મહાશિવરાત્રિનો પર્વ નજીક આવી રહ્યો છે ત્યારે ચારેબાજુ ‘હર હર મહાદેવ’ના નાદ સાથે શિવભક્તિનો માહોલ જામ્યો છે. શિવ ઉપાસનામાં જે રીતે બિલીપત્ર અને ધતૂરાનું મહત્વ છે, તે જ રીતે ‘ભાંગ’ને પણ ભોલેનાથના પ્રિય પ્રસાદ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ દિવસે ઠેર-ઠેર ઠંડાઈ અને લસ્સીમાં ભાંગ ભેળવીને પીવાની પરંપરા જોવા મળે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જે ભાંગને આપણે માત્ર નશા કે ધાર્મિક પરંપરા સાથે જોડીએ છીએ, તેનું આયુર્વેદ અને વિજ્ઞાનમાં પણ વિશેષ સ્થાન છે? આજે આપણે જાણીશું કે મહાશિવરાત્રિ પર લોકપ્રિય એવી આ ભાંગ સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલી ફાયદાકારક છે અને તેનો અતિરેક કેવી રીતે મુશ્કેલી સર્જી શકે છે.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ભાંગનો ઉપયોગ સદીઓથી ધાર્મિક અને ઔષધીય હેતુઓ માટે કરવામાં આવે છે. આયુર્વેદથી લઈને આધુનિક ચિકિત્સા પદ્ધતિ સુધી, ભાંગ (Cannabis) તેના વિશિષ્ટ ગુણોને કારણે હંમેશા ચર્ચામાં રહી છે. તેમાં રહેલા ‘કેનાબિનોઇડ્સ’ તત્વો માનવ મગજ અને શરીર પર ઊંડી અસર કરે છે. જોકે, તેનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય માટે વરદાન સાબિત થશે કે અભિશાપ, તેનો સંપૂર્ણ આધાર તેના સેવનની રીત અને માત્રા પર રહેલો છે. નિષ્ણાતોના મતે, મેડિકલ હેતુ માટે તેનો ઉપયોગ હંમેશા યોગ્ય માર્ગદર્શન હેઠળ જ કરવો જોઈએ.
સ્વાસ્થ્ય માટે ભાંગના ચમત્કારિક ફાયદા
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોમાં સામે આવ્યું છે કે ભાંગમાં રહેલા THC અને CBD જેવા તત્વો ગંભીર અને જૂના દુખાવા (Chronic Pain) માં રાહત આપવામાં અત્યંત અસરકારક છે.
કુદરતી પેઈન કિલર: ખાસ કરીને ગઠિયા (Arthritis) અને ચેતાતંત્ર સાથે જોડાયેલા દુખાવામાં તે નેચરલ પેઈન કિલર તરીકે કામ કરે છે.
કેન્સરની સારવારમાં મદદરૂપ: કેન્સરના દર્દીઓમાં કીમોથેરાપી દરમિયાન થતી ઉબકા અને ઉલટીની સમસ્યાને નિયંત્રિત કરવામાં પણ ભાંગ મદદરૂપ સાબિત થઈ છે.
સ્નાયુઓ અને ઊંઘ: સ્નાયુઓના ખેંચાણ અને ઊંઘની સમસ્યા (Insomnia) થી પીડાતા લોકો માટે પણ મર્યાદિત માત્રામાં તેનું સેવન ગુણકારી માનવામાં આવે છે.
મગજ અને માનસિક સ્થિતિ પર પડતી અસર
ભાંગના છોડમાં રહેલું સાયકોએક્ટિવ તત્વ સીધું મગજ પર અસર કરે છે. તે ચેતાતંત્રને શાંત કરી શકે છે, જે માનસિક તણાવમાં રાહત આપે છે.
ખેંચ કે મિર્ગીમાં રાહત: કેટલીક સ્ટડીઝ મુજબ, તે મિર્ગી (Epilepsy) ના હુમલાને રોકવામાં પણ સહાયક છે.
મનનો આરામ: ભારતભરમાં મહાશિવરાત્રિ અને હોળી જેવા તહેવારો પર ‘ભાંગની લસ્સી’ કે ઠંડાઈ પીવાની પરંપરા છે, જે મનને આરામ અને ઠંડક આપે છે. જોકે, તેનો અતિરેક માનસિક સંતુલન બગાડી શકે છે, તેથી આનંદ માટે કરવામાં આવતું સેવન જોખમી બની શકે છે.
અતિરેકથી થતા ગંભીર નુકસાન અને જોખમો
ભાંગના જેટલા ફાયદા છે એટલા જ તેના નુકસાન પણ છે, ખાસ કરીને જ્યારે તેનું સેવન કોઈ પણ નિયંત્રણ વગર કરવામાં આવે.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય: લાંબા સમય સુધી ભાંગ લેવાથી યાદશક્તિ નબળી પડવી, એકાગ્રતામાં ઘટાડો અને ડિપ્રેશન જેવી માનસિક બીમારીઓ થઈ શકે છે.
બાળકો પર અસર: ખાસ કરીને સગીરો અને બાળકોના વિકાસશીલ મગજ પર તેની અત્યંત નકારાત્મક અસર પડે છે.
ગર્ભાવસ્થામાં જોખમ: ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે પણ તેનું સેવન સખત પ્રતિબંધિત છે, કારણ કે તે આવનાર બાળકના સ્વાસ્થ્યને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
પાચનતંત્ર: વધુ પડતી ભાંગ પાચનક્રિયાને ધીમી પાડી શકે છે અને લાંબા ગાળે ભૂખ ન લાગવાની સમસ્યા સર્જી શકે છે.
