50 OTT Platforms Blocked: દેશમાં વધતા ડિજિટલ ઉપયોગ સાથે ઓનલાઈન સુરક્ષા, અશ્લીલ કન્ટેન્ટ અને બાળકોના ડેટાના ગેરઉપયોગ જેવા મુદ્દાઓ સતત ચર્ચામાં રહ્યા છે. આ પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે છેલ્લા બે વર્ષમાં કડક કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. લોકસભામાં આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ અશ્લીલ સામગ્રી પ્રસારિત કરવા અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી (IT) કાયદા સહિત અન્ય કાનૂની જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ 50 OTT પ્લેટફોર્મને સંપૂર્ણપણે બ્લોક કરવામાં આવ્યા છે. સરકારનું કહેવું છે કે, આ કાર્યવાહીનો મુખ્ય હેતુ માત્ર ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટ સામે પગલાં ભરવાનો નથી, પરંતુ દરેક નાગરિક માટે વધુ સુરક્ષિત, જવાબદાર અને વિશ્વસનીય ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ તૈયાર કરવાનો છે. ખાસ કરીને બાળકો અને કિશોરોને ઓનલાઈન અશ્લીલતા, વ્યક્તિગત માહિતીના ગેરઉપયોગ, ડિજિટલ ટ્રેકિંગ, ઓનલાઈન લત અને આર્થિક નુકસાનથી સુરક્ષિત રાખવા માટે સરકાર વિવિધ કાયદા અને નિયમોને વધુ કડક રીતે અમલમાં મૂકી રહી છે.
બે વર્ષમાં 50 OTT પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ
કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલય (MeitY)ના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા બે વર્ષમાં 50 OTT પ્લેટફોર્મ સામે બ્લોકિંગની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. સરકારના કહેવા મુજબ આ પ્લેટફોર્મ પર એવો કન્ટેન્ટ ઉપલબ્ધ હતો જે ભારતીય કાયદા અને IT નિયમોનું પાલન કરતો ન હતો. લોકસભામાં કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે લેખિત જવાબમાં જણાવ્યું કે સરકારનો ઉદ્દેશ દરેક નાગરિકને સુરક્ષિત, ખુલ્લું, પારદર્શક અને જવાબદાર ઇન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે. તેમણે જણાવ્યું કે, ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર કાયદાનું પાલન કરાવવું સરકારની પ્રાથમિકતા છે.
કયા કાયદા હેઠળ થઈ કાર્યવાહી?
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ કાર્યવાહી માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, 2000 (IT Act), ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) તેમજ મહિલાઓના અશ્લીલ પ્રતિનિધિત્વ (પ્રતિબંધ) અધિનિયમ, 1986 હેઠળ કરવામાં આવી છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, IT Actની કલમ 67 અને 67A સહિત અન્ય સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈઓ હેઠળ અશ્લીલ કન્ટેન્ટ અને ગેરકાયદેસર સામગ્રી પ્રસારિત કરનારા પ્લેટફોર્મ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ પ્લેટફોર્મ હવે સામાન્ય લોકો માટે ઉપલબ્ધ રહેશે નહીં.
IT Rules 2021 હેઠળ ત્રણ કલાકમાં કાર્યવાહી ફરજિયાત
કેન્દ્ર સરકારે જણાવ્યું છે કે, IT Rules, 2021 મુજબ જો કોઈ કોર્ટ અથવા સત્તાધિકૃત સરકારી એજન્સી કોઈ ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટ દૂર કરવાનો આદેશ આપે તો સંબંધિત સોશિયલ મીડિયા અથવા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મે ત્રણ કલાકની અંદર તે કન્ટેન્ટ હટાવવું ફરજિયાત છે. જો કોઈ પ્લેટફોર્મ આ નિયમોનું પાલન નહીં કરે તો તેની સામે બ્લોકિંગ સહિતની કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. સરકારનું માનવું છે કે આ નિયમો દ્વારા ઓનલાઈન ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ પર અસરકારક નિયંત્રણ શક્ય બનશે.
બાળકોની ઓનલાઈન સુરક્ષા પર વિશેષ ભાર
સરકારે જણાવ્યું છે કે, ડિજિટલ દુનિયામાં બાળકો સૌથી વધુ સંવેદનશીલ વર્ગ છે. આ કારણે Digital Personal Data Protection Act, 2023 હેઠળ બાળકોના વ્યક્તિગત ડેટાના ઉપયોગ માટે માતા-પિતાની મંજૂરી ફરજિયાત કરવામાં આવી છે. આ કાયદા હેઠળ બાળકોની ઓનલાઈન ટ્રેકિંગ, તેમની વર્તણૂકનું વિશ્લેષણ (Behavioural Tracking) અને તેમને લક્ષ્ય બનાવીને જાહેરાતો દર્શાવવાની પ્રવૃત્તિઓ પર પણ નિયંત્રણ મૂકવામાં આવ્યું છે. સરકારનું કહેવું છે કે, આ પગલાંથી બાળકોની ગોપનીયતા અને ડિજિટલ સુરક્ષા વધુ મજબૂત બનશે.
આ પણ વાંચો: વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનને મળ્યો બોલિવૂડનો ટેકો : આલિયા ભટ્ટ થઈ ભાવુક; હુમા કુરેશી મોડી રાત્રે જંતર-મંતર પહોંચી
ડિજિટલ લત અને આર્થિક નુકસાન સામે પણ પ્રયાસ
સરકારે એ પણ જણાવ્યું છે કે, યુવાનોમાં વધી રહેલી ડિજિટલ લત અને ઓનલાઈન ગેમિંગને કારણે થતા આર્થિક નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખીને પણ નવા નિયમો અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યા છે. સરકારના મતે સુરક્ષિત અને જવાબદાર ડિજિટલ માહોલ બનાવવા માટે માત્ર ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટ પર નિયંત્રણ પૂરતું નથી, પરંતુ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની જવાબદારી નક્કી કરવી, ડેટાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી અને ઓનલાઈન સેવાઓને વધુ પારદર્શક બનાવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
સુરક્ષિત ડિજિટલ ઇકોસિસ્ટમ તરફ સરકારનું ધ્યાન
કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે દેશ ઝડપથી ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થા તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં ઇન્ટરનેટને સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય અને કાયદાનું પાલન કરતું માધ્યમ બનાવવું સમયની જરૂરિયાત છે. OTT પ્લેટફોર્મ સામે કરવામાં આવેલી તાજેતરની કાર્યવાહી પણ આ જ અભિયાનનો એક ભાગ હોવાનું સરકારનું કહેવું છે. આગામી સમયમાં પણ જે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ભારતીય કાયદા અને IT નિયમોનું ઉલ્લંઘ
