અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધનો જલ્દી જ આવી શકે છે અંત : જાણો લેટેસ્ટ અપડેટ

મધ્ય પૂર્વમાં છેલ્લા કેટલાય મહિનાઓથી ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધ વચ્ચે હવે શાંતિની એક નવી આશા દેખાઈ રહી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump એ દાવો કર્યો છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટેનો કરાર “મોટાભાગે તૈયાર” થઈ ગયો છે. જોકે, ઈરાન તરફથી હજુ અનેક મુદ્દાઓ પર મતભેદ હોવાની વાત સામે આવી રહી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ, ન્યૂક્લિયર કાર્યક્રમ અને લેબનનમાં ઈરાન સમર્થિત જૂથોની ભૂમિકા ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.

ટ્રમ્પે શું કહ્યું?

અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ Truth Social પર પોસ્ટ કરીને જણાવ્યું કે અમેરિકા, ઈરાન અને મધ્ય પૂર્વના અનેક દેશો વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતીનો ખાકો લગભગ તૈયાર થઈ ગયો છે. ટ્રમ્પે તેને “Peace Memorandum of Understanding” તરીકે વર્ણવ્યો.

તેમણે જણાવ્યું કે આ કરાર અંતર્ગત હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરીથી વૈશ્વિક શિપિંગ માટે ખુલ્લો કરવામાં આવશે. આ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ અહીંથી મોટાભાગનું વેપારી જહાજ પરિવહન બંધ થઈ ગયું હતું.

ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર ચર્ચામાં Saudi Arabia, United Arab Emirates, Qatar, Pakistan, Türkiye, Egypt, Jordan અને Bahrain જેવા દેશો પણ જોડાયેલા છે.

ટ્રમ્પે વધુમાં જણાવ્યું કે તેમની Benjamin Netanyahu સાથે પણ વાતચીત થઈ હતી અને તે “ખૂબ સારી” રહી.

કરારનો સંભવિત રોડમેપ શું છે?

અંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર આ સમજૂતી તબક્કાવાર અમલમાં આવી શકે છે. સૌથી પહેલા યુદ્ધ સત્તાવાર રીતે સમાપ્ત કરવાની જાહેરાત થઈ શકે છે. ત્યારબાદ હોર્મુઝ જળમાર્ગ અંગેનો સંકટ ઉકેલવાનો પ્રયાસ થશે. ત્યાર પછી 30 દિવસની વિશેષ વાટાઘાટ સમયમર્યાદા રાખવામાં આવશે, જેમાં લાંબા ગાળાની શાંતિ માટેનો અંતિમ કરાર તૈયાર થઈ શકે છે.

કેટલાક અહેવાલો અનુસાર અમેરિકા ઈરાન પરના કેટલાક તેલ સંબંધિત પ્રતિબંધોમાં રાહત આપી શકે છે. બદલામાં ઈરાન હોર્મુઝ માર્ગમાં જહાજો પર કોઈ ટેક્સ અથવા અવરોધ નહીં લાદે તેવી શરતો ચર્ચામાં છે.

સાથે જ, ઈરાનના સમૃદ્ધ યુરેનિયમના જથ્થા અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા થઈ રહી છે. અમેરિકી મીડિયા અનુસાર ઈરાન તરફથી ઉચ્ચ સ્તરના સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો ત્યાગ કરવાની સંભાવના દર્શાવવામાં આવી છે.

ઈરાનનું વલણ શું છે?

ઈરાનના અધિકારીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે ચર્ચા આગળ વધી રહી છે, પરંતુ તેમણે ટ્રમ્પના કેટલાક દાવાઓને વધારેલા ગણાવ્યા છે. ઈરાનની સરકારી અને અર્ધસરકારી સમાચાર એજન્સીઓ અનુસાર હજી પણ અનેક મુદ્દાઓ પર સહમતિ બની નથી.

ઈરાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર તેનો નિયંત્રણ અને સાવરેણિટી મુદ્દો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઈરાનનો દાવો છે કે આ વિસ્તાર તેના અને ઓમાનના પ્રાદેશિક જળક્ષેત્રમાં આવે છે અને તે સંપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ નથી.

ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા એસમાઇલ બાઘાઈએ કહ્યું કે હાલ માત્ર “ફ્રેમવર્ક એગ્રીમેન્ટ” પર ચર્ચા થઈ રહી છે. અંતિમ વિગતો નક્કી થવામાં હજુ સમય લાગી શકે છે.

તેમણે ઉમેર્યું કે ઈરાન માટે સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા યુદ્ધનો અંત લાવવો, ભવિષ્યમાં અમેરિકી હુમલાઓ અટકાવવું અને લેબનન સહિતના વિસ્તારોમાં તણાવ ઘટાડવાનો છે.

હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ એટલો મહત્વપૂર્ણ?

Strait of Hormuz વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગોમાંનો એક છે. વૈશ્વિક કાચા તેલ અને LNG સપ્લાયનો મોટો હિસ્સો અહીંથી પસાર થાય છે.

યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ઈરાને આ માર્ગ પર નિયંત્રણ કડક બનાવ્યું હતું. કેટલાક અહેવાલોમાં જહાજો પર હુમલા અને સમુદ્રી માઇન મૂકવાના દાવાઓ પણ થયા હતા. તેના જવાબમાં અમેરિકાએ ઈરાનના બંદરો પર દબાણ વધાર્યું અને નૌકાદળ દ્વારા અવરોધ ઉભો કર્યો.

આ જ કારણ છે કે હોર્મુઝ મુદ્દો હાલની ચર્ચામાં સૌથી મોટો વિવાદ માનવામાં આવે છે. જો આ માર્ગ ફરીથી સંપૂર્ણ રીતે ખુલ્લો થાય તો વૈશ્વિક તેલ બજારમાં સ્થિરતા આવી શકે છે.

ઈરાનનો ન્યૂક્લિયર કાર્યક્રમ ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં

ઈરાનના ન્યૂક્લિયર કાર્યક્રમને લઈને અમેરિકા અને Israel લાંબા સમયથી ચિંતિત છે. બંને દેશો ઈરાન પર પરમાણુ હથિયાર વિકસાવવાનો આરોપ લગાવતા આવ્યા છે, જોકે જાહેર રીતે મજબૂત પુરાવા રજૂ થયા નથી. ઈરાન સતત દાવો કરે છે કે તેનો ન્યૂક્લિયર કાર્યક્રમ માત્ર નાગરિક ઉપયોગ માટે છે. ઈરાન 1970ની Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT)નો પણ સભ્ય દેશ છે.

2015માં થયેલા Joint Comprehensive Plan of Action અંતર્ગત ઈરાને યુરેનિયમ સમૃદ્ધિકરણ મર્યાદિત કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિરીક્ષણ સ્વીકારવા સંમતિ આપી હતી. બદલામાં પશ્ચિમી પ્રતિબંધોમાં રાહત આપવામાં આવી હતી. પરંતુ 2018માં ટ્રમ્પ પ્રશાસને આ કરારમાંથી અમેરિકા બહાર કાઢ્યું હતું. ત્યારથી પરિસ્થિતિ વધુ જટિલ બની ગઈ છે.

શું ખરેખર શાંતિ કરાર શક્ય છે?

મધ્ય પૂર્વ અને ઈરાન મામલાના વિશ્લેષકો માને છે કે હાલની ચર્ચા એક સકારાત્મક સંકેત છે, પરંતુ અંતિમ કરાર સુધી પહોંચવું સરળ નહીં હોય. વિશેષજ્ઞોના મતે સૌથી મોટો પ્રશ્ન Israelનું વલણ રહેશે. જો ઈઝરાયેલ આ સમજૂતીનો વિરોધ કરે તો સમગ્ર પ્રક્રિયા ફરી મુશ્કેલીમાં આવી શકે છે. સાથે જ, અમેરિકાની આંતરિક રાજનીતિ, ઈરાન પરના પ્રતિબંધો અને પ્રદેશીય સુરક્ષા મુદ્દાઓ પણ ચર્ચાના અંતિમ પરિણામને અસર કરશે.