Adina Mosque : પશ્ચિમ બંગાળના માલદા જિલ્લાના પાંડુઆ વિસ્તારમાં આવેલી ઐતિહાસિક અદીના મસ્જિદ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. શ્રાવણ માસની શરૂઆત સાથે જ 'આદિનાથ પુરાતન શિવ મંદિર સમિતિ'એ મસ્જિદથી લગભગ 50 મીટર દૂર આવેલા મંદિરમાં 3.6 ફૂટ ઊંચા અને આશરે દોઢ ટન વજનના શિવલિંગની સ્થાપના અને રુદ્રાભિષેક કરવાની જાહેરાત કરી છે. સમિતિનો દાવો છે કે જ્યાં આજે અદીના મસ્જિદ છે, ત્યાં અગાઉ આદિનાથ ભગવાન શિવનું પ્રાચીન મંદિર હતું. બીજી તરફ, ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) આ સ્મારકને 1373માં બનેલી ઐતિહાસિક મસ્જિદ તરીકે નોંધે છે. આ વિરોધાભાસી દાવાઓને કારણે વિસ્તારનું વાતાવરણ સંવેદનશીલ બન્યું છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
આદિનાથ પુરાતન શિવ મંદિર સમિતિનું કહેવું છે કે અદીના મસ્જિદનું નિર્માણ પ્રાચીન આદિનાથ મંદિર તોડી કરવામાં આવ્યું હતું. સમિતિએ હાલમાં મસ્જિદની અંદર નહીં પરંતુ નજીક આવેલા મંદિરમાં શિવલિંગ સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. જોકે સમિતિએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભવિષ્યમાં જો કોર્ટની મંજૂરી મળશે તો જ સંરક્ષિત સ્મારકની અંદર શિવલિંગ સ્થાપવાની માંગ કરવામાં આવશે. સમિતિનું કહેવું છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરશે અને કોઈપણ ગેરકાયદેસર પગલું ભરશે નહીં.
ASI શું કહે છે?
ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI)ના સત્તાવાર રેકોર્ડ અનુસાર અદીના મસ્જિદનું નિર્માણ ઈ.સ. 1373માં બંગાળ સલ્તનતના સુલતાન સિકંદર શાહ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. આ સ્મારકને પ્રાચીન સ્મારક અને પુરાતત્વીય સ્થળો તથા અવશેષ અધિનિયમ, 1958 હેઠળ રાષ્ટ્રીય મહત્વના સંરક્ષિત સ્મારક તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. એએસઆઈના રેકોર્ડ મુજબ આ ઐતિહાસિક ઇમારત લગભગ 653 વર્ષ જૂની છે અને તેના સંરક્ષણ સંબંધિત નિયમોનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.
પોલીસની એડવાઇઝરી
શિવલિંગ સ્થાપનાની જાહેરાત બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા તેજ બનતા માલદા પોલીસે એડવાઇઝરી જાહેર કરી છે. પોલીસે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સંરક્ષિત સ્મારકની અંદર કોઈપણ પ્રકારનું ધાર્મિક આયોજન, બાંધકામ અથવા માળખામાં ફેરફાર યોગ્ય મંજૂરી વિના કરવો કાયદાનો ભંગ ગણાશે અને આવા કિસ્સામાં કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
સમિતિનો શું દાવો છે?
સમિતિના મુખ્ય સંરક્ષક અને ભાજપ નેતા કાજલ ગોસ્વામીએ જણાવ્યું કે શ્રાવણના પ્રથમ સોમવારે નજીકના મંદિરમાં શિવલિંગની સ્થાપના અને પૂજા કરવામાં આવશે.
તેમણે દાવો કર્યો કે મસ્જિદના નિર્માણ પહેલાં ત્યાં આદિનાથ મંદિર હતું અને આજે પણ સંરક્ષિત પરિસરમાં શિવલિંગ સહિત હિંદુ અને બૌદ્ધ પ્રતીકોના અવશેષ જોવા મળે છે. જોકે આ દાવાઓ અંગે ASI દ્વારા કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી.
અગાઉ પણ ચર્ચામાં આવ્યો હતો મુદ્દો
આ મુદ્દો ગયા વર્ષે પણ ચર્ચામાં આવ્યો હતો, જ્યારે બહેરામપુરના સાંસદ અને પૂર્વ ભારતીય ક્રિકેટર યુસુફ પઠાણે અદીના મસ્જિદની મુલાકાત લીધી હતી અને તેના ફોટા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કર્યા હતા. ત્યારબાદ પશ્ચિમ બંગાળ ભાજપે દાવો કર્યો હતો કે આ સ્થળ મૂળ આદિનાથ મંદિર હતું. પછી ભાજપના રાજ્યસભા સાંસદ સમિક ભટ્ટાચાર્યએ સંસદમાં પણ આ મુદ્દો ઉઠાવી દાવો કર્યો હતો કે મસ્જિદના નિર્માણમાં અગાઉના હિંદુ અને બૌદ્ધ માળખાના અવશેષોનો ઉપયોગ થયો હતો.
કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં પણ પહોંચી ચૂક્યો છે મામલો
આ વર્ષે કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી હતી. અરજીમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે સંરક્ષિત સ્મારકમાં હિંદુ દેવી-દેવતાઓના પ્રતીકો હોવા છતાં તેને માત્ર અદીના મસ્જિદ તરીકે ઓળખાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ મામલો કાનૂની પ્રક્રિયા હેઠળ છે.
આ પણ વાંચો: કારગિલ વિજય દિવસે ગૂંજ્યો દેશભક્તિનો સ્વર : PM મોદીથી રાજનાથ સિંહ સુધીના નેતાઓએ શહીદોને કર્યું નમન
અદીના મસ્જિદનું ઐતિહાસિક મહત્વ
માલદા શહેરથી આશરે 16 કિલોમીટર દૂર પાંડુઆમાં આવેલી અદીના મસ્જિદ 14મી સદીની ઇન્ડો-ઇસ્લામિક સ્થાપત્ય કળાનું મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે. આ સ્મારકમાં આશરે 260 પથ્થરના થાંભલા અને 387 ગુંબજવાળા ખંડ હતા અને એક સમય એવો હતો જ્યારે તેને ભારતીય ઉપખંડની સૌથી મોટી મસ્જિદ માનવામાં આવતી હતી. બાદમાં આવેલા ભૂકંપના કારણે ઇમારતને ભારે નુકસાન થયું હતું અને 19મી સદીથી તે ઉપયોગમાં નથી. તેમ છતાં આજે પણ તે પશ્ચિમ બંગાળના સૌથી મહત્વપૂર્ણ મધ્યકાલીન પુરાતત્વીય સ્મારકોમાં સ્થાન ધરાવે છે.
શા માટે આ સમાચાર મહત્વના છે?
અદીના મસ્જિદ-આદિનાથ મંદિર વિવાદ માત્ર ધાર્મિક દાવા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમાં ઐતિહાસિક પુરાવા, પુરાતત્વીય રેકોર્ડ અને કાનૂની પ્રક્રિયા જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પણ જોડાયેલા છે. હાલમાં એક તરફ મંદિર સમિતિ પોતાના દાવા રજૂ કરી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ ASIના સત્તાવાર રેકોર્ડ અને કાનૂની નિયમો યથાવત્ છે. આથી આ મુદ્દાનો અંતિમ નિર્ણય કોર્ટ અને સંબંધિત સત્તાધિકારીઓની પ્રક્રિયા પર નિર્ભર રહેશે.
