ભારતમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે મોટી તૈયારી શરૂ કરી છે. “ભારત ઔદ્યોગિક વિકાસ યોજના (BHAVYA)” હેઠળ દેશના 100 સ્થળોએ નવા Industrial Parks ઉભા કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. સરકારનો હેતુ માત્ર ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવાનો નથી, પરંતુ ભારતને વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે વિકસાવવાનો પણ છે.
કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી Piyush Goyalએ જણાવ્યું કે પ્રથમ તબક્કામાં 50 Industrial Parks બનાવવામાં આવશે. આગામી ચાર મહિનામાં રાજ્યો પાસેથી અરજીઓ મંગાવવામાં આવશે અને આગામી ત્રણ વર્ષમાં આ પાર્ક્સ કાર્યરત થવાની આશા છે. BHAVYA યોજના હેઠળ આગામી છ વર્ષમાં કુલ 100 Industrial Parks ઉભા કરવાનો લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યો છે.
આ યોજનામાં કેન્દ્ર સરકાર રાજ્યોને કુલ ₹33,660 કરોડની આર્થિક સહાય આપશે. National Industrial Corridor Development Corporation (NICDC) આ યોજનાની નોડલ એજન્સી તરીકે કામ કરશે. રાજ્યોને Industrial Park માટે 100થી 1000 એકર જમીન ઉપલબ્ધ કરાવવાની રહેશે અને તેના બદલામાં કેન્દ્ર સરકાર પ્રતિ એકર ₹1 કરોડ સુધીની સહાય આપશે. આ રકમથી રોડ, વીજળી, પાણી, વેરહાઉસ અને અન્ય ઔદ્યોગિક સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવશે.
નાના અને પહાડી રાજ્યો માટે ખાસ છૂટછાટ પણ આપવામાં આવી છે. આવા રાજ્યોમાં Industrial Park માટે ઓછામાં ઓછી 25 એકર જમીન પૂરતી ગણાશે. સરકાર ઈચ્છે છે કે દેશના દરેક રાજ્યમાં ઔદ્યોગિક વિકાસ સમાન રીતે થાય અને માત્ર થોડા રાજ્યોમાં જ ઉદ્યોગો કેન્દ્રિત ન રહે.
આ યોજના હેઠળ બનનારા Industrial Parksની સૌથી મોટી ખાસિયત “Plug and Play” મોડેલ રહેશે. એટલે કે ઉદ્યોગકારોને તૈયાર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મળશે અને તેમને અલગથી મૂળભૂત સુવિધાઓ ઊભી કરવાની જરૂર નહીં પડે. કંપનીઓ સીધા જ આવીને ઉત્પાદન શરૂ કરી શકશે.
સરકાર Single Window Clearance System પણ લાવશે જેથી ઉદ્યોગકારોને અલગ અલગ વિભાગોમાં મંજૂરી માટે લાંબી પ્રક્રિયામાંથી પસાર ન થવું પડે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની જરૂરી મંજૂરી એક જ પ્લેટફોર્મ પરથી મળી શકશે.
રાજ્યો વચ્ચે સ્પર્ધા ઊભી કરવા માટે અરજી પ્રક્રિયા રાખવામાં આવી છે. જે રાજ્ય વધુ સારી સુવિધાઓ અને રોકાણકારોને અનુકૂળ વાતાવરણ આપશે, ત્યાં Industrial Park સ્થાપવાની સંભાવના વધારે રહેશે. Madhya Pradesh, Haryana, Rajasthan, Maharashtra અને West Bengal જેવા રાજ્યો પહેલેથી જ રસ દર્શાવી રહ્યા છે.
સરકારે Private Companies સાથે ભાગીદારીનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો રાખ્યો છે. જો રાજ્ય સરકારો ખાનગી કંપનીઓ સાથે મળીને Industrial Park વિકસાવવા માંગે તો કેન્દ્ર સરકાર પ્રતિ એકર ₹50 લાખ સુધીની સહાય આપશે.
વિશ્લેષકોના મતે આ યોજના ભારત માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. વિશ્વભરની ઘણી કંપનીઓ China+1 Strategy હેઠળ નવા મેન્યુફેક્ચરિંગ કેન્દ્રોની શોધમાં છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત આધુનિક Industrial Infrastructure ઉભું કરીને વૈશ્વિક રોકાણ આકર્ષી શકે છે.
આ યોજના સફળ થાય તો આગામી વર્ષોમાં Electronics, Automobile, Textile, Renewable Energy અને Semiconductor જેવા ક્ષેત્રોમાં ભારતની મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતા ઝડપથી વધી શકે છે. સાથે લાખો રોજગારીની નવી તકો પણ ઉભી થઈ શકે છે.
