હિન્દુ ધર્મમાં સુખી દામ્પત્ય જીવન અને પતિના દીર્ઘાયુષ્ય માટે કરવા ચોથનું વ્રત અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ વર્ષે, શુક્રવાર, 10 ઓક્ટોબર, 2025ના રોજ કાર્તિક માસના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્થીએ આ વ્રત ઉજવાશે. આ દિવસે પરિણીત સ્ત્રીઓ ચોથ માતા, શિવ પરિવાર અને ચંદ્ર દેવની પૂજા કરે છે. આ વ્રતનો એક વિશેષ વિધિ છે ચાળણી દ્વારા ચંદ્રને જોવું અને અર્ધ્ય ચઢાવવું. પરંતુ, શું તમે જાણો છો કે આ પરંપરા પાછળનું ધાર્મિક મહત્વ અને વાર્તા શું છે?
કરવા ચોથની ધાર્મિક કથા
પૌરાણિક કથા અનુસાર, વીરવતી નામની એક ભક્ત સ્ત્રીએ પોતાના પતિના લાંબા આયુષ્ય માટે કરવા ચોથનું નિર્જળા વ્રત રાખ્યું હતું. સાંજે તે ભૂખ અને તરસથી અત્યંત વ્યાકુળ થઈ ગઈ. તેના ભાઈઓને તેની ચિંતા થઈ, અને તેઓએ ચંદ્રોદય પહેલાં એક ઝાડ પાછળ ચાળણી મૂકી અને તેની પાછળ અગ્નિ પ્રગટાવી. તેમણે વીરવતીને કહ્યું, “ચંદ્ર ઉગ્યો છે, હવે તું પૂજા કરીને વ્રત પૂર્ણ કર.” ખોટા ચંદ્રના દર્શન કરી વીરવતીએ વ્રત તોડ્યું, જેના પરિણામે તેના પતિનું મૃત્યુ થયું. પરંતુ, વીરવતીની અખંડ શ્રદ્ધા અને ભક્તિને કારણે તે પોતાના પતિને બચાવવામાં સફળ રહી. આગલા વર્ષે તેણે સંપૂર્ણ વિધિ-વિધાન સાથે વ્રતનું પાલન કર્યું. તેની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈ ચોથ માતાએ તેના પતિને પુનર્જન્મ આપ્યો. આ ઘટનાથી ચાળણી દ્વારા ચંદ્ર જોવાની પરંપરા શરૂ થઈ. એવું માનવામાં આવે છે કે ચાળણીના છિદ્રોમાંથી ચંદ્રના પ્રતિબિંબો જોવાથી પતિનું આયુષ્ય વધે છે.
ચાળણી દ્વારા ચંદ્ર જોવાનું મહત્વ
ચાળણી દ્વારા ચંદ્રના દર્શન કરવાની પરંપરા પાછળ ધાર્મિક અને પ્રતીકાત્મક મહત્વ છે. ચાળણીના અનેક છિદ્રોમાંથી ચંદ્રનું પ્રતિબિંબ જોવાથી પતિના જીવનમાં સ્થિરતા અને દીર્ઘાયુના આશીર્વાદ મળે છે. આ વિધિ પતિ-પત્નીના સંબંધોમાં વિશ્વાસ અને શુદ્ધતાનું પ્રતીક પણ માનવામાં આવે છે.કરવા ચોથના ચંદ્રોદયનો સમયકરવા ચોથના દિવસે ચંદ્રોદયનો સમય શહેરો અનુસાર બદલાય છે. દિલ્હી, નોઈડા અને અન્ય મુખ્ય શહેરોમાં ચંદ્રોદયનો ચોક્કસ સમય જાણવા માટે સ્થાનિક પંચાંગ અથવા જ્યોતિષી સાથે સંપર્ક કરવો જોઈએ. સામાન્ય રીતે, ચંદ્રોદય સાંજે 7:30 થી 8:30 વચ્ચે થાય છે, પરંતુ ચોક્કસ સમય સ્થાન પર નિર્ભર છે.
આધુનિક સંદર્ભમાં કરવા ચોથ
આજે પણ કરવા ચોથનું વ્રત પરિણીત સ્ત્રીઓ દ્વારા શ્રદ્ધા અને ઉત્સાહ સાથે પાળવામાં આવે છે. આ દિવસે સ્ત્રીઓ નવપરિણીતાની જેમ શણગાર કરે છે, ઉપવાસ રાખે છે અને ચંદ્ર દેવને અર્ધ્ય ચઢાવે છે. આ વ્રત માત્ર ધાર્મિક મહત્વ જ નથી ધરાવતું, પરંતુ તે પતિ-પત્નીના પ્રેમ અને વિશ્વાસની ઉજવણી પણ છે.આ રીતે, કરવા ચોથનું વ્રત અને ચાળણી દ્વારા ચંદ્ર દર્શનની પરંપરા સનાતન સંસ્કૃતિનો અભિન્ન ભાગ છે, જે શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને પ્રેમનું પ્રતીક છે.
