ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલા તાજેતરના ઐતિહાસિક વેપાર કરાર હેઠળ, આગામી પાંચ વર્ષમાં અમેરિકા પાસેથી 500 અબજ ડોલર (આશરે રૂ.41 લાખ કરોડ) ની કિંમતના માલની આયાત કરવાની ભારતની પ્રતિબદ્ધતા વૈશ્વિક વેપારનો માર્ગ બદલી શકે છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે આ લક્ષ્યની સફળતા ફક્ત ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા ઓર્ડર આપવા પર જ નહીં પરંતુ અમેરિકન સપ્લાયર્સની સપ્લાય ક્ષમતા પર પણ નિર્ભર રહેશે. શનિવારના સંયુક્ત નિવેદન બાદ ભારત કયા ક્ષેત્રોમાં તેની ખરીદી વધારશે અને અમેરિકા કયા પડકારોનો સામનો કરશે તે અંગે ચર્ચાઓ તીવ્ર બની છે. આ આયાત લક્ષ્યને પ્રાપ્ત કરવામાં ઊર્જા ક્ષેત્ર મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે. માહિતી અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ નવ મહિનામાં, ભારતે અમેરિકા પાસેથી આશરે 40 અબજ ડોલરની આયાત કરી હતી, જેમાંથી 11 અબજ ડોલર ફક્ત ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો હતા. આ પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં 35% નો વધારો છે.
ભારત હવે તેની તેલ જરૂરિયાતો માટે રશિયન કરતાં અમેરિકન તેલને પ્રાથમિકતા આપવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ભારત હવે ઇન્ડોનેશિયન કોકિંગ કોલ કરતાં અમેરિકન કોલસાને પસંદ કરી શકે છે. અધિકારીઓના મતે અમેરિકન કોલસો માત્ર ગુણવત્તામાં જ શ્રેષ્ઠ નથી, પરંતુ કિંમતમાં પણ સ્પર્ધાત્મક છે. ભારતીય તેલ કંપનીઓએ વધુ લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) ખરીદવા માટે કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે.
હાઇ-ટેક અને એવિએશન
વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલના મતે, ચિપ્સ, સેમિકન્ડક્ટર અને એરક્રાફ્ટ જેવા હાઇ-ટેક ઉત્પાદનો આ $500 બિલિયનના લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે ચાવીરૂપ બનશે. ભારત ફક્ત બોઇંગ સાથે $70 થી $80 બિલિયનના નવા ઓર્ડર આપવા માટે તૈયાર છે. ડેટા સેન્ટર્સ અને AI માટે જરૂરી ગ્રાફિક્સ પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ અને હાઇ-એન્ડ ચિપ્સની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની અપેક્ષા છે.
સપ્લાય ચેઇન અને પેન્ડિંગ ઓર્ડર
આ ભવ્ય યોજનાના માર્ગમાં કેટલાક તકનીકી અવરોધો છે. ઉદાહરણ તરીકે, બોઇંગ જેવી કંપનીઓ પાસે પહેલાથી જ ઓર્ડરનો મોટો બેકલોગ છે. તો પછી પ્રશ્ન એ છે કે શું અમેરિકન કંપનીઓ સમયસર ડિલિવરી કરી શકશે. તેવી જ રીતે વૈશ્વિક બજારમાં સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સની ભારે માંગ છે. ભારતીય ખરીદદારોએ આ ઉત્પાદનો મેળવવા માટે વૈશ્વિક કતારમાં જોડાવું પડશે. ગોયલે કહ્યું, "ભારતીય ખરીદદારોને એવી ઓફર કરવી એ અમેરિકન વિક્રેતાઓનું કામ છે જેને તેઓ નકારી ન શકે. વાર્ષિક 100 અબજ ડોલરનો લક્ષ્યાંક કદાચ પહેલા વર્ષમાં પ્રાપ્ત ન થાય, પરંતુ અમે તે દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છીએ."
વાર્ષિક 100 અબજ ડોલરનો રોડમેપ
નિષ્ણાતો કહે છે કે જો ભારત અમેરિકાથી વાર્ષિક 100 અબજ ડોલરની આયાત કરે છે, તો અમેરિકા ભારતનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર તેમજ તેનો સૌથી મોટો ઉર્જા સપ્લાયર બની શકે છે. આનાથી રશિયા પર ભારતની નિર્ભરતા ઓછી થશે અને અમેરિકા સાથે તેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો વધુ ગાઢ બનશે. આ કરાર માત્ર વ્યાપારી નથી, પરંતુ એક મુખ્ય રાજદ્વારી પગલું છે. જ્યારે ભારતને 18% ઓછા ટેરિફનો ફાયદો થાય છે, ત્યારે અમેરિકાને 500 અબજ ડોલરનું ગેરંટીકૃત બજાર મળે છે. સફળતા હવે તેના પર નિર્ભર છે કે અમેરિકન ફેક્ટરીઓ અને તેલ કુવાઓ ભારતની વિશાળ માંગ કેટલી ઝડપથી પૂરી કરી શકે છે.
