દેશની સૌથી મોટી મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા NEET-UGમાં આગામી વર્ષથી મોટા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. 2024ના પેપર લીક વિવાદ બાદ હવે પરીક્ષા પ્રણાલીને વધુ સુરક્ષિત અને પારદર્શક બનાવવા માટે સરકાર અનેક મહત્વપૂર્ણ સુધારાઓ પર ઝડપથી કામ કરી રહી છે. માનવામાં આવી રહ્યું છે કે આવનારા સમયમાં NEET-UG સંપૂર્ણપણે કમ્પ્યુટર આધારિત પરીક્ષા (CBT Mode) બની શકે છે. સાથે જ પરીક્ષા અનેક સત્રોમાં લેવાય, પ્રયાસોની મર્યાદા નક્કી થાય અને મહત્તમ ઉંમર મર્યાદા લાગુ થાય તેવા મોટા ફેરફારો પણ અમલમાં આવી શકે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ આ તમામ પ્રસ્તાવો પર અંતિમ નિર્ણય હવે આરોગ્ય મંત્રાલયને લેવાનો છે. તાજેતરમાં સંસદીય સમિતિ સમક્ષ હાજર થયેલા નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA)ના અધિકારીઓએ 2024ના પેપર લીક બાદ રચાયેલી ઉચ્ચસ્તરીય સમિતિની ભલામણોની માહિતી આપી હતી. આ સમિતિનું નેતૃત્વ પૂર્વ ISRO પ્રમુખ ડૉ. કે. રાધાકૃષ્ણને કર્યું હતું.
સમિતિએ NEET-UGમાં સુધારા માટે ત્રણ મોટા સૂચનો આપ્યા હતા. સૌથી મહત્વપૂર્ણ સૂચન પેન-પેપર મોડની જગ્યાએ કમ્પ્યુટર આધારિત પરીક્ષા શરૂ કરવાનો હતો. બીજું સૂચન પરીક્ષા એક જ દિવસે લેવાની જગ્યાએ અનેક સત્રો અને તબક્કાઓમાં યોજવાનો હતો. જ્યારે ત્રીજું મહત્વપૂર્ણ સૂચન વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રયાસોની સંખ્યા અને મહત્તમ ઉંમર મર્યાદા નક્કી કરવાનું હતું.
માહિતી મુજબ NTAએ આ ભલામણોને મંજૂરી માટે આરોગ્ય મંત્રાલયને નવો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. કારણ કે NEET-UG મેડિકલ અભ્યાસક્રમમાં પ્રવેશ માટેની પરીક્ષા છે અને તેનો સંપૂર્ણ નિયંત્રણ આરોગ્ય મંત્રાલય પાસે છે. NTA માત્ર પરીક્ષા આયોજક એજન્સી તરીકે કામ કરે છે.
કમ્પ્યુટર આધારિત પરીક્ષા લાગુ કરવાથી સૌથી મોટો ફાયદો પેપર લીક અને ગેરરીતિઓ રોકવામાં થશે એવી માન્યતા છે. છેલ્લા વર્ષે થયેલા પેપર લીક વિવાદ બાદ પરીક્ષાની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. તેથી હવે સરકાર ટેકનોલોજી આધારિત વધુ સુરક્ષિત પરીક્ષા સિસ્ટમ તરફ આગળ વધી રહી છે.
સમિતિએ JEE Main જેવી મલ્ટી-સેશન પરીક્ષા પદ્ધતિ અપનાવવાનું પણ સૂચન કર્યું છે. હાલ NEET-UG એક જ દિવસે અને એક જ શિફ્ટમાં લેવામાં આવે છે, જેમાં દર વર્ષે લગભગ 22થી 23 લાખ વિદ્યાર્થીઓ ભાગ લે છે. એટલા મોટા પ્રમાણમાં પરીક્ષા લેવાથી વ્યવસ્થાપન અને સુરક્ષા બંને પડકારરૂપ બની જાય છે. અનેક સત્રોમાં પરીક્ષા લેવાથી આ દબાણ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.
વિદ્યાર્થીઓ માટે સૌથી વધુ ચર્ચાનો વિષય પ્રયત્નોની મર્યાદા અને ઉંમર મર્યાદા છે. હાલમાં NEET-UG માટે ન્યૂનતમ ઉંમર 17 વર્ષ નક્કી છે, પરંતુ મહત્તમ ઉંમર મર્યાદા નથી. ઉપરાંત વિદ્યાર્થીઓ કેટલી પણ વખત પરીક્ષા આપી શકે છે. આ કારણે ઘણા ઉમેદવારો પાંચથી વધુ વખત પણ પરીક્ષા આપે છે.
NTA સાથે જોડાયેલા સૂત્રોનું માનવું છે કે જો આરોગ્ય મંત્રાલય પ્રયત્નોની મર્યાદા અને મહત્તમ ઉંમર નક્કી કરશે તો પરીક્ષા માટે અરજી કરનાર વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે ઘટી શકે છે. હાલ મોટી સંખ્યામાં એવા ઉમેદવારો પણ પરીક્ષા આપે છે જે લાંબા સમયથી મેડિકલ પ્રવેશ માટે તૈયારી કરી રહ્યા છે. કેટલીકવાર 50થી 60 વર્ષની ઉંમરના લોકો પણ અરજી કરતા જોવા મળે છે.
ઉચ્ચસ્તરીય સમિતિએ લાંબા ગાળાના સુધારાઓ માટે JEE Main અને NEET-UGને સાથે યોજવાની સંભાવના પર પણ ચર્ચા કરી છે. જોકે હાલની પરિસ્થિતિમાં તે સરળ નથી માનવામાં આવતું. કારણ કે ઘણા વિદ્યાર્થીઓ 12માં ધોરણમાં ગણિત અને બાયોલોજી બંને વિષયો ભણે છે અને બંને પરીક્ષાઓમાં ભાગ લે છે. ત્યારબાદ તેઓ વધુ સારા રેન્કના આધારે એન્જિનિયરિંગ અથવા મેડિકલ ક્ષેત્ર પસંદ કરે છે.
શિક્ષણ મંત્રાલય અને આરોગ્ય મંત્રાલય વચ્ચે આ મુદ્દે અગાઉ પણ અનેક બેઠકો થઈ ચૂકી છે, પરંતુ હજુ સુધી અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી. જોકે પેપર લીક બાદ પરીક્ષા સુધારાઓને લઈને સરકાર પર સતત દબાણ વધી રહ્યું છે. તેથી આવનારા મહિનાઓમાં NEET-UGને લઈને મોટો નિર્ણય જાહેર થઈ શકે છે.
જો આ સુધારાઓ અમલમાં આવે તો મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષાનું સમગ્ર સ્વરૂપ બદલાઈ શકે છે. કમ્પ્યુટર આધારિત પરીક્ષા, મલ્ટી-સેશન ટેસ્ટ અને પ્રયત્નોની મર્યાદા જેવા નિયમો NEET-UGને વધુ પારદર્શક, સુરક્ષિત અને વ્યવસ્થિત બનાવવાના મહત્વપૂર્ણ પગલા માનવામાં આવી રહ્યા છે.
