નર્મદા, ડાંગ અને તાપીના અંતરિયાળ ગામોમાં હવે ખેતી માત્ર ચોમાસા પર આધારિત નથી. હવે સૌર ઊર્જાએ અહીંના ધરતીપુત્રો માટે આશાનું કિરણ બનીને આવી છે
PM-KUSUM હેઠળ ગુજરાતમાં ૬૯૫ મેગાવોટ ક્ષમતાના ૨૫૬ સોલાર પાવર પ્લાન્ટ કાર્યરત. અંદાજે ૨.૯૭ લાખ ખેતીવાડી પંપનું સોલારાઇઝેશન
PM-KUSUM યોજના ખેડૂતોને ઊર્જા, જળસુરક્ષા પૂરી પાડવા ઉપરાંત ડીઝલના વપરાશમાં ઘટાડો કરી પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહી છે : ઋષિકેશ પટેલ, ઊર્જા મંત્રી, ગુજરાત
એક સમય હતો જ્યારે ડાંગના ઉમરપાડા ગામના ખેડૂત રામુભાઈ વાઘમારે માટે વરસાદ જ જીવનનો આધાર હતો. ચોમાસું સારું જાય તો પાક થાય, નહીંતર આખું વર્ષ મુશ્કેલીમાં પસાર થતું. સિંચાઈ માટે રાત્રે ખેતરોમાં જવું પડતું, વીજળીની અનિશ્ચિતતા અને પાણીની અછત એ વરવી વાસ્તવિકતા હતી આજે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ છે. તેમના ખેતરમાં સ્થાપિત સોલાર પંપ સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી સતત પાણી પૂરું પાડે છે. હવે ખેતીની સિંચાઈ માટે રાતના ઉજાગરા કરવા પડતાં નથી. હવે વરસમાં એકથી વધુ પાક લઈ શકાય છે. આ પરિવર્તનની પાછળ છે કેન્દ્ર સરકારની પ્રધાનમંત્રી કિસાન ઊર્જા સુરક્ષા એવમ્ ઉત્થાન મહાભિયાન (PM-KUSUM) યોજના, જે ગુજરાતના આદિજાતિ વિસ્તારોમાં વિકાસનો નવો અધ્યાય લખી રહી છે.
રાજ્યમાં હાલમાં ૨૧ હજારથી વધુ સોલાર વોટર પંપ કાર્યરત છે.
નર્મદા, ડાંગ અને તાપી જેવા જિલ્લાઓમાં હજારો ખેડૂતો હવે ડીઝલના ખર્ચ, વીજળીની અનિશ્ચિતતા અને વરસાદની મર્યાદાઓથી મુક્ત બની રહ્યા છે. તાપીના ગવાણ ગામના ગાવજીભાઈ વસાવા કહે છે કે પહેલાં ખેતી માત્ર ચોમાસા પૂરતી સીમિત હતી. આજે સોલાર પંપની મદદથી વર્ષ દરમિયાન ખેડૂત એકથી વધુ પાક લઈ શકે છે. અહીં ધરતીપુત્રો ખેતરમાં ઘાસચારો ઉગાડી પશુપાલન થકી વધારાની આવક પણ પણ મેળવે છે. નર્મદા જિલ્લાના જૂના મોસદા ગામના ઈશ્વરભાઈ વસાવા માટે તો આ યોજના જીવન બદલનારી સાબિત થઈ છે.
એક સમય એવો હતો જ્યારે ખેતીમાંથી પૂરતી આવક ન મળતા રોજગારી માટે શહેરોમાં મજૂરી અર્થે જવું પડતું, પણ હવે તે વર્ષમાં ત્રણ પાક લઈ શકે છે અને તેમના પરિવારની આર્થિક સ્થિતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો આવ્યો છે. આ યોજનાની સફળતા માત્ર ખેડૂતોના અનુભવોમાં જ નહીં, પરંતુ તેના વ્યાપમાં પણ દેખાય છે. PM-KUSUMના કમ્પોનન્ટ-C હેઠળ ગુજરાતમાં ૬૯૫ મેગાવોટ ક્ષમતાના ૨૫૬ સોલાર પાવર પ્લાન્ટ કાર્યરત થયા છે, જેના કારણે અંદાજે ૨.૯૭ લાખ ખેતીવાડી પંપનું સોલારાઇઝેશન થયું છે. રાજકોટ જિલ્લો ૮૧ મેગાવોટ ક્ષમતા સાથે રાજ્યમાં અગ્રેસર છે.
ખેડૂતો માટે મોટા સમાચાર!: તાર ફેન્સિંગ સહાય યોજનાના નિયમોમાં ફેરફાર, હવે આટલા વિસ્તાર માટે જ મળશે સબસિડી
નર્મદા, ડાંગ અને તાપી જેવા અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં સૌર આધારિત સિંચાઈથી ખેડૂતોને મળી રહી છે ઊર્જા સુરક્ષા, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને વધારાની આવકની તક. ડાંગ જિલ્લાના ઉમરપાડા ગામના ખેડૂત રામુભાઈ વાઘમારે માટે એક સમય એવો હતો જ્યારે વરસાદ જ ખેતીનું મુખ્ય આધારસ્તંભ હતો. ચોમાસું અનુકૂળ રહે તો પાક સારું થાય અને જો વરસાદ ખૂટે તો આખું વર્ષ આર્થિક મુશ્કેલીઓમાં પસાર કરવું પડે. સિંચાઈ માટે રાત્રિના સમયે ખેતરોમાં જવું, અનિશ્ચિત વીજ પુરવઠા પર નિર્ભર રહેવું અને પાણીની અછતનો સામનો કરવો એ તેમની રોજિંદી વાસ્તવિકતા હતી. પરંતુ આજે આ ચિત્ર નોંધપાત્ર રીતે બદલાઈ ગયું છે.
રામુભાઈના ખેતરમાં સ્થાપિત સોલાર વોટર પંપ હવે સૂર્યોદયથી સૂર્યાસ્ત સુધી સતત પાણી ઉપલબ્ધ કરાવે છે. પરિણામે સિંચાઈ માટે રાત્રે ઉજાગરા કરવાની જરૂરિયાત ઘટી ગઈ છે અને ખેતીનું આયોજન વધુ સુવ્યવસ્થિત બન્યું છે. સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે હવે તેઓ વર્ષ દરમિયાન એકથી વધુ પાક લઈ શકે છે, જેના કારણે તેમની આવકમાં પણ વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે.
PM-KUSUM: પરિવર્તનનું શક્તિશાળી સાધન
આ પરિવર્તનની પાછળ કેન્દ્ર સરકારની પ્રધાનમંત્રી કિસાન ઊર્જા સુરક્ષા એવમ્ ઉત્થાન મહાભિયાન (PM-KUSUM) યોજના મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે. ખેડૂતોને ઊર્જા સુરક્ષા, પાણીની સુલભતા અને ખેતી ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાના હેતુથી શરૂ કરાયેલી આ યોજના હવે ગુજરાતના અનેક ગ્રામ્ય અને આદિજાતિ વિસ્તારોમાં વિકાસનું અસરકારક માધ્યમ બની રહી છે. ગુજરાતમાં હાલમાં ૨૧ હજારથી વધુ સોલાર વોટર પંપ કાર્યરત હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. નર્મદા, ડાંગ અને તાપી જેવા જિલ્લાઓમાં હજારો ખેડૂતો હવે ડીઝલ આધારિત પંપના વધતા ખર્ચ, વીજળીના અનિયમિત પુરવઠા અને વરસાદ પરની નિર્ભરતામાંથી ધીમે ધીમે મુક્ત થઈ રહ્યા છે. સૌર ઊર્જા આધારિત સિંચાઈ પ્રણાલી ખેડૂતોને વધુ વિશ્વસનીય અને લાંબા ગાળાનો વિકલ્પ પૂરો પાડી રહી છે.
ગુજરાતના ખેડૂતો આનંદો: બાજરી, મકાઈ અને જુવારની ખરીદી મર્યાદા વધારી; જાણો કેટલી કરી
રાજ્યમાં સોલાર ઊર્જાનો વધતો વ્યાપ
PM-KUSUM યોજના હેઠળ ગુજરાતમાં હાલમાં ૬૯૫ મેગાવોટ ક્ષમતાના ૨૫૬ સોલાર પાવર પ્લાન્ટ કાર્યરત છે. આ ઉપરાંત રાજ્યમાં અંદાજે ૨.૯૭ લાખ ખેતીવાડી પંપના સોલારાઇઝેશનની પ્રક્રિયા વિવિધ તબક્કે આગળ વધી રહી છે. આ પ્રયાસ માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્રમાં જ નહીં પરંતુ કૃષિ ઉત્પાદનક્ષમતા અને ગ્રામ્ય અર્થતંત્ર બંનેમાં લાંબા ગાળાના પરિવર્તનનું આધારસ્તંભ બની શકે છે. સૌર ઊર્જા આધારિત સિંચાઈના કારણે ખેડૂતોને દિવસ દરમિયાન અનુકૂળ સમયે પાણી ઉપલબ્ધ થતું હોવાથી પાક વ્યવસ્થાપન વધુ અસરકારક બન્યું છે. ઘણા વિસ્તારોમાં ખેડૂતો હવે પરંપરાગત એક પાકની પદ્ધતિમાંથી બહાર આવીને વિવિધ પાકોનું ઉત્પાદન કરી રહ્યા છે. શાકભાજી, બાગાયતી પાકો અને અન્ય ઊંચી આવક આપતા પાકો તરફ પણ ખેડૂતોનો ઝુકાવ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે.
પર્યાવરણ અને અર્થતંત્ર બંનેને લાભ
ઊર્જા મંત્રી ઋષિકેશ પટેલના જણાવ્યા અનુસાર PM-KUSUM યોજના ખેડૂતોને ઊર્જા અને જળસુરક્ષા પૂરી પાડવા ઉપરાંત ડીઝલના વપરાશમાં ઘટાડો કરીને પર્યાવરણ સંરક્ષણમાં પણ મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપી રહી છે. ડીઝલ પંપના સ્થાને સોલાર પંપના ઉપયોગથી કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થાય છે, જે હરિત વિકાસના લક્ષ્યોને પણ મજબૂત બનાવે છે. ખેડૂતો માટે આર્થિક રીતે પણ આ યોજના લાભદાયી સાબિત થઈ રહી છે. ડીઝલના વધતા ભાવ વચ્ચે સિંચાઈ ખર્ચમાં ઘટાડો થવાથી ખેતીની નફાકારકતા વધે છે. લાંબા ગાળે વીજળી અને ઇંધણ સંબંધિત ખર્ચમાં થતી બચત ખેડૂતોની આવકમાં સકારાત્મક અસર કરે છે.
CM ભૂપેન્દ્ર પટેલનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય!: 11 જૂનથી નર્મદા નહેરોમાં છોડાશે સિંચાઈ પાણી, ખેડૂતો માટે મોટી રાહત
આદિજાતિ વિસ્તારોમાં વિકાસની નવી દિશા
ગુજરાતના આદિજાતિ વિસ્તારોમાં કૃષિ અને જીવનધોરણ બંને માટે પાણી અને ઊર્જાની ઉપલબ્ધતા સૌથી મોટો પડકાર રહી છે. PM-KUSUM જેવી યોજનાઓ આ પડકારોને દૂર કરવામાં મદદરૂપ બની રહી છે. નર્મદા, ડાંગ અને તાપી જેવા વિસ્તારોમાં ખેડૂતોને મળતી સ્થિર સિંચાઈ સુવિધા માત્ર કૃષિ ઉત્પાદન વધારતી નથી, પરંતુ સ્થાનિક અર્થતંત્રને પણ મજબૂત બનાવે છે. ખેડૂતોને ખેતી માટે વધુ વિશ્વાસ મળતા ગામડાંઓમાં રોજગારીની તકો વધવાની સંભાવનાઓ પણ ઊભી થઈ રહી છે. કૃષિ આધારિત નાના ઉદ્યોગો, બાગાયતી પ્રવૃત્તિઓ અને મૂલ્યવર્ધિત કૃષિ ઉત્પાદન માટે અનુકૂળ વાતાવરણ સર્જાઈ રહ્યું છે.
ભારતના ઊર્જા પરિવર્તન અને કૃષિ આધુનિકીકરણના પ્રયાસોમાં PM-KUSUM યોજના એક મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે ઉભરી રહી છે. ગુજરાતમાં યોજનાના વિસ્તરણ સાથે વધુ ખેડૂતો સુધી સોલાર આધારિત સિંચાઈ પહોંચશે તેવી અપેક્ષા છે. ઊર્જા સુરક્ષા, પાણીનું કાર્યક્ષમ સંચાલન, ખેતી ખર્ચમાં ઘટાડો અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ જેવા બહુવિધ લાભોને કારણે આ યોજના ગ્રામ્ય વિકાસ માટે અસરકારક મોડેલ તરીકે આગળ વધી રહી છે. ડાંગના રામુભાઈ જેવા હજારો ખેડૂતોની કહાની દર્શાવે છે કે યોગ્ય ટેક્નોલોજી અને નીતિ આધારિત હસ્તક્ષેપ દ્વારા ગ્રામ્ય ભારતના જીવનમાં સ્થાયી અને સકારાત્મક પરિવર્તન લાવી શકાય છે. સૂર્ય ઊર્જા હવે માત્ર વિકલ્પ નથી, પરંતુ ગ્રામ્ય સમૃદ્ધિ તરફનો એક મજબૂત માર્ગ બની રહી છે.
