સામાન્ય રીતે ભારતીય રેલવેને મધ્યમ વર્ગ માટે પરિવહનનું સૌથી સસ્તું માધ્યમ ગણવામાં આવે છે પરંતુ આ સસ્તી મુસાફરી પાછળ રેલવે દ્વારા કરવામાં આવતું રોકાણ અત્યંત મોટું હોય છે. પ્લેટફોર્મ પર ઉભેલી ટ્રેનને જોઈને કદાચ કોઈને અંદાજો નહીં હોય કે તેનો પ્રત્યેક સ્પેરપાર્ટ લાખો રૂપિયાની કિંમત ધરાવે છે. ખાસ કરીને ટ્રેનના પૈડાં જે હજારો ટન વજન વહન કરે છે તેની પાછળ રેલવે સુરક્ષા અને મજબૂતી માટે જંગી ખર્ચ કરે છે.
વિશ્વનું સૌથી મોટું નેટવર્ક અને વ્યવસ્થાપન
ભારતીય રેલવે દુનિયાના સૌથી મોટા રેલ નેટવર્કમાં સ્થાન ધરાવે છે. સમગ્ર દેશમાં 7500 થી વધુ રેલવે સ્ટેશન આવેલા છે અને દરરોજ 13000 થી વધુ પેસેન્જર ટ્રેનો દોડે છે. કરોડો લોકોના સુરક્ષિત પ્રવાસ માટે પાટા, સિગ્નલ સિસ્ટમ અને કોચના નિર્માણ પાછળ દર વર્ષે હજારો કરોડ રૂપિયાની ફાળવણી કરવામાં આવે છે. આ સમગ્ર માળખામાં ટ્રેનનું પૈડું સંતુલન જાળવવા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ અંગ ગણાય છે.
ખાસ ટેકનોલોજી અને સ્ટીલનો ઉપયોગ
ટ્રેનનું પૈડું એ માત્ર લોખંડનો ગોળ ટુકડો નથી હોતો પરંતુ તેને ખાસ પ્રકારના સ્ટીલ એલોયમાંથી તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ ધાતુ એટલી મજબૂત હોય છે કે તે ભારે વજન, તેજ ગતિ અને પાટા સાથેના સતત ઘર્ષણને સહન કરી શકે. તેનું ડિઝાઈનિંગ એવી રીતે કરવામાં આવે છે કે તે પાટા પરથી ઉતરી ન જાય અને સ્થિરતા જળવાઈ રહે. આ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના ક્વોલિટી ટેસ્ટિંગના માપદંડો અનુસરવામાં આવે છે.
પૈડાંની અંદાજિત કિંમત અને પ્રકાર
વિવિધ રિપોર્ટ્સ અને રેલવેના આંકડાઓ અનુસાર ટ્રેનમાં મુખ્યત્વે બે પ્રકારના પૈડાં વપરાય છે જેમાં સ્વદેશી અને આયાત કરેલા પૈડાંનો સમાવેશ થાય છે. વિદેશથી મંગાવવામાં આવતા એક પૈડાની કિંમત અંદાજે 70000 રૂપિયા જેટલી હોય છે. આ પૈડાંને ભારત લાવ્યા બાદ રેલવેની લોકોમોટિવ અથવા કોચ ફેક્ટરીમાં એસેમ્બલ કરવામાં આવે છે. જોકે ભારતમાં નિર્મિત પૈડાંની કિંમત થોડી ઓછી હોઈ શકે છે પરંતુ તેની ગુણવત્તામાં કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવતી નથી.
એક કોચ પાછળ થતો મોટો ખર્ચ
સામાન્ય રીતે એક પેસેન્જર કોચમાં 8 પૈડાં લગાવવામાં આવેલા હોય છે. આ ગણતરી મુજબ માત્ર પૈડાં પાછળ જ એક કોચમાં અંદાજે 5.6 લાખ રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે. જો કોઈ એક્સપ્રેસ ટ્રેનમાં 14 થી 18 કોચ હોય તો માત્ર ડબ્બાના પૈડાંની કુલ કિંમત જ કરોડો રૂપિયા સુધી પહોંચી જાય છે. આ ઉપરાંત એન્જિનના પૈડાંની કિંમત અને તેની જાળવણીનો ખર્ચ અલગથી ગણવામાં આવે છે.
