વિશ્વનું એકમાત્ર 'જીવંત' શિવલિંગ : જેની લંબાઈ દર વર્ષે એક ઇંચ વધે છે; વિજ્ઞાન માટે પણ આજે એક વણઉકલ્યું રહસ્ય!

મધ્યપ્રદેશ: ભારતની પવિત્ર ધરતી પર અનેક એવા મંદિરો આવેલા છે જે પોતાની પ્રાચીનતા અને ચમત્કારો માટે જાણીતા છે. પરંતુ, મધ્યપ્રદેશના ખજુરાહોમાં આવેલું 'મતંગેશ્વર મહાદેવ મંદિર' શ્રદ્ધા અને વિજ્ઞાનના સંગમ સમાન છે. યુનેસ્કોની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઈટમાં સામેલ ખજુરાહો તેના શિલ્પ સ્થાપત્ય માટે તો જગવિખ્યાત છે જ, પણ અહીં આવેલું મતંગેશ્વર મંદિર એક એવા રહસ્યને છુપાવીને બેઠું છે જે જાણીને નાસ્તિક પણ આસ્તિક બની જાય. આ મંદિરમાં સ્થાપિત શિવલિંગને 'જીવંત શિવલિંગ' માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેની ઊંચાઈ દર વર્ષે કુદરતી રીતે વધી રહી છે. મહાભારત કાળ સાથે જોડાયેલા આ મંદિરના રહસ્યો આજે પણ આધુનિક વિજ્ઞાન ઉકેલી શક્યું નથી.

જીવંત શિવલિંગ: પૃથ્વીની ઉપર અને અંદર સમાન ગતિએ વધતું કદ

મતંગેશ્વર મહાદેવ મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા અહીંનું વિરાટ શિવલિંગ છે. હાલમાં આ શિવલિંગની ઊંચાઈ લગભગ 9 ફૂટ છે અને તેનો વ્યાસ એક મીટર જેટલો છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, આ શિવલિંગ જેટલું પૃથ્વીની ઉપર વધે છે, તેટલું જ તે પૃથ્વીની અંદર પણ ઊંડે ઉતરે છે. દર વર્ષે કારતક પૂર્ણિમાના દિવસે પ્રવાસન વિભાગના અધિકારીઓ અને પુરાતત્વવિદો દ્વારા આ શિવલિંગનું માપ લેવામાં આવે છે, અને દર વખતે તેની લંબાઈમાં થયેલો વધારો સૌને આશ્ચર્યમાં મૂકી દે છે. આ વધવા પાછળનું ભૌતિક કારણ આજદિન સુધી કોઈ જાણી શક્યું નથી.

પૌરાણિક કથા: 'નીલમણિ રત્ન' અને માતંગ ઋષિનો સંબંધ

મંદિરના ઇતિહાસ સાથે એક ખૂબ જ રસપ્રદ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ શિવલિંગ ભગવાન શિવ દ્વારા યુધિષ્ઠિરને આપવામાં આવેલા એક વિશેષ 'નીલમણિ રત્ન' પર સ્થાપિત છે. આ મણિ દરેક મનોકામના પૂર્ણ કરનારી મનાય છે. પાંડવોએ આ મણિ માતંગ ઋષિને આપી હતી અને માતંગ ઋષિએ તે રાજા હર્ષવર્મનને સોંપી હતી. માતંગ ઋષિના નામ પરથી જ આ મંદિરનું નામ 'મતંગેશ્વર મહાદેવ' પડ્યું હોવાનું મનાય છે. ભક્તોની માન્યતા છે કે આ મણિ આજે પણ શિવલિંગની નીચે સુરક્ષિત છે.

ચંદેલ શાસકોની અદભૂત વાસ્તુકલાનો નમૂનો

આ મંદિર માત્ર ધાર્મિક રીતે જ નહીં, પણ સ્થાપત્યની દ્રષ્ટિએ પણ બેજોડ છે. તેનું નિર્માણ 9મી સદીમાં (અંદાજે ઈ.સ. 900 થી 925) ચંદેલ રાજા હર્ષવર્મન દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. 37 ફૂટના ચોરસ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું આ મંદિર પૂર્વાભિમુખ છે. તેનું ગર્ભગૃહ પણ ચોરસ છે અને શિખર બહુમાળી છે. મંદિરની અંદરની રચના ગોળાકાર છે અને ગર્ભગૃહમાં હવાની અવરજવર માટે સુંદર બાલ્કનીઓ બનાવવામાં આવી છે. ખજુરાહોના અન્ય મંદિરોની સરખામણીએ આ મંદિર અત્યંત સાદું હોવા છતાં તેની ઊર્જા અને ભવ્યતા અલગ જ છે.

શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર

ખજુરાહોના મોટાભાગના મંદિરો હવે પુરાતત્વ વિભાગના સંરક્ષણ હેઠળ છે અને ત્યાં પૂજા થતી નથી, પરંતુ મતંગેશ્વર મહાદેવ એક એવું મંદિર છે જ્યાં આજે પણ વિધિવત પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. શિવરાત્રી અને શ્રાવણ માસ દરમિયાન અહીં લાખોની સંખ્યામાં શિવભક્તો ઉમટી પડે છે. લોકો માને છે કે અહીં સાચા મનથી માંગેલી દરેક મુરાદ મહાદેવ ચોક્કસ પૂરી કરે છે.

કેવી રીતે પહોંચવું (Travel Guide)

• વિમાન માર્ગ: ખજુરાહો એરપોર્ટ મુખ્ય શહેરો સાથે જોડાયેલું છે. ત્યાંથી ટેક્સી દ્વારા મંદિર પહોંચી શકાય છે.

• રેલ માર્ગ: ખજુરાહોનું પોતાનું રેલવે સ્ટેશન છે. દિલ્હીથી સીધી ટ્રેન ઉપલબ્ધ છે. નજીકનું મોટું સ્ટેશન મહોબા (75 કિમી) છે.

• સડક માર્ગ: ઝાંસી, ગ્વાલિયર, સતના અને ભોપાલથી નિયમિત બસ અને ખાનગી વાહનો દ્વારા ખજુરાહો સરળતાથી પહોંચી શકાય છે.