પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર (PoK)માં રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ અને આરક્ષિત બેઠકોના મુદ્દે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો વિવાદ હવે ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી રહ્યો છે. સ્થાનિક સંગઠન જમ્મુ-કાશ્મીર જૉઇન્ટ આવામી એક્શન કમિટી (JAAC) દ્વારા 12 આરક્ષિત બેઠકો રદ કરવાની માંગ સાથે શરૂ થયેલો વિરોધ હવે વ્યાપક જનઆંદોલનમાં ફેરવાયો છે. અનેક વિસ્તારોમાં પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચે અથડામણની ઘટનાઓ સામે આવી રહી છે, જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ સર્જાઈ છે.
સ્થાનિક અહેવાલો મુજબ, વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલી અથડામણોમાં અનેક લોકોના મોત થયા હોવાના અને લગભગ 200 જેટલા લોકો ઘાયલ થયા હોવાના દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે આ આંકડાઓ અંગે સ્વતંત્ર રીતે સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી. તેમ છતાં સમગ્ર ઘટનાક્રમે પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરની રાજકીય સ્થિતિને ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધી છે.
શું છે 12 આરક્ષિત બેઠકોનો વિવાદ?
પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરની વિધાનસભામાં કુલ 53 સભ્યો હોય છે. તેમાં 45 બેઠકો પર સીધી ચૂંટણી યોજાય છે, જ્યારે અન્ય બેઠકો મહિલાઓ, ટેક્નિકલ નિષ્ણાતો અને ધાર્મિક વિદ્વાનો માટે અનામત રાખવામાં આવી છે.
વિવાદના કેન્દ્રમાં રહેલી 12 બેઠકો સીધી ચૂંટણીવાળી બેઠકોનો જ ભાગ છે, પરંતુ તે બેઠકો એવા લોકો માટે આરક્ષિત રાખવામાં આવી છે, જેઓ જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી સ્થળાંતર કરીને પાકિસ્તાનના અન્ય વિસ્તારોમાં વસ્યા હોવાનું માનવામાં આવે છે. આમાં 1947, 1965 અને 1971ના યુદ્ધો તથા સંઘર્ષો દરમિયાન સ્થળાંતરિત થયેલા પરિવારોનો સમાવેશ થાય છે. JAAC અને અન્ય સ્થાનિક સંગઠનોનો આરોપ છે કે આ બેઠકોના કારણે સ્થાનિક નાગરિકોનું રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ ઘટે છે અને નિર્ણાયક સત્તા એવા લોકોના હાથમાં જાય છે જે પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં રહેતા નથી.
આ પણ વાંચો: આસિમ મુનીર બન્યા 'જનરલ ડાયર'! : શોક સભામાં ઉમટેલા PoK ના લોકો પર પાક. સેનાનું અંધાધૂંધ ફાયરિંગ, 27 ના મોત
સ્થાનિક લોકોમાં વધી રહ્યો છે અસંતોષ
વિરોધ કરનારા સંગઠનોનું કહેવું છે કે હાલની વ્યવસ્થામાં સ્થાનિક લોકોની વાસ્તવિક સમસ્યાઓ અને મુદ્દાઓને યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ મળતું નથી. તેઓ માને છે કે આરક્ષિત બેઠકોના કારણે ચૂંટણીઓમાં સ્થાનિક મતદારોની અસર ઓછી થાય છે અને રાજકીય પ્રક્રિયામાં બહારના પ્રભાવમાં વધારો થાય છે.
JAACનું કહેવું છે કે આ બેઠકોને રદ કરીને સ્થાનિક લોકો માટે વધુ પ્રતિનિધિત્વની વ્યવસ્થા ઊભી કરવી જોઈએ. સંગઠન પારદર્શક ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને સ્થાનિક નાગરિકોના હિતોને કેન્દ્રસ્થાને રાખતી નવી રાજકીય વ્યવસ્થા માટે માંગ કરી રહ્યું છે. વિરોધ કરતાઓનો દાવો છે કે વર્ષોથી આ મુદ્દે રજૂઆતો કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ સરકાર દ્વારા કોઈ અસરકારક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. પરિણામે લોકોમાં અસંતોષ સતત વધતો ગયો છે.
આ પણ વાંચો: ભારતીય જહાજ પર હુમલા વચ્ચે ઓમાને કર્યું જોરદાર કામ : સરાહનીય કામગીરીને લઈ કેન્દ્રએ માન્યો આભાર
સરકારનો દાવો
બીજી તરફ, સરકારી અધિકારીઓ અને પ્રશાસનનું કહેવું છે કે વિરોધ કરનારા સંગઠનોની અનેક માંગણીઓ પહેલેથી જ સ્વીકારી લેવામાં આવી છે અને સુધારાત્મક પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યા છે.
સરકારી સૂત્રો અનુસાર વિકાસ કાર્યો, વહીવટી સુધારા અને જાહેર સેવાઓમાં સુધારો લાવવા માટે વિવિધ યોજનાઓ પર કામ ચાલી રહ્યું છે. જોકે વિરોધી સંગઠનો આ દાવાઓથી સંતોષ માનવા તૈયાર નથી. તેમનું કહેવું છે કે કાગળ પર કરવામાં આવેલા વચનો અને જમીન પરની હકીકતમાં મોટો તફાવત છે. લોકો સુધી વાસ્તવિક લાભ પહોંચ્યા નથી અને અનેક સમસ્યાઓ યથાવત છે.
આ પણ વાંચો: ફિલિપાઇન્સમાં 50 વર્ષનો સૌથી શક્તિશાળી ભૂકંપ : 37 લોકોના મોત, 20 હજારથી વધુ બેઘર થયા
'મુઝફ્ફરાબાદ કરાર' છતાં વિવાદ કેમ શાંત ન થયો?
ઓક્ટોબર 2025માં સરકાર અને JAAC વચ્ચે થયેલા 'મુઝફ્ફરાબાદ કરાર' બાદ થોડા સમય માટે સ્થિતિ સામાન્ય બની હતી. આ કરારમાં સબસિડી, વળતર અને વહીવટી સુધારાઓ સહિતના વિવિધ મુદ્દાઓ પર સહમતિ બની હતી.
તે સમયે માનવામાં આવતું હતું કે આ સમજૂતીથી લાંબા સમયથી ચાલતો વિવાદ શમી જશે. પરંતુ JAACનું કહેવું છે કે કરારમાં કરવામાં આવેલા મોટા ભાગના વચનોનું સંપૂર્ણ અમલીકરણ થયું નથી.
સંગઠનના નેતાઓનો આરોપ છે કે વિકાસ યોજનાઓમાં અપેક્ષિત પ્રગતિ જોવા મળી નથી અને જાહેર સેવાઓમાં પણ કોઈ નોંધપાત્ર સુધારો થયો નથી. આ નિરાશા ધીમે-ધીમે ફરી વિરોધ પ્રદર્શનોમાં પરિવર્તિત થઈ અને હવે તે મોટા
આંદોલનનું સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂકી છે.
આસિમ મુનીર અને શહબાઝ સરકાર વિરુદ્ધ પણ સૂત્રોચ્ચાર
પ્રદર્શન દરમિયાન લોકો દ્વારા પાકિસ્તાનના સૈન્ય વડા અને કેન્દ્ર સરકાર વિરુદ્ધ પણ નારેબાજી કરવામાં આવી હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. અનેક સ્થળોએ લોકો રાજકીય અને વહીવટી સુધારાઓની માંગ સાથે રસ્તા પર ઉતર્યા હતા. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ વિરોધ માત્ર 12 બેઠકોના મુદ્દા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમાં સ્થાનિક શાસન, વિકાસ, રોજગાર અને જનસુવિધાઓ જેવા અનેક પ્રશ્નો પણ જોડાયેલા છે.
આગામી દિવસોમાં સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની શકે
પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં હાલની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખતાં આગામી દિવસોમાં રાજકીય તણાવ વધુ વધી શકે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જો સરકાર અને વિરોધી સંગઠનો વચ્ચે ફરી ચર્ચા શરૂ નહીં થાય તો વિરોધ વધુ ઉગ્ર બની શકે છે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એ દર્શાવે છે કે રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ અને સ્થાનિક લોકોની ભાગીદારી જેવા મુદ્દાઓ માત્ર ચૂંટણી સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે વિસ્તારની સ્થિરતા અને શાસન વ્યવસ્થા પર પણ સીધી અસર કરે છે.
