તાજેતરમાં ઉત્તરાખંડના રાનીખેતમાં બનેલી એક ઘટનાએ સમગ્ર દેશમાં ચકચાર જગાવી છે. એક યુવકે પોતાની બીજી પત્નીથી છૂટકારો મેળવવા માટે સ્કૂટર ખાઈમાં ફેંકી પોતાની મોતના નાટક રચ્યું હતું. પોલીસ 19 દિવસ સુધી તપાસ કરતી રહી અને અંતે તે યુવક દિલ્હીમાં પોતાની પ્રથમ પત્ની સાથે રહેતો હોવાનું સામે આવ્યું. આ કિસ્સાએ એક ગંભીર કાયદાકીય પ્રશ્ન ઉભો કર્યો છે કે શું ભારતમાં પોતાની મોતના ખોટું નાટક કરવું એ ગુનો છે? જો કોઈ વ્યક્તિ આવું કરે તો તેને કેટલી સજા થઈ શકે?
શું મોતના નાટક કરવું એ ગુનો છે?
ભારતીય કાયદામાં માત્ર પોતાની મોતના નાટક કરવાને કોઈ અલગ ગુના તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો નથી. પરંતુ જ્યારે આ નકલી મૃત્યુનો ઉપયોગ બીજાને છેતરવા, જવાબદારીઓમાંથી ભાગવા અથવા કોઈને આર્થિક કે માનસિક નુકસાન પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવે, ત્યારે તે ગંભીર ગુનો બની જાય છે. આવા કિસ્સાઓમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે.
છેતરપિંડી બદલ 3 થી 7 વર્ષની જેલ
જો કોઈ વ્યક્તિ અન્યને ગેરમાર્ગે દોરવા માટે પોતાની મોતના નાટક કરે, તો તેને છેતરપિંડી ગણવામાં આવે છે. BNS ની કલમ 318 હેઠળ છેતરપિંડીના ગુના માટે 3 થી 7 વર્ષ સુધીની કેદ અને આકરા દંડની જોગવાઈ છે. પત્નીને પતિના મૃત્યુનો વિશ્વાસ અપાવવો એ જાણી જોઈને કરવામાં આવેલી છેતરપિંડી માનવામાં આવે છે.
ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં અવરોધ
જો કોઈ વ્યક્તિ તેની સામે ચાલી રહેલા કોઈ ગુના કે ધરપકડથી બચવા માટે મૃત્યુ પામ્યા હોવાનું નાટક કરે, તો તેને ન્યાયની પ્રક્રિયામાં અવરોધ ગણવામાં આવે છે. BNS ની કલમ 262 હેઠળ આવા વ્યક્તિને 2 વર્ષ સુધીની જેલ અથવા દંડ થઈ શકે છે.
દસ્તાવેજોની છેતરપિંડી અને નકલી ઓળખ
મોતના નાટકને સાબિત કરવા માટે જો કોઈ વ્યક્તિ નકલી મૃત્યુ પ્રમાણપત્ર (Death Certificate) બનાવે અથવા તેનો ઉપયોગ કરે, તો તેને જાળસાજી માનવામાં આવે છે. BNS ની કલમ 336 અને 338 હેઠળ આવા કેસમાં 3 થી 7 વર્ષની કેદ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાની ઓળખ છુપાવીને નવી ઓળખ ધારણ કરે, તો BNS ની કલમ 319 હેઠળ 3 વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે.
મદદગારોને પણ થઈ શકે છે સજા
આશ્ચર્યની વાત એ છે કે માત્ર નાટક કરનાર જ નહીં, પરંતુ જે વ્યક્તિ મોતના નાટક રચવામાં કે છુપાવવામાં મદદ કરે છે, તેને પણ BNS ની કલમ 249 હેઠળ 3 થી 5 વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે. આમ કાયદાની નજરમાં પોતાની મોતના ખોટું નાટક કરવું એ કોઈ રમત નથી પરંતુ ગંભીર અપરાધ છે.
