The Sword of Tipu Sultan: ભારતીય ટેલિવિઝનના સુવર્ણ યુગમાં કેટલીક એવી ઘટનાઓ બની છે, જે આજે પણ લોકોના મનમાં ડર અને દુઃખ બંને જગાવે છે. 1990ના દાયકાની લોકપ્રિય ઐતિહાસિક સિરિયલ ‘ધ સ્વોર્ડ ઓફ ટીપુ સુલ્તાન’ માત્ર તેની ભવ્યતા માટે જ નહીં, પરંતુ એક ભયાનક આગ દુર્ઘટનાના કારણે પણ યાદ રાખવામાં આવે છે. આ અકસ્માતે 60 લોકોના જીવ લીધા હતા અને મુખ્ય અભિનેતા સંજય ખાનને જીવનભરનો ઘા આપી ગયો હતો.
દૂરદર્શનના સૌથી ભવ્ય શોમાંથી એક હતું ‘ધ સ્વોર્ડ ઓફ ટીપુ સુલ્તાન’
દૂરદર્શનના સમયમાં ઐતિહાસિક અને પૌરાણિક સિરિયલોનું વિશેષ મહત્વ હતું. તે જ સમયમાં આવેલી ‘ધ સ્વોર્ડ ઓફ ટીપુ સુલ્તાન’ એક મેગા-બજેટ ઐતિહાસિક સિરિયલ માનવામાં આવતી હતી. આ શો પ્રસિદ્ધ નિર્માતા અને અભિનેતા સંજય ખાન દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમણે માત્ર શોનું નિર્માણ અને દિગ્દર્શન જ નહીં, પરંતુ તેમાં ટીપુ સુલ્તાનની મુખ્ય ભૂમિકા પણ ભજવી હતી.
આ સિરિયલમાં દીપિકા ચિખલિયા, શાહબાઝ ખાન અને અનંત મહાદેવન જેવા જાણીતા કલાકારો પણ હતા. આ શો 25 ફેબ્રુઆરી 1990થી 14 એપ્રિલ 1991 સુધી દૂરદર્શન પર પ્રસારિત થયો હતો અને તે સમયના સૌથી લોકપ્રિય શોમાં ગણાતો હતો.
8 ફેબ્રુઆરી 1989: ભારતીય ટીવી ઇતિહાસનો સૌથી ભયાનક દિવસ
શોના શૂટિંગ દરમિયાન 8 ફેબ્રુઆરી 1989ના રોજ કર્ણાટકના મૈસુર સ્થિત પ્રીમિયર સ્ટુડિયોમાં એક ભયાનક આગ લાગી હતી. તે દિવસે સેટ પર મોટા દ્રશ્યનું શૂટિંગ ચાલી રહ્યું હતું. શરૂઆતમાં સામાન્ય લાગેલી આગ થોડા જ મિનિટોમાં વિકરાળ બની ગઈ.
સ્ટુડિયોમાં યોગ્ય વેન્ટિલેશનનો અભાવ હતો અને સેટમાં લાકડું, કપડાં તથા અન્ય જ્વલનશીલ સામગ્રીનો વિશાળ પ્રમાણમાં ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. પરિણામે આગે ઝડપથી આખા સેટને ઘેરી લીધો. અંદર હાજર કલાકારો, ટેકનિશિયનો અને જુનિયર આર્ટિસ્ટ્સને બહાર નીકળવાનો પૂરતો સમય જ મળ્યો નહોતો.
આ દુર્ઘટનામાં લગભગ 60 લોકોનાં મોત થયા હતા. ઘણા લોકો જીવતા સળગી ગયા હતા. ભારતીય મનોરંજન ઉદ્યોગ માટે આ ઘટના એક મોટો આઘાત સાબિત થઈ હતી.
સંજય ખાન મૃત્યુના મુખમાંથી પાછા ફર્યા
આ અકસ્માતમાં સૌથી વધુ અસર સંજય ખાન પર પડી હતી. રિપોર્ટ્સ મુજબ તેમના શરીરનો લગભગ 65 ટકા ભાગ દાઝી ગયો હતો. તેઓ થર્ડ-ડિગ્રી બર્નથી ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા.
તેમને લાંબા સમય સુધી હોસ્પિટલમાં દાખલ રાખવામાં આવ્યા હતા. લગભગ 13 મહિના સુધી તેઓ જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચે સંઘર્ષ કરતા રહ્યા. તેમની સારવાર દરમિયાન 70થી વધુ સર્જરી કરવામાં આવી હતી. અનેક વખત એવી સ્થિતિ આવી હતી કે ડોક્ટરોએ પણ આશા છોડી દીધી હોવાનું કહેવાય છે.
સંજય ખાને બાદમાં અનેક ઇન્ટરવ્યૂમાં આ ઘટના વિશે વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તે સમય તેમની અને તેમના પરિવાર માટે અત્યંત પીડાદાયક હતો. જોકે, લાંબી સારવાર અને હિંમતના કારણે તેઓ ફરી સામાન્ય જીવન તરફ પરત ફરી શક્યા.
શૂટિંગ મહીનાઓ સુધી બંધ રહ્યું
આ આગ બાદ સમગ્ર સેટ ખાક થઈ ગયો હતો. દુર્ઘટનાના કારણે શોનું શૂટિંગ તાત્કાલિક અસરથી બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું. લગભગ છ મહિના સુધી કોઈ કામ થયું નહોતું.
આ ઘટનાએ ભારતીય ટેલિવિઝન ઉદ્યોગમાં સલામતીના ધોરણો અંગે ગંભીર ચર્ચા ઊભી કરી હતી. ત્યારબાદ સ્ટુડિયો અને શૂટિંગ સેટ પર ફાયર સેફ્ટી, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ પર વધારે ધ્યાન આપવામાં આવવા લાગ્યું.
શું હતી ‘ધ સ્વોર્ડ ઓફ ટીપુ સુલ્તાન’ની કહાની?
આ સિરિયલ જાણીતા લેખક ભગવાન એસ. ગિડવાનીની નવલકથા પર આધારિત હતી. શોમાં 18મી સદીના મૈસુરના શાસક ટીપુ સુલ્તાનના જીવનને કેન્દ્રમાં રાખવામાં આવ્યું હતું.
ટીપુ સુલ્તાનને બ્રિટિશ શાસન સામે લડનાર સૌથી બહાદુર ભારતીય શાસકોમાં ગણવામાં આવે છે. સિરિયલમાં તેમના બાળપણથી લઈને મૈસુરના સુલ્તાન બનવા સુધીની સફર બતાવવામાં આવી હતી. સાથે જ બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની સામેના યુદ્ધો, રાજકીય સંઘર્ષ અને દેશપ્રેમને પણ વિશેષ રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
શોની ભવ્યતા, કોસ્ટ્યુમ્સ, યુદ્ધના દ્રશ્યો અને સંવાદો દર્શકોને ખૂબ પસંદ આવ્યા હતા. તે સમયના દર્શકો માટે આ સિરિયલ એક વિશાળ સિનેમેટિક અનુભવ જેવી હતી.
આજે પણ શા માટે ચર્ચામાં રહે છે આ સિરિયલ?
‘ધ સ્વોર્ડ ઓફ ટીપુ સુલ્તાન’ આજે પણ માત્ર તેની કહાની માટે જ નહીં, પરંતુ તેના પાછળના દુઃખદ ઇતિહાસ માટે પણ ચર્ચામાં રહે છે. આ ઘટના ભારતીય ટેલિવિઝન ઉદ્યોગ માટે એક મોટું શીખવાનું પળ બની હતી.
ઘણા લોકો માટે આ શો ટીવી ઇતિહાસનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જ્યારે કેટલાક માટે તે સલામતીના અભાવનું દુઃખદ ઉદાહરણ પણ છે. આ ઘટના પછી ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ફાયર સેફ્ટી નિયમોને વધુ કડક બનાવવાની માંગ ઉઠી હતી.
હવે ક્યાં જોઈ શકાય આ ક્લાસિક સિરિયલ?
જો તમે આ ઐતિહાસિક સિરિયલ ફરી જોવા માંગતા હો, તો તે OTT પ્લેટફોર્મ Dangal Play પર ઉપલબ્ધ છે. ઉપરાંત યુટ્યુબ પર પણ તેના અનેક એપિસોડ ઉપલબ્ધ છે.
જૂના ટીવી શોના કલેક્ટર્સ માટે તેની DVD આવૃત્તિ પણ ઈ-કોમર્સ વેબસાઇટ્સ પર ઉપલબ્ધ હોવાનું કહેવાય છે.
આ સમાચાર આજે પણ કેમ મહત્વના છે?
આ ઘટના યાદ અપાવે છે કે મનોરંજન ઉદ્યોગમાં ભવ્યતા કરતાં સુરક્ષા વધુ મહત્વની છે. આજના સમયમાં ફિલ્મ અને ટીવી સેટ પર ફાયર સેફ્ટી, મેડિકલ સપોર્ટ અને ઇમરજન્સી પ્રોટોકોલ ફરજિયાત બની ગયા છે, પરંતુ 1980 અને 1990ના દાયકામાં આવી વ્યવસ્થાઓ એટલી મજબૂત નહોતી.
‘ધ સ્વોર્ડ ઓફ ટીપુ સુલ્તાન’ની ઘટના માત્ર એક અકસ્માત નહોતી, પરંતુ આખા ઉદ્યોગને બદલી નાખનાર દુઃખદ ઘટના હતી.
