શું છે પંચામૃત અને ચરણામૃત વચ્ચેનું અંતર : શું છે તેને બનાવવાની વિધિ?

દેવી-દેવતાઓના કોઈપણ સ્વરૂપની પૂજા કરો, દીપ પંચામૃત અથવા ચરણામૃત અર્પણ કરો જ છો અને પ્રસાદ રૂપે તેનું વિતરણ પણ કરો છો. પંચામૃત અને ચરણામૃતનો લાભ એ સફળતાનું પરિબળ છે.

ઘરની બહાર દેવી-દેવતાઓનું મંદિર હોય કે પછી ઘરમાં પૂજાનું સ્થળ, ધૂપ, દીવા, ભગવતી વગેરે. તે દરેક જગ્યાએ હોવું જોઈએ. તેથી પંચામૃત અથવા ચરણામૃત પણ તૈયાર રાખવામાં આવે છે. બધાની પોતાની લાક્ષણિકતાઓ હોય છે, પરંતુ પંચામૃત અને ચરણામૃત તૈયાર કરવાથી, તેને આદરપૂર્વક અર્પણ કરીને લેવાથી કેટલા ફાયદા પણ થાય છે, તેનું કેટલું મહત્વ છે? તેને બનાવવાની પ્રક્રિયા શું છે? આ જાણીને તમને નવાઈ લાગશે. ભગવાનના ચરણોનું અમૃત એટલે ચરણામૃત અને પાંચ અમૃત એટલે કે પાંચ પવિત્ર વસ્તુઓથી બનેલાને પંચામૃત કહેવાય છે. આ બંને પીવાથી વ્યક્તિમાં માત્ર સકારાત્મક લાગણીઓ જ ઉત્પન્ન નથી થતી, પરંતુ તે સ્વાસ્થ્યની બાબત પણ ફાયદાકારક છે. શાસ્ત્રોમાં ચરણામૃત વિષયે કહેવામાં આવ્યું છે अकाल मृत्युहरणं, सर्व व्याधि विनाशनम्। विष्णो पादोदकं पीत्वा पुनर्जन्म न विद्यते ।।

એટલે કે ભગવાન વિષ્ણુના ચરણોનું અમૃત જેવું પાણી તમામ પ્રકારના પાપોનો નાશ કરવા જઈ રહ્યું છે. તે દવા જેવું છે. જે વ્યક્તિ ચરણામૃતનું સેવન કરે છે તેનો પુનર્જન્મ થતો નથી.

કેવી રીતે બને છે ચરણામૃત?
તાંબાના વાસણમાં પાણીને ચરણામૃતના રૂપમાં રાખીને તેમાં તાંબાના ઔષધીય ગુણધર્મો ઉમેરવામાં આવે છે. તેમાં તુલસીના પાન, તલ અને અન્ય ઔષધીય ઘટકો હોય છે. મંદિર અથવા ઘરમાં, તુલસી સાથે મિશ્રિત પાણી હંમેશા તાંબાના લોટામાં રાખવામાં આવે છે.

ચરણામૃત લેવાના નિયમો
ચરણામૃત લીધા પછી ઘણા લોકો માથા પર હાથ ફેરવે છે, પરંતુ શાસ્ત્રીય અભિપ્રાય એ છે કે આવું ન કરવું જોઈએ. આની નકારાત્મક અસર થશે. ચરણામૃતને હંમેશા જમણા હાથથી લેવું જોઈએ અને તેને આદર સાથે લેવું જોઈએ અને મનને શાંત રાખવું જોઈએ. આ વધુ લાભદાયી છે.

ચરણામૃતના ફાયદા
આયુર્વેદના દૃષ્ટિકોણથી ચરણામૃત સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ સારું માનવામાં આવે છે. આયુર્વેદ અનુસાર હળદરમાં ઘણા રોગોને મટાડવાની ક્ષમતા છે. એવું પણ માનવામાં આવે છે કે તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને તે વધારે છે. ચરણામૃત પીવાથી ઘણી બીમારીઓ દૂર થાય છે. તે મનને શાંતિ અને આપે છે. આરોગ્ય લાભો સાથે, ચરણામૃત બુદ્ધિ, યાદશક્તિ વધારવામાં પણ અસરકારક છે.

પંચામૃતનો અર્થ શું છે?
પંચામૃતનો અર્થ થાય છે 'પાંચ અમૃત'. પંચામૃત દૂધ, દહીં, ઘી, મધ અને ખાંડ મિક્સ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. તેનાતી ભગવાનની પૂજા કરવામાં આવે છે. પંચામૃત, જે પાંચ પ્રકારના મિશ્રણથી બને છે, તે ઘણા રોગોમાં ફાયદાકારક છે અને મનને શાંતિ આપે છે. તેનું એક આધ્યાત્મિક પાસું પણ છે. એટલે કે, પંચામૃત આત્મસાક્ષાત્કારના 5 પ્રતીકો છે.

દૂધ-સફેદ રંગનું પ્રતીક છે, એટલે કે, આપણું જીવન દૂધ જેટલું નિષ્કલંક હોવું જોઈએ.
દહીં અર્પણ કરવાનો અર્થ એ છે કે પહેલા આપણે શુદ્ધ બનવું જોઈએ, ગુણો અપનાવવા જોઈએ અને અન્યને આપણા જેવા બનાવવા જોઈએ.
મધ પ્રેમ અને સ્નેહનું પ્રતીક છે. આ એવી લાગણી છે કે આપણે દરેક સાથે પ્રેમાળ સંબંધ રાખવો જોઈએ.
ખાંડ અર્પણ કરવાનો અર્થ થાય છે જીવનમાં મીઠાસને ઓગળવી. મીઠી વાતો દરેકને ગમે છે.

પંચામૃતના ફાયદા
પંચામૃતના સેવનથી શરીર સ્વસ્થ અને રોગ મુક્ત રહે છે. પંચામૃત જેટલું કરવામાં આવે છે તેટલું જ સેવન કરવું જોઈએ. તેનાથી વધારે નહીં.