જો તમારે ઇતિહાસને પુસ્તકોમાં વાંચવાને બદલે રૂબરૂ જોવો હોય, તો અમદાવાદથી માત્ર 80 km દૂર આવેલું 'લોથલ' તમારા માટે શ્રેષ્ઠ સ્થળ છે. ભાલ પ્રદેશમાં સ્થિત આ સ્થળ માત્ર પથ્થરોનો ઢગલો નથી, પણ આપણી ગૌરવશાળી સંસ્કૃતિનું જીવંત પ્રતીક છે.
લોથલની રોમાંચક શોધ
લોથલ શબ્દનો અર્થ ગુજરાતીમાં 'મૃત્યુ પામેલાનો ટેકરો' થાય છે. આ નગરની શોધ 1954 માં કરવામાં આવી હતી. જ્યારે દુનિયા હજુ સંસ્કૃતિના પાઠ શીખી રહી હતી, ત્યારે ઇ.સ. પૂર્વે 2400 ની આસપાસ અહીં એક અત્યંત આધુનિક અને વેપારથી ધમધમતું શહેર વસતું હતું.
શા માટે લોથલ ખાસ છે?
વિશ્વનું પ્રથમ ડૉકયાર્ડ: લોથલની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનું નૌકાઘાટ (Dockyard) છે. તે સમયે ભરતી-ઓટના વિજ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને દરિયાઈ જહાજોને લાંગરવાની આ ટેકનોલોજી જોઈને આજના એન્જિનિયરો પણ દંગ રહી જાય છે.
અદભૂત ડ્રેનેજ સિસ્ટમ: અહીંના રસ્તાઓ 90 ડિગ્રીના ખૂણે એકબીજાને છેદે છે. દરેક ઘરમાં ગટરની વ્યવસ્થા હતી, જે તે સમયની સ્વચ્છતા પ્રત્યેની જાગૃતિ દર્શાવે છે.
મણકા બનાવવાની ફેક્ટરી: લોથલ કિંમતી પથ્થરો અને મણકાના વેપારનું કેન્દ્ર હતું. અહીંથી મેસોપોટેમિયા (આજનું ઈરાક) સુધી વેપાર થતો હતો.
શતરંજની શરૂઆત: પુરાતત્વવિદોને અહીંથી શતરંજ (Chess) જેવી રમતનાં સાધનો પણ મળી આવ્યા છે.
નેશનલ મેરીટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ (NMHC)
લોથલનું મહત્વ વધારવા માટે કેન્દ્ર સરકાર અહીં 4500 કરોડના ખર્ચે 'નેશનલ મેરીટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ' બનાવી રહી છે.
આ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત અહીં વિશ્વનું સૌથી મોટું દરિયાઈ મ્યુઝિયમ બનશે.
જેમાં હડપ્પીય સમયના જીવનને ફરીથી જીવંત કરવામાં આવશે, જેથી પ્રવાસીઓ પ્રાચીન ભારતનો અનુભવ કરી શકશે.
આ સંકુલમાં થીમ પાર્ક, રિસોર્ટ્સ અને દરિયાઈ વારસાને લગતી પ્રદર્શનીઓ હશે.
મુલાકાતીઓ માટે ખાસ ટિપ્સ:
લોથલ મ્યુઝિયમ: અહીં ખોદકામ દરમિયાન મળી આવેલા ઘરેણાં, વાસણો, સીલ (મુદ્રાઓ) અને હાડપિંજર રાખવામાં આવ્યા છે, જે ચોક્કસ જોજો.
સમય: સવારે 10:00 થી સાંજે 5:00 સુધી (શુક્રવારે મ્યુઝિયમ બંધ રહે છે).
શ્રેષ્ઠ સમય: ઓક્ટોબરથી માર્ચ મહિનામાં અહીંનું વાતાવરણ ખૂબ જ ખુશનુમા હોય છે.
લોથલ માત્ર એક પ્રવાસન સ્થળ નથી, પણ એ સાબિતી છે કે ભારતીયો હજારો વર્ષ પહેલાં પણ વિજ્ઞાન અને વેપારમાં અવ્વલ હતા. જો તમે હજુ સુધી આ ઐતિહાસિક ધરોહર નથી જોઈ, તો આ વિકેન્ડ પર ચોક્કસ પ્લાન કરજો.
