશે. P&K ખાતરો માટે સબસિડી ₹49,000 કરોડથી વધારીને ₹60,000 કરોડ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ પાછળથી ઘટાડીને ₹54,000 કરોડ કરવામાં આવી છે. યુરિયા સબસિડી પણ ઘટાડવામાં આવી છે.
ખેડૂતો પર અસર
ખરીફ વાવણીની મોસમ શરૂ થઈ રહી છે, જ્યારે યુરિયા અને DAPની માંગ સૌથી વધુ હોય છે. ભાવ વધતા ખેતી ખર્ચ વધશે, જેનાથી ખેડૂતોની આવક પર અસર પડશે અને ઉત્પાદન ખર્ચ વધશે. નિષ્ણાતો માને છે કે યુરિયા ખર્ચ 30-40% વધી શકે છે.ભૂતપૂર્વ યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં જણાવ્યું છે કે આ સંઘર્ષ 4-5 અઠવાડિયા સુધી ચાલી શકે છે અને તેનાથી વધુ સમય પણ લાગી શકે છે, જેનાથી પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની રહી છે.
સરકાર ખેડૂતોને સમયસર ખાતર ઉપલબ્ધ કરાવવા પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ આખું દૃશ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિ પર નિર્ભર છે. ખેડૂતો માટે આ સમયગાળો ખૂબ જ પડકારજનક બની રહ્યો છે.
