Somvati Amavasya: હિંદુ પંચાંગ મુજબ આ વર્ષે જ્યેષ્ઠ અધિક માસની અમાસે એક એવો દુર્લભ સંયોગ સર્જાયો છે જે છેલ્લા લગભગ 30 વર્ષમાં જોવા મળ્યો નહોતો. પુરુષોત્તમ માસની પૂર્ણાહુતિ સાથે સોમવતી અમાસ, સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ, અમૃત સિદ્ધિ યોગ અને સૂર્યનું મિથુન રાશિમાં ગોચર-આ ચાર મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય ઘટનાઓ એકસાથે આવી રહી છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ સમય દાન, તર્પણ, પૂજા-પાઠ અને ભગવાન વિષ્ણુ તથા સૂર્યદેવની ઉપાસના માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
30 વર્ષ બાદ બન્યો અધિક માસમાં સોમવતી અમાસનો દુર્લભ યોગ
અધિક માસ, જેને પુરુષોત્તમ માસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, સામાન્ય રીતે લગભગ ત્રણ વર્ષે એક વખત આવે છે. આ માસને ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત માનવામાં આવે છે અને ધાર્મિક દૃષ્ટિએ વિશેષ પુણ્યદાયક ગણવામાં આવે છે.
આ વર્ષે અધિક માસની અંતિમ તિથિ એટલે કે અમાસ સોમવારે આવતાં સોમવતી અમાસનો સંયોગ બન્યો છે. જ્યોતિષ પરંપરાઓ અનુસાર આવો સંયોગ લગભગ 30 વર્ષ પછી જોવા મળી રહ્યો છે. અગાઉ 15 જુલાઈ 1996ના રોજ અષાઢના અધિક માસ દરમિયાન સોમવતી અમાસનો આવો દુર્લભ મેળાપ સર્જાયો હતો.
ધાર્મિક ગ્રંથોમાં સોમવતી અમાસને પિતૃઓની કૃપા મેળવવા, પાપક્ષય, દાન અને પુણ્ય માટે વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવી છે. જ્યારે આ તિથિ અધિક માસમાં આવે ત્યારે તેનું ધાર્મિક મહત્વ અનેકગણું વધી જાય છે.
સર્વાર્થ સિદ્ધિ અને અમૃત સિદ્ધિ યોગે વધાર્યું મહત્વ
આ વખતે સોમવતી અમાસના દિવસે સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ અને અમૃત સિદ્ધિ યોગ પણ એકસાથે રચાઈ રહ્યા છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આ બંને યોગોમાં કરવામાં આવેલા શુભ કાર્યો સફળતા અને સકારાત્મક પરિણામો આપે છે.
વિશ્વાસ છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન કરવામાં આવેલ જપ, તપ, દાન, પૂજા, સંકલ્પ અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોનું ફળ લાંબા સમય સુધી પ્રાપ્ત થાય છે. ખાસ કરીને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ, માનસિક શાંતિ અને પિતૃ આશીર્વાદ માટે આ યોગોને અત્યંત શુભ ગણવામાં આવે છે.
અધિક માસની અંતિમ અમાસ હોવાથી ભગવાન વિષ્ણુના અભિષેક, વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ પાઠ અને દાન-પુણ્યનું પણ વિશેષ મહત્વ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
સોમવતી અમાસે પિતૃ તર્પણનું વિશેષ મહત્ત્વ
હિંદુ પરંપરામાં પૂર્વજો અને સ્વર્ગસ્થ પરિવારજનોને પિતૃ સ્વરૂપે માનવામાં આવે છે. અમાસ તિથિના અધિષ્ઠાતા દેવતા પિતૃગણ માનવામાં આવતા હોવાથી આ દિવસે શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને ધૂપ-ધ્યાનનું વિશેષ મહત્વ છે.
શાસ્ત્રોમાં બપોરના સમયને ‘કુતુપ કાળ’ તરીકે ઓળખાવવામાં આવ્યો છે. આ સમય પિતૃ સંબંધિત ધાર્મિક કાર્યો માટે શુભ માનવામાં આવે છે.
પિતૃ તર્પણ માટે પરંપરાગત રીતે નીચે મુજબની વિધિ કરવામાં આવે છે:
ગાયના છાણમાંથી બનેલું છાણું પ્રગટાવવું.
અંગારાઓ પર ગોળ, ઘી, ખીર અને પૂરી અર્પણ કરવી.
‘ૐ પિતૃદેવેભ્યો નમઃ’ મંત્રનો જાપ કરવો.
કાળા તલ મિશ્રિત જળથી ત્રણ વખત તર્પણ કરવું.
જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન કરાવવું.
અનાજ, કપડાં, ચપ્પલ, ધન વગેરેનું દાન કરવું.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર આવી શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવેલી વિધિઓથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને પરિવાર પર આશીર્વાદ વરસાવે છે.
અમાસના દિવસે કરી શકાય એવા શુભ કાર્યો
સોમવતી અમાસના દિવસે અનેક ધાર્મિક ઉપાયો અને શુભ કાર્યોનું વર્ણન શાસ્ત્રોમાં કરવામાં આવ્યું છે.
પીપળા અને તુલસીની પૂજા
પીપળાના વૃક્ષ નીચે તલ અથવા સરસવના તેલનો દીવો પ્રગટાવી પરિક્રમા કરવી શુભ માનવામાં આવે છે. સાંજે તુલસીના કુંડ પાસે દીવો પ્રગટાવવાથી સકારાત્મક ઊર્જાનો વિકાસ થાય છે એવી માન્યતા છે.
ભગવાન શિવની આરાધના
ભગવાન શિવને જળ, દૂધ અને બીલીપત્ર અર્પણ કરીને ‘ૐ નમઃ શિવાય’ મંત્રનો જાપ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. શિવ પૂજાથી માનસિક શાંતિ અને આધ્યાત્મિક લાભ પ્રાપ્ત થાય છે.
ધાર્મિક ગ્રંથોનું પઠન
આ દિવસે શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા, રામચરિતમાનસ, વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અથવા અન્ય ધાર્મિક ગ્રંથોનું પઠન કરવાથી આધ્યાત્મિક લાભ મળે છે. સંતોના પ્રવચનો સાંભળવા અને સત્સંગમાં જોડાવું પણ ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.
પુરુષોત્તમ માસની પૂર્ણાહુતિનું ધાર્મિક મહત્વ
પુરુષોત્તમ માસને ભગવાન વિષ્ણુનો વિશેષ માસ માનવામાં આવે છે. આ મહિનામાં કરવામાં આવેલા જપ, તપ, વ્રત, દાન અને ઉપાસનાને સામાન્ય દિવસોની સરખામણીએ વિશેષ ફળદાયક ગણવામાં આવે છે.
અધિક માસની અંતિમ અમાસ એટલે કે પૂર્ણાહુતિનો દિવસ આધ્યાત્મિક રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે વિષ્ણુજીનો અભિષેક, તુલસી પૂજન, ગાયત્રી જાપ અને અન્નદાન જેવા કાર્યો વિશેષ પુણ્યદાયક ગણાય છે.
સૂર્યદેવનું મિથુન રાશિમાં ગોચર અને તેનું મહત્વ
પુરુષોત્તમ માસની પૂર્ણાહુતિ પછી સૂર્યદેવ મિથુન રાશિમાં પ્રવેશ કરશે. જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં સૂર્યને તમામ ગ્રહોના રાજા અને કાળગણનાનો આધાર માનવામાં આવે છે.
સૂર્ય જ્યારે એક રાશિમાંથી બીજી રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે તેને સંક્રાંતિ કહેવામાં આવે છે. વર્ષ દરમિયાન આવી 12 સંક્રાંતિઓ આવે છે અને દરેકનું પોતાનું ધાર્મિક તથા ઋતુચક્ર સંબંધિત મહત્વ હોય છે.
મિથુન રાશિમાં સૂર્યના પ્રવેશને પરંપરાગત રીતે વરસાદી ઋતુની શરૂઆત સાથે પણ જોડવામાં આવે છે. ઘણા જ્યોતિષ વિદ્વાનો માને છે કે સૂર્ય મિથુનથી સિંહ રાશિ સુધીના ગાળામાં ભારતના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં ચોમાસું સક્રિય રહે છે.
સંક્રાંતિના દિવસે શું કરવું?
ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ સંક્રાંતિના દિવસે:
સૂર્યોદય પહેલાં જાગવું.
પવિત્ર નદીમાં અથવા ગંગાજળ મિશ્રિત પાણીથી સ્નાન કરવું.
ઉગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપવું.
ધૂપ-દીપ અને આરતી કરવી.
દાન-પુણ્ય કરવું.
સૂર્ય મંત્રોનો જાપ કરવો.
સૂર્યદેવની કૃપા મેળવવા માટે તાંબાના લોટામાં જળ, લાલ ચંદન અને લાલ ફૂલ રાખીને ‘ૐ ધૃણિ સૂર્યઆદિત્યાય નમઃ’ મંત્ર સાથે અર્ઘ્ય આપવાની પરંપરા પણ પ્રચલિત છે.
આ પણ વાંચો: દ્વારકા જતાં ભક્તો ખાસ વાંચે : 3 દિવસ દ્વારકાધીશ મંદિરના દર્શન સમયમાં મોટો ફેરફાર, જાણો નવો સમય
સૂર્યના મિથુન ગોચર જેવા અનેક શુભ સંયોગો
આ વર્ષે સોમવતી અમાસ માત્ર એક સામાન્ય અમાસ નથી, પરંતુ અધિક માસ, સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ, અમૃત સિદ્ધિ યોગ અને સૂર્યના મિથુન ગોચર જેવા અનેક શુભ સંયોગોનું કેન્દ્ર બની છે. ધાર્મિક માન્યતાઓમાં વિશ્વાસ રાખતા લોકો માટે આ દિવસ આધ્યાત્મિક સાધના, પિતૃ તર્પણ, દાન-પુણ્ય અને પરિવારના કલ્યાણ માટે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. સાથે જ પુરુષોત્તમ માસની પૂર્ણાહુતિ હોવાથી ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના માટે પણ આ સમય વિશેષ માનવામાં આવે છે.
