સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયમૂર્તિ ઉજ્જલ ભુયાંએ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, શાંતિપૂર્ણ વિરોધ અને જામીન સંબંધિત શરતોને લઈને મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે લોકશાહીમાં મતભેદ વ્યક્ત કરવાનો અને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરવાનો અધિકાર નાગરિકોની મૂળભૂત સ્વતંત્રતાનો ભાગ છે. ગંગા નદીમાં બોટ પર ઇફ્તાર પાર્ટી કરનારા યુવકોના કેસનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે ટિપ્પણી કરી કે "ગંગા નદીમાં ચિકન બિરયાની ખાવા પર પ્રતિબંધ મૂકતો કોઈ કાયદો નથી" અને એવો સવાલ પણ ઉઠાવ્યો કે જે કાર્ય ગુનો જ નથી તેના માટે લોકોને ધરપકડ કરીને મહિનાઓ સુધી જામીન કેમ ન મળે.
અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર વ્યક્ત કરી ચિંતા
જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાંએ પોતાના સંબોધનમાં કહ્યું કે ભારતમાં અલગ-અલગ વિચારધારાઓ વ્યક્ત કરવા માટે જાહેર સ્થળો સતત ઘટતા જઈ રહ્યા છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર પોતાના અધિકારો માટે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરતા વિદ્યાર્થીઓની ધરપકડ કરવામાં આવે છે અને ઘણી વખત તેમને લાંબા સમય સુધી જામીન પણ મળતા નથી. તેમણે જણાવ્યું કે લોકશાહીમાં ચર્ચા, સંવાદ અને અસહમતિ એ તેની મજબૂતીના મુખ્ય આધાર છે, પરંતુ દુર્ભાગ્યે હવે સામાન્ય જાહેર પ્રવૃત્તિઓને પણ ગુનાની શ્રેણીમાં મૂકવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
ગંગા નદીમાં ઇફ્તાર કેસનો કર્યો ઉલ્લેખ
જસ્ટિસ ભુયાંએ ગંગા નદીમાં બોટ પર ઇફ્તાર પાર્ટી કરનારા યુવકોના કેસનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે તેમને જામીન ન આપવાનો નિર્ણય અનેક પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. તેમણે જણાવ્યું કે ચિકન બિરયાની ખાવું કોઈ ગુનો નથી અને ગંગા નદીમાં ચિકન ખાવા પર પ્રતિબંધ મૂકતો કોઈ કાયદો પણ નથી. તેમ છતાં આ કેસમાં યુવકોની ધરપકડ કરવામાં આવી અને તેઓને લગભગ ત્રણ મહિના સુધી જેલમાં રહેવું પડ્યું. તેમણે સવાલ કર્યો કે જો કોઈ પ્રવૃત્તિ કાયદેસર રીતે ગુનો નથી, તો માત્ર તેના આધારે ધરપકડ અને લાંબા સમય સુધી જામીન ન આપવાનો આધાર શું હોઈ શકે?
જામીનની શરતો પર પણ ઉઠાવ્યા પ્રશ્નો
જસ્ટિસ ભુયાંએ જણાવ્યું કે હાલમાં ઘણી અદાલતો જામીન આપતી વખતે એવી શરતો મૂકે છે જે વ્યક્તિની મૂળભૂત સ્વતંત્રતાને અસર કરે છે. તેમણે એક ઉદાહરણ આપતાં કહ્યું કે એક વ્યક્તિએ સોશિયલ મીડિયા પર એક મંત્રીની ટિપ્પણી અંગે પોસ્ટ કરી હતી, ત્યારબાદ તેની સામે FIR નોંધાઈ અને તેને આગોતરા જામીન લેવા પડ્યા. જામીન મળ્યા છતાં અદાલતે તેનો પાસપોર્ટ જમા કરાવવા અને સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ પોસ્ટ ન કરવાની શરત મૂકી. જસ્ટિસ ભુયાંના મત મુજબ આવી શરતો વ્યક્તિની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર સીધી અસર કરી શકે છે.
ગુલફિશા કેસના ચુકાદાનો કર્યો ઉલ્લેખ
તેમણે દિલ્હી રમખાણો સાથે જોડાયેલા ગુલફિશા કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. જસ્ટિસ ભુયાંએ જણાવ્યું કે કેટલાક યુવા વિદ્યાર્થી કાર્યકરોને લાંબા સમય સુધી જેલમાં રહેવું પડ્યું હતું. બાદમાં જામીન મળ્યા છતાં તેમને પાસપોર્ટ જમા કરાવવો, કોઈ જાહેર સભામાં હાજરી ન આપવી અને જાહેર કાર્યક્રમોને સંબોધન ન કરવાની શરતો મૂકવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે આવી શરતો વ્યક્તિના મૂળભૂત અધિકારો અને સ્વતંત્રતા પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે. તેમણે સવાલ કર્યો કે શું આવા આદેશોથી એવો સંદેશ પણ જાય છે કે નાગરિકોએ જાહેર જીવન અને શાંતિપૂર્ણ પ્રવૃત્તિઓથી દૂર રહેવું જોઈએ?
લોકશાહીમાં ચર્ચા અને અસહમતિનું મહત્વ
જસ્ટિસ ભુયાંએ ભારપૂર્વક કહ્યું કે લોકશાહીની તાકાત માત્ર ચૂંટણીમાં નથી, પરંતુ ખુલ્લી ચર્ચા, વિવિધ મંતવ્યો અને શાંતિપૂર્ણ અસહમતિ વ્યક્ત કરવાની સ્વતંત્રતામાં પણ છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર જો નાગરિકો પોતાની વાત કહેતા ડરવા લાગે અથવા વિરોધ વ્યક્ત કરવા બદલ કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડે તો લોકશાહી વ્યવસ્થાની ભાવનાને અસર થઈ શકે છે.
