હિંદુ ધર્મમાં દીવો પ્રગટાવવાનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. સવાર અને સાંજની પૂજા દરમિયાન ઘરના મંદિર કે દેવસ્થાને દીવો પ્રગટાવવાની પરંપરા વર્ષોથી ચાલી આવી છે. જોકે ઘણા લોકો દીવો પ્રગટાવતી વખતે માત્ર રૂની વાટ લઈને દીવો કરી દેતા હોય છે, પરંતુ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર વાટનો પ્રકાર પણ ખૂબ મહત્વ ધરાવે છે. ગોળ વાટ અને લાંબી વાટ બંનેના અલગ-અલગ આધ્યાત્મિક અર્થ અને ફળ જણાવવામાં આવ્યા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે યોગ્ય વાટનો ઉપયોગ કરવાથી પૂજાનું ફળ વધુ સારું પ્રાપ્ત થાય છે અને ઘરમાં સકારાત્મક ઊર્જાનો પ્રવાહ વધે છે.
વાસ્તુ અને ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જણાવ્યા મુજબ લાંબી વાટને સમૃદ્ધિ, વિકાસ અને આર્થિક પ્રગતિનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને માતા લક્ષ્મી, માતા સરસ્વતી અને કુલદેવીની પૂજા દરમિયાન લાંબી વાટનો દીવો પ્રગટાવવાની પરંપરા જોવા મળે છે. માન્યતા છે કે લાંબી વાટથી પ્રગટાવેલો દીવો ઘરમાં ધન, વૈભવ અને સુખ-સમૃદ્ધિ લાવે છે. જે લોકો આર્થિક મુશ્કેલીઓમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોય અથવા વ્યવસાય અને નોકરીમાં પ્રગતિ ઈચ્છતા હોય તેઓ માટે લાંબી વાટનો દીવો શુભ માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ કરીને લાંબી વાટનો દીવો પ્રગટાવવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને તેમનો આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. ઘણા પરિવારોમાં પિતૃ તર્પણ અને વિશેષ ધાર્મિક પ્રસંગો દરમિયાન લાંબી વાટનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પ્રથા પરિવારની સુખાકારી અને પ્રગતિમાં મદદરૂપ બને છે.
બીજી તરફ ગોળ વાટ, જેને ઘણા લોકો "ફૂલ વાટ" તરીકે પણ ઓળખે છે, તેને શાંતિ, સ્થિરતા અને આધ્યાત્મિક એકાગ્રતાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. ભગવાન શિવ, ભગવાન વિષ્ણુ અને હનુમાનજીની પૂજા દરમિયાન ગોળ વાટનો દીવો પ્રગટાવવો શુભ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આ પ્રકારની વાટ મનને શાંત કરે છે અને ભક્તિમાં એકાગ્રતા લાવવામાં મદદ કરે છે.
જો ઘરમાં વારંવાર તણાવ, મતભેદ, ઝઘડા અથવા માનસિક અશાંતિનું વાતાવરણ રહેતું હોય તો ગોળ વાટનો દીવો પ્રગટાવવો લાભદાયક માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે ગોળ વાટથી પ્રગટાવેલો દીવો ઘરમાં સકારાત્મક ઊર્જાનો પ્રવાહ વધારે છે અને પરિવારના સભ્યો વચ્ચે સુમેળ જાળવવામાં મદદરૂપ બને છે. ઘણા લોકો અખંડ દીવો અથવા દૈનિક આરતી દરમિયાન પણ ગોળ વાટનો ઉપયોગ કરે છે જેથી ભક્તિ અને શાંતિનું વાતાવરણ જળવાઈ રહે.
દીવો પ્રગટાવતી વખતે માત્ર વાટ જ નહીં પરંતુ દિશાનું પણ વિશેષ મહત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે. વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર ઉત્તર દિશામાં દીવો પ્રગટાવવાથી જ્ઞાન, સ્વાસ્થ્ય અને સકારાત્મક વિચારોમાં વૃદ્ધિ થાય છે. પૂર્વ દિશામાં દીવો પ્રગટાવવો આયુષ્ય, ઊર્જા અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ માટે શુભ માનવામાં આવે છે. જ્યારે કેટલીક માન્યતાઓ મુજબ પશ્ચિમ દિશામાં દીવો પ્રગટાવવાનું ટાળવું જોઈએ કારણ કે તે માનસિક અસ્વસ્થતા અને ચિંતા વધારતું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ધાર્મિક ગ્રંથોમાં એક મહત્વની વાત એ પણ જણાવવામાં આવી છે કે વાટ ગોળ હોય કે લાંબી, જો દીવો શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને શુદ્ધતાથી પ્રગટાવવામાં આવે તો તેનું ફળ અવશ્ય મળે છે. પૂજા દરમિયાન સ્વચ્છતા જાળવવી, તૂટેલા અથવા ખંડિત દીવાનો ઉપયોગ ન કરવો અને દીવાના નીચે અક્ષત (ચોખા) રાખવા જેવી પરંપરાઓને પણ શુભ માનવામાં આવે છે.
આધ્યાત્મિક જાણકારોના જણાવ્યા અનુસાર દીવો માત્ર પ્રકાશનું પ્રતિક નથી, પરંતુ તે અંધકાર પર પ્રકાશના વિજય, અજ્ઞાન પર જ્ઞાનની જીત અને નકારાત્મકતા પર સકારાત્મકતાના પ્રભાવનું પણ પ્રતિક છે. તેથી દીવો પ્રગટાવતી વખતે તેની વાટ, દિશા અને શુદ્ધતા જેવી બાબતોનું ધ્યાન રાખવાથી ધાર્મિક અને માનસિક બંને રીતે લાભ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે.
