Oman Gujarat Gas Pipeline: અંદાજે ₹40,000 કરોડના ખર્ચે પ્રસ્તાવિત ઓમાન-ગુજરાત ડીપ-સી પાઇપલાઇન ભારતને ગલ્ફમાંથી સીધો ગેસ પુરવઠો આપી શકે છે; હોર્મુઝ જળમાર્ગ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ભારત પોતાની લાંબા ગાળાની ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવા માટે એક મહત્ત્વાકાંક્ષી અંડર-સી ગેસ પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ પર વિચાર કરી રહ્યું છે. આ પ્રસ્તાવિત યોજના હેઠળ ઓમાન અને ગુજરાત વચ્ચે લગભગ 2,000 કિલોમીટર લાંબી ડીપ-સી ગેસ પાઇપલાઇન બિછાવવામાં આવશે, જે અરબી સમુદ્રના તળિયેથી પસાર થઈને સીધો કુદરતી ગેસ ભારત સુધી પહોંચાડશે.
અંદાજે ₹40,000 કરોડના ખર્ચવાળો આ પ્રોજેક્ટ ભારતના ઊર્જા ક્ષેત્ર માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz)ને લઈને ઊભી થયેલી ભૂરાજકીય અનિશ્ચિતતાએ વિશ્વભરના ઊર્જા બજારોને અસર કરી છે. ગલ્ફ ક્ષેત્રમાંથી ભારત સહિત એશિયાના અનેક દેશોમાં જતો મોટાભાગનો તેલ અને ગેસ પુરવઠો આ જ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત વૈકલ્પિક અને વધુ સુરક્ષિત ઊર્જા માર્ગોની શોધમાં છે.
ચંદ્રયાન-3 ની સફળતા પર આંતરરાષ્ટ્રીય મહોર!: અંટાર્કટિકામાંથી મળ્યો ચંદ્રનો 'ટ્વિન' પથ્થર, ભારતનું મિશન ફરી ચર્ચામાં
હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ મહત્વનો છે?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર્શિયન ગલ્ફ અને ગલ્ફ ઓફ ઓમાનને જોડતો વિશ્વનો સૌથી વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગ માનવામાં આવે છે. વૈશ્વિક સ્તરે સમુદ્ર માર્ગે થતો તેલ વેપારનો મોટો હિસ્સો અને LNG (Liquefied Natural Gas)નો નોંધપાત્ર જથ્થો આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે. આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારનું સૈન્ય તણાવ, પ્રતિબંધ અથવા અવરોધ ઊભો થાય તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક ઊર્જા કિંમતો પર પડે છે.
તાજેતરમાં ઈરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેના તણાવ, જહાજો પર વધતા જોખમો અને ટ્રાન્ઝિટ ફી અંગેની ચર્ચાઓએ ઊર્જા આયાત કરનારા દેશોમાં ચિંતા વધારી છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત માટે વૈકલ્પિક સપ્લાય ચેન ઉભી કરવી વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત બની ગઈ છે.
પ્રોજેક્ટની ખાસિયતો શું છે?
પ્રસ્તાવિત ઓમાન-ગુજરાત ડીપ-સી પાઇપલાઇન અરબી સમુદ્રના તળિયેથી પસાર થશે. આ માર્ગ વિશ્વની સૌથી પડકારજનક અંડરવોટર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર યોજનાઓમાંની એક ગણાય છે. પાઇપલાઇન દ્વારા ઓમાનમાંથી કુદરતી ગેસ સીધો ગુજરાતના કિનારા સુધી પહોંચાડવામાં આવશે. વિશેષજ્ઞોના જણાવ્યા મુજબ આ પ્રોજેક્ટ સફળ થાય તો ભારત LNG કાર્ગો પરની કેટલીક નિર્ભરતા ઘટાડી શકશે. હાલમાં મોટા પ્રમાણમાં LNG જહાજો દ્વારા આયાત થાય છે, જેમાં શિપિંગ ખર્ચ, વીમા ખર્ચ અને ભૂરાજકીય જોખમો જોડાયેલા હોય છે. પાઇપલાઇન દ્વારા ગેસ પુરવઠો વધુ સ્થિર અને લાંબા ગાળે ખર્ચ-અસરકારક બની શકે છે.
કાશ્મીરથી લદાખનું સીધું જોડાણ!: પહાડો પર દોઢથી બે કલાકની મુસાફરી હવે માત્ર 15-20 મિનિટમાં, સેનાના જવાનો માટે આર્શીવાદરૂપ બનશે જોજિલા ટનલ
ભારત-ઓમાન સંબંધોમાં નવું પ્રકરણ
ઓમાન લાંબા સમયથી ભારતનો મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક અને ઊર્જા ભાગીદાર રહ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, રોકાણ અને સમુદ્રી સહકાર સતત વધતો રહ્યો છે. તાજેતરમાં બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો પણ તેજ બન્યા છે. ઓમાનની ભૂગોળ પણ ભારત માટે મહત્વપૂર્ણ છે. દેશના કેટલાક બંદરો અરબી સમુદ્ર તરફ સ્થિત હોવાથી હોર્મુઝ જળમાર્ગ પરની સંપૂર્ણ નિર્ભરતા વિના ઊર્જા લોજિસ્ટિક્સ વિકસાવવાની શક્યતા ઊભી થાય છે.
પડકારો પણ ઓછા નથી
જોકે આ પ્રોજેક્ટ વ્યૂહાત્મક રીતે આકર્ષક લાગે છે, પરંતુ ટેકનિકલ અને નાણાકીય પડકારો પણ મોટા છે. લગભગ 2,000 કિલોમીટર લાંબી ડીપ-સી પાઇપલાઇન બાંધવા માટે અત્યાધુનિક ટેક્નોલોજી, વિશાળ મૂડીરોકાણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગની જરૂર પડશે. સમુદ્રની ઊંડાઈ, ભૂગર્ભીય પરિસ્થિતિઓ, જાળવણી ખર્ચ અને સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પ્રોજેક્ટની વ્યવહારિકતા નક્કી કરશે. સરકારી મંજૂરી મળ્યા બાદ પણ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવામાં અંદાજે પાંચથી સાત વર્ષ લાગી શકે છે.
ભારતની પરમાણુ શક્તિમાં વધારો: હથિયારોનો આંકડો 190 પર પહોંચ્યો
ભારતની ઊર્જા વ્યૂહરચનામાં મહત્વ
ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ઊર્જા ઉપભોક્તા દેશોમાં સામેલ છે. વધતી વસ્તી, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને વીજળીની માંગને ધ્યાનમાં લેતા આગામી દાયકાઓમાં કુદરતી ગેસનું મહત્વ વધુ વધવાની શક્યતા છે. ઓમાન-ગુજરાત ડીપ-સી પાઇપલાઇન માત્ર એક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ નહીં, પરંતુ ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા, સપ્લાય ડાયવર્સિફિકેશન અને ભૂરાજકીય જોખમ ઘટાડવાની લાંબા ગાળાની વ્યૂહરચનાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની શકે છે. જો આ યોજના અમલમાં આવે તો ભારતને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાંથી વધુ વિશ્વસનીય અને સીધો ગેસ પુરવઠો પ્રાપ્ત થઈ શકે છે, જે ભવિષ્યના ઊર્જા પડકારો સામે એક મજબૂત સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડશે.
