Dog Bite Case: દેશભરમાં વધી રહેલા ડોગ બાઇટ કેસો અને રખડતા કૂતરાઓના હુમલાઓ વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. અદાલતે હોસ્પિટલો, શાળાઓ, કોલેજો, બસ સ્ટેશન અને રેલવે સ્ટેશન જેવી જાહેર જગ્યાઓ પરથી રખડતા કૂતરાઓને દૂર કરવાની અગાઉની સૂચનાઓમાં કોઈ રાહત આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. સાથે જ ડોગ લવર્સ અને પશુ કલ્યાણ સંગઠનોની તમામ અરજીઓ ફગાવી દેતા સ્પષ્ટ કહ્યું કે “જાહેર સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી થઈ શકે નહીં.”
ડોગ બાઇટ કેસોને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ ગંભીર
સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે નવેમ્બર 2025માં આપેલા પોતાના મહત્વપૂર્ણ આદેશને યથાવત રાખ્યો. આ આદેશ હેઠળ જાહેર સંસ્થાઓ અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાંથી રખડતા કૂતરાઓને હટાવીને શેલ્ટર હોમમાં રાખવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. ડોગ લવર્સ અને કેટલીક એનિમલ વેલફેર સંસ્થાઓએ આ નિર્ણયમાં રાહત માગી હતી, પરંતુ અદાલતે સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું કે જમીન પરની હકીકતોને અવગણી શકાતી નથી.
બેન્ચે નોંધ્યું કે દેશના અનેક રાજ્યોમાંથી નાના બાળકો, વૃદ્ધો અને વિદેશી પ્રવાસીઓ પર કૂતરાઓના હુમલાની ગંભીર ઘટનાઓ સામે આવી રહી છે. કોર્ટે કહ્યું કે આવી પરિસ્થિતિમાં રાજ્ય સરકારો અને સ્થાનિક તંત્રોની જવાબદારી વધુ વધી જાય છે.
“બચાવ માટે લોકો પોતે જ છોડી દેવાયા”
સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાની ટિપ્પણીમાં કહ્યું કે હાલની સ્થિતિ “Survival of the Fittest” જેવી બની ગઈ છે, જ્યાં નબળા વર્ગના લોકો પોતાની સુરક્ષા માટે જાતે જ લડી રહ્યા છે. અદાલતે ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધોના મુદ્દે ચિંતા વ્યક્ત કરી અને કહ્યું કે તેમને રખડતા કૂતરાઓના હુમલાથી બચાવવા સરકારો નિષ્ફળ રહી શકતી નથી.
કોર્ટે રાજ્ય સરકારોને યાદ અપાવ્યું કે બંધારણના કલમ 21 હેઠળ દરેક નાગરિકને સુરક્ષિત રીતે જાહેર સ્થળોએ ફરવાનો અધિકાર છે. જો લોકો સતત ડર અને હુમલાના ભયમાં જીવતા હોય, તો તે તેમના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ગણાય.
અગાઉ પણ આપી હતી કડક ચેતવણી
આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ પણ અનેક કડક ટિપ્પણીઓ કરી હતી. જાન્યુઆરી 2026ની સુનાવણી દરમિયાન અદાલતે કહ્યું હતું કે દરેક ડોગ બાઇટ અને રેબિઝથી થતા મૃત્યુ માટે રાજ્ય સરકારોને ભારે વળતર ચૂકવવું પડી શકે છે. કોર્ટે એ પણ પૂછ્યું હતું કે જો કોઈ બાળક પર હુમલો થાય તો તેની જવાબદારી કોણ લેશે?
અદાલતે ડોગ ફીડર્સને પણ આડકતરી ચેતવણી આપી હતી કે જો તેઓ કૂતરાઓને ખવડાવવા માંગતા હોય તો જાહેર રસ્તાઓ પર નહીં પરંતુ સુરક્ષિત સ્થળે તે વ્યવસ્થા કરે.
દેશભરમાં વધી રહેલા ડોગ બાઇટ કેસો
રખડતા કૂતરાઓનો મુદ્દો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ગંભીર જાહેર આરોગ્ય સમસ્યા તરીકે સામે આવ્યો છે. વિવિધ સરકારી અહેવાલો મુજબ ભારતમાં દર વર્ષે લાખો ડોગ બાઇટ કેસ નોંધાય છે. 2024 દરમિયાન લાખો લોકો કૂતરાના હુમલાનો ભોગ બન્યા હોવાનું અદાલતમાં પણ ઉલ્લેખ થયું હતું.
ભારતમાં રેબિઝથી દર વર્ષે હજારો લોકોના મોત થાય છે. ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધો વધુ જોખમમાં રહે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ દિલ્હી-NCR સહિતના વિસ્તારોમાં રખડતા કૂતરાઓને પકડવા માટે સ્થાનિક સંસ્થાઓને સમયમર્યાદા પણ નક્કી કરી હતી.
કેન્દ્ર સરકારે પણ રજૂ કર્યો પ્લાન
કેન્દ્ર સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે 2030 સુધીમાં ડોગ બાઇટથી થતા રેબિઝને સંપૂર્ણ રીતે ખતમ કરવાનો નેશનલ એક્શન પ્લાન તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. કેન્દ્રએ જણાવ્યું કે આરોગ્ય રાજ્ય વિષય હોવા છતાં રાજ્યોને નાણાંકીય અને તકનીકી સહાય આપવામાં આવી રહી છે.
તેમ છતાં સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે ઘણા રાજ્યોમાં અમલની ગતિ ખૂબ નબળી છે અને સતત પ્રયાસોની અછત જોવા મળે છે.
હવે આગળ શું?
સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ સ્થાનિક નગરપાલિકા, મહાનગરપાલિકા અને રાજ્ય સરકારો પર દબાણ વધશે. જાહેર સ્થળોએથી રખડતા કૂતરાઓને દૂર કરીને તેમને શેલ્ટર હોમમાં રાખવાની કામગીરી વધુ ઝડપથી હાથ ધરવી પડશે.
સાથે જ પશુ કલ્યાણ અને જાહેર સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું તે પણ મોટો પ્રશ્ન રહેશે. એક તરફ એનિમલ રાઇટ્સ જૂથો કૂતરાઓ સાથે માનવતાપૂર્વક વર્તન કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે બીજી તરફ ડોગ બાઇટથી પરેશાન નાગરિકો કડક કાર્યવાહી માંગે છે.
શા માટે આ સમાચાર મહત્વના છે?
આ મુદ્દો માત્ર રખડતા કૂતરાઓનો નથી, પરંતુ જાહેર સુરક્ષા, આરોગ્ય અને નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો સાથે જોડાયેલો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણયથી હવે દેશભરમાં સ્ટ્રે ડોગ મેનેજમેન્ટ પોલિસી અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને શાળાઓ, હોસ્પિટલ અને રહેણાંક વિસ્તારોમાં સુરક્ષા વધારવા માટે સરકારો પર ઝડપી પગલાં લેવાનો દબાણ વધી શકે છે.
