ભારતીય સંસ્કૃતિમાં જૈન ધર્મના 24મા તીર્થંકર ભગવાન મહાવીર સ્વામીના જન્મોત્સવને મહાવીર જયંતી તરીકે અત્યંત શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉજવવામાં આવે છે. ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની ત્રયોદશી તિથિએ જન્મેલા મહાવીર સ્વામીએ સમગ્ર વિશ્વને શાંતિ અને માનવતાનો માર્ગ ચીંધ્યો હતો. આ પવિત્ર દિવસે જૈન શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા વિવિધ ધાર્મિક કાર્યક્રમો, શોભાયાત્રા અને અભિષેકનું આયોજન કરવામાં આવે છે.
મહાવીર જયંતી 2026ની ચોક્કસ તારીખ અને મુહૂર્ત
વર્ષ 2026માં ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની ત્રયોદશી તિથિનો પ્રારંભ 30 March, સોમવારના રોજ સવારે 07:10 વાગ્યે થશે. આ તિથિ બીજા દિવસે એટલે કે 31 March, મંગળવારના રોજ સવારે 06:57 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. જ્યોતિષ શાસ્ત્રમાં ઉદયા તિથિનું વિશેષ મહત્વ હોવાથી મહાવીર જયંતીની મુખ્ય ઉજવણી 31 March 2026ના રોજ કરવામાં આવશે.
આ પર્વનું ધાર્મિક મહત્વ
ભગવાન મહાવીર સ્વામીને આત્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરનાર મહાન તીર્થંકર માનવામાં આવે છે. તેમણે સતત 12 વર્ષ સુધી અત્યંત કઠિન તપસ્યા અને મૌન ધારણ કરીને પોતાની તમામ ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો હતો. ત્યારપછી તેમને કેવળજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ થઈ હતી. આ જ્ઞાનના આધારે તેમણે સમાજમાં ફેલાયેલા કુરિવાજો દૂર કરી સત્ય અને અહિંસાની સ્થાપના કરી હતી. મહાવીર જયંતીના દિવસે મંદિરોમાં ભગવાનનો સુવર્ણ અને રજત કલશથી અભિષેક કરવામાં આવે છે અને ભવ્ય પ્રભાતફેરીઓ કાઢવામાં આવે છે.
ભગવાન મહાવીરના જીવન બદલી નાખનારા અમૂલ્ય વચનો
ભગવાન મહાવીરના ઉપદેશો આજના સમયમાં પણ એટલા જ પ્રસ્તુત છે. તેમના કેટલાક મુખ્ય વિચારો નીચે મુજબ છે:
માનવીના દુઃખનું મૂળ કારણ તેની પોતાની નબળાઈઓ અને ભૂલો છે. જે વ્યક્તિ પોતાની ભૂલો સુધારી લે છે તે સાચા સુખનો અનુભવ કરી શકે છે.
અહિંસા એ શ્રેષ્ઠ ધર્મ છે. "જીવો અને જીવવા દો" ના સૂત્રને જીવનમાં ઉતારવું જોઈએ.
માત્ર શારીરિક હિંસાનો ત્યાગ જ નહીં પરંતુ અન્ય પ્રત્યે મનમાં દયાભાવ રાખવો એ જ સાચી અહિંસા છે. વેરભાવ રાખવાથી મનુષ્ય પોતાનો જ વિનાશ નોંતરે છે.
બાહ્ય દુશ્મનો કરતા આંતરિક શત્રુઓ વધુ ઘાતક હોય છે. ક્રોધ, લોભ, અહંકાર અને નફરત જેવા અવગુણો પર વિજય મેળવવો એ લાખો શત્રુઓને હરાવવા કરતા પણ વધુ શ્રેષ્ઠ છે.
પંચ મહાવ્રતના પાંચ મુખ્ય સિદ્ધાંતો
મહાવીર સ્વામીએ માનવ કલ્યાણ માટે પાંચ પાયાના સિદ્ધાંતો આપ્યા છે જે દરેક મનુષ્યે અનુસરવા જોઈએ:
અહિંસા: કોઈ પણ જીવ પ્રત્યે મન, વચન કે કર્મથી હિંસા ન કરવી.
સત્ય: હંમેશા સત્યનું પાલન કરવું.
અચૌર્ય: કોઈની પણ વસ્તુ તેની પરવાનગી વગર ન લેવી એટલે કે ચોરી ન કરવી.
બ્રહ્મચર્ય: મન અને ઇન્દ્રિયો પર સંયમ જાળવવો.
અપરિગ્રહ: જરૂરિયાત કરતા વધારે વસ્તુઓનો સંગ્રહ ન કરવો.
ભગવાન મહાવીરના આ સિદ્ધાંતો આત્મિક શાંતિ અને સામાજિક સમરસતા માટે ખૂબ જ અનિવાર્ય છે.
