Single Regulator Bill: કેન્દ્ર સરકારે ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં મોટો સુધારો કરવાના હેતુથી એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. શુક્રવારે કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ માટે સિંગલ રેગ્યુલેટર સંસ્થા સ્થાપિત કરવાના બિલને મંજૂરી આપી છે. આ બિલ આવતા અઠવાડિયે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવે તેવી પૂરી શક્યતા છે, જે ભારતીય શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં નવી ક્રાંતિ લાવી શકે છે. આ પ્રસ્તાવિત કાયદો અગાઉ 'ઉચ્ચ શિક્ષણ પંચ ઓફ ઇન્ડિયા (HECI) બિલ' તરીકે ઓળખાતો હતો, પરંતુ હવે તેને 'ડેવલપ ઇન્ડિયા એજ્યુકેશન સુપરિન્ટેન્ડન્સ બિલ' નામ આપવામાં આવ્યું છે.
બિલનો મુખ્ય હેતુ
આ બિલનો મુખ્ય હેતુ યુનિવર્સિટીઓ અને અન્ય ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓને વધુ સ્વાયત્તતા અને સ્વ-શાસન આપીને તેમને સ્વતંત્ર બનાવવાનો છે. આનાથી શિક્ષણ પ્રણાલીમાં સુધારો થશે અને સંસ્થાઓને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવામાં મદદ મળશે. નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) અનુસાર, આ નવું નિયમનકાર યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC), ઓલ ઇન્ડિયા કાઉન્સિલ ફોર ટેકનિકલ એજ્યુકેશન (AICTE) અને નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ટીચર એજ્યુકેશન (NCTE) જેવી વર્તમાન સંસ્થાઓનું સ્થાન લેશે. હાલમાં UGC બિન-તકનીકી ઉચ્ચ શિક્ષણનું નિરીક્ષણ કરે છે, AICTE ટેકનિકલ શિક્ષણને નિયંત્રિત કરે છે, જ્યારે NCTE શિક્ષક શિક્ષણ માટે જવાબદાર છે. આ તમામને એક જ છત્ર હેઠળ લાવીને વ્યવસ્થા વધુ સરળ અને પારદર્શક બનાવવાનો પ્રયાસ છે.
આ કમિશનની ત્રણ મુખ્ય ભૂમિકાઓ
એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે, "આ બિલમાં ભારતના ઉચ્ચ શિક્ષણ આયોગની સ્થાપના કરીને યુનિવર્સિટીઓને સ્વતંત્ર અને સ્વ-શાસિત બનાવવા તેમજ મજબૂત માન્યતા અને સ્વાયત્તતા પ્રણાલી દ્વારા શ્રેષ્ઠતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રસ્તાવ છે." આ કમિશનની ત્રણ મુખ્ય ભૂમિકાઓ હશે, નિયમન, માન્યતા અને વ્યાવસાયિક ધોરણો નક્કી કરવા. જોકે, મેડિકલ અને કાયદા કોલેજોને તેના કાર્યક્ષેત્રમાં સમાવેશ કરવામાં આવશે નહીં. ભંડોળ વ્યવસ્થા હજુ પણ વહીવટી મંત્રાલય હેઠળ રહેશે, જેને નિયમનકારી માળખા હેઠળ લાવવાનો પ્રસ્તાવ નથી. આ બિલના અમલીકરણથી ઉચ્ચ શિક્ષણમાં વધુ પારદર્શિતા અને કાર્યક્ષમતા આવશે તેવી આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ સુધારા ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવામાં મદદરૂપ થશે.
