હિન્દુ ધર્મમાં અમાસ તિથિને પિતૃઓની શાંતિ, તર્પણ અને દાન-પુણ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. જ્યારે અમાસ સોમવારના દિવસે આવે ત્યારે તેને સોમવતી અમાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જેનું ધાર્મિક મહત્વ અનેકગણું વધી જાય છે. વર્ષ 2026માં 15 જૂને આવનારી સોમવતી અમાસ વધુ વિશેષ માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે આ વખતે તે અધિક માસ દરમિયાન આવી રહી છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર અધિક માસ ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત હોય છે અને આ મહિનામાં કરવામાં આવેલા જપ, તપ, દાન અને પૂજાનું ફળ અનેકગણું પ્રાપ્ત થાય છે. જ્યોતિષીઓના જણાવ્યા મુજબ લગભગ ત્રણ વર્ષ બાદ અધિક માસ અને સોમવતી અમાસનો આ દુર્લભ સંયોગ બની રહ્યો છે, જેના કારણે આ દિવસને અક્ષય પુણ્ય પ્રાપ્ત કરવાનો વિશેષ અવસર માનવામાં આવે છે.
15 જૂને ઉજવાશે સોમવતી અમાસ
પંચાંગ મુજબ જ્યેષ્ઠ અધિક માસની અમાસ તિથિ 14 જૂન 2026ના રોજ બપોરે 12:19 વાગ્યે શરૂ થશે અને 15 જૂનના રોજ સવારે 8:23 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. ઉદયતિથિના આધારે 15 જૂનના રોજ સોમવતી અમાસનું પાલન કરવામાં આવશે. સોમવારના દિવસે આવતી હોવાથી આ અમાસનું ધાર્મિક મહત્વ વધુ વધી જાય છે.
આ દિવસે પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન, ભગવાન શિવ અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા, પીપળાના વૃક્ષની પરિક્રમા, પિતૃ તર્પણ અને દાન-પુણ્ય કરવાથી વિશેષ ફળ પ્રાપ્ત થતું હોવાનું માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને પરિણીત મહિલાઓ પોતાના પતિના દીર્ઘ આયુષ્ય અને સુખી દાંપત્ય જીવન માટે વ્રત પણ રાખે છે.
પિતૃ તર્પણ અને દાનનું વિશેષ મહત્વ
ગરુડ પુરાણ સહિતના અનેક ધાર્મિક ગ્રંથોમાં સોમવતી અમાસના દિવસે પિતૃ તર્પણનું વિશેષ મહત્વ જણાવવામાં આવ્યું છે. માન્યતા છે કે આ દિવસે પિતૃઓના નામે તર્પણ કરવાથી પિતૃદોષમાં રાહત મળે છે અને પૂર્વજોના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ દિવસે:
પિતૃઓને જળ અને તલ અર્પણ કરવા જોઈએ.
દક્ષિણ દિશા તરફ મુખ રાખીને તર્પણ કરવું શુભ માનવામાં આવે છે.
ગાય, પક્ષીઓ અને અન્ય જીવોને અન્ન આપવું પુણ્યદાયક ગણાય છે.
જરૂરિયાતમંદ લોકોને અનાજ, કપડાં અથવા દાન આપવું લાભદાયક માનવામાં આવે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ પવિત્ર નદીમાં સ્નાન કરવા જઈ ન શકે તો ઘરમાં સ્નાનના પાણીમાં ગંગાજળ મિશ્રિત કરીને સ્નાન કરવાનું પણ શુભ માનવામાં આવે છે.
અધિક માસમાં સોમવતી અમાસ કેમ ખાસ છે?
હાલમાં પુરુષોત્તમ માસ અથવા અધિક માસ ચાલી રહ્યો છે. હિન્દુ ધર્મમાં અધિક માસને ભગવાન વિષ્ણુનો પ્રિય માસ માનવામાં આવે છે. આ મહિનામાં કરાયેલા ધાર્મિક કાર્યોનું ફળ સામાન્ય દિવસોની સરખામણીએ વધુ પ્રાપ્ત થતું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આ વર્ષે સોમવતી અમાસ અધિક માસ દરમિયાન આવી રહી હોવાથી આ સંયોગને અત્યંત શુભ અને દુર્લભ માનવામાં આવી રહ્યો છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ આવા દિવસે કરાયેલ દાન, જપ, તપ, વ્રત અને પૂજા અક્ષય પુણ્ય આપનારા ગણાય છે.
પીપળાના વૃક્ષ અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર અમાસના દિવસે પીપળાના વૃક્ષમાં પિતૃઓનો નિવાસ હોય છે. તેથી આ દિવસે પીપળાની પૂજા અને પરિક્રમાને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવે છે.
પીપળાના વૃક્ષને જળ અર્પણ કરવું.
દૂધ મિશ્રિત મીઠું પાણી ચઢાવવું.
પીપળાની સાત અથવા વધુ પરિક્રમા કરવી.
વૃક્ષની નીચે દીવો પ્રગટાવવો.
માનવામાં આવે છે કે આમ કરવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને જીવનની અનેક મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે. સાથે જ માતા લક્ષ્મીની કૃપા પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
જ્યોતિષીય દૃષ્ટિએ અમાસનું મહત્વ
જ્યોતિષ શાસ્ત્ર અનુસાર અમાસના દિવસે સૂર્ય અને ચંદ્ર એક જ રાશિમાં સ્થિત હોય છે. સૂર્ય તેજ અને ઊર્જાનું પ્રતિક છે, જ્યારે ચંદ્ર મન અને ભાવનાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. અમાસ દરમિયાન ચંદ્રનો પ્રકાશ અદૃશ્ય થઈ જાય છે, જેના કારણે આ દિવસને આધ્યાત્મિક ચિંતન, ધ્યાન અને આત્મમંથન માટે ઉત્તમ માનવામાં આવે છે.
જ્યોતિષીઓનું માનવું છે કે આ દિવસે કરવામાં આવતી સાધના અને ઉપાસના મનને એકાગ્ર બનાવવામાં મદદરૂપ થાય છે.
સૂર્યને અર્ઘ્ય આપવાનું મહત્વ
ધાર્મિક ગ્રંથોમાં જણાવાયું છે કે સૂર્યદેવને નિયમિત અર્ઘ્ય આપવાથી અનેક પાપોનો નાશ થાય છે અને જીવનમાં સકારાત્મક ઊર્જાનો પ્રવેશ થાય છે. સોમવતી અમાસના દિવસે સ્નાન બાદ સૂર્યદેવને જળ અર્પણ કરવું અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે.
ખાસ કરીને સૂર્ય મંત્રોના જાપ સાથે અર્ઘ્ય અર્પણ કરવાથી ભગવાન સૂર્યનારાયણની કૃપા પ્રાપ્ત થતી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
સોમવતી અમાસના દિવસે કરી શકાય એવા શુભ ઉપાયો
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ દિવસે કેટલાક સરળ ઉપાયો કરવાથી શુભ ફળ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે.
તલ મિશ્રિત રોટલી બનાવી ગાયને ખવડાવવી.
માછલીઓને લોટની ગોળીઓ ખવડાવવી.
જરૂરિયાતમંદ લોકોને દાન કરવું.
ગીતા ના સાતમા અધ્યાયનો પાઠ કરવો.
કાળા કૂતરાને દૂધ પીવડાવવું.
સાંજે ઈશાન કોણમાં ઘીનો દીવો પ્રગટાવવો.
ચીંટીઓને ખાંડ મિશ્રિત લોટ ખવડાવવો.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ ઉપાયો જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ, માનસિક શાંતિ અને પિતૃ આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
